← Terug naar "Omzendbrief nr. 739 houdende positieve maatregelen voor personen met een handicap"
Omzendbrief nr. 739 houdende positieve maatregelen voor personen met een handicap | Omzendbrief nr. 739 houdende positieve maatregelen voor personen met een handicap |
---|---|
22 MEI 2024. - Omzendbrief nr. 739 houdende positieve maatregelen voor | 22 MEI 2024. - Omzendbrief nr. 739 houdende positieve maatregelen voor |
personen met een handicap | personen met een handicap |
Aan de federale overheidsdiensten en aan de diensten die ervan | Aan de federale overheidsdiensten en aan de diensten die ervan |
afhangen, aan het Ministerie van Landsverdediging, evenals aan de | afhangen, aan het Ministerie van Landsverdediging, evenals aan de |
instellingen van openbaar nut behorende tot het federaal | instellingen van openbaar nut behorende tot het federaal |
administratief openbaar ambt zoals gedefinieerd in artikel 1 van de | administratief openbaar ambt zoals gedefinieerd in artikel 1 van de |
wet van 22 juli 1993 houdende bepaalde maatregelen inzake | wet van 22 juli 1993 houdende bepaalde maatregelen inzake |
ambtenarenzaken, | ambtenarenzaken, |
Geachte collega's, | Geachte collega's, |
Geachte mevrouw, | Geachte mevrouw, |
Geachte heer, | Geachte heer, |
Elke federale dienst is verplicht om binnen diens personeelsbestand | Elke federale dienst is verplicht om binnen diens personeelsbestand |
drie procent voor te behouden aan personen met een handicap. Het gaat | drie procent voor te behouden aan personen met een handicap. Het gaat |
om een minimumverplichting. Al meer dan tien jaar brengt de Commissie | om een minimumverplichting. Al meer dan tien jaar brengt de Commissie |
voor de Inclusie van Personen met een Handicap, voorheen "de | voor de Inclusie van Personen met een Handicap, voorheen "de |
Begeleidingscommissie voor de aanwerving van personen met een | Begeleidingscommissie voor de aanwerving van personen met een |
handicap, jaarlijks verslag uit aan de regering over de tewerkstelling | handicap, jaarlijks verslag uit aan de regering over de tewerkstelling |
van personen met een handicap binnen de federale overheid. Uit hun | van personen met een handicap binnen de federale overheid. Uit hun |
jaarverslag van 2023 blijkt dat het overgrote merendeel van de | jaarverslag van 2023 blijkt dat het overgrote merendeel van de |
federale diensten hier momenteel niet in slaagt. Het gemiddeld | federale diensten hier momenteel niet in slaagt. Het gemiddeld |
percentage van personen met een gekende handicap bedraagt momenteel | percentage van personen met een gekende handicap bedraagt momenteel |
1,44 procent van het personeelsbestand. Nochtans heeft deze regering | 1,44 procent van het personeelsbestand. Nochtans heeft deze regering |
zich in het regeerakkoord verbonden tot de volgende doelstelling: | zich in het regeerakkoord verbonden tot de volgende doelstelling: |
"We maken van de overheid een voorbeeld inzake inclusief | "We maken van de overheid een voorbeeld inzake inclusief |
personeelsbeleid en engageren ons ervoor te zorgen dat het | personeelsbeleid en engageren ons ervoor te zorgen dat het |
personeelsbestand de diversiteit in de samenleving weerspiegelt. De | personeelsbestand de diversiteit in de samenleving weerspiegelt. De |
regering doet extra inspanningen om haar eigen streefcijfer van | regering doet extra inspanningen om haar eigen streefcijfer van |
minstens drie procent voor tewerkstelling van personen met een | minstens drie procent voor tewerkstelling van personen met een |
handicap bij overheidsdiensten te halen, onder meer in haar | handicap bij overheidsdiensten te halen, onder meer in haar |
rekruteringsbeleid en beleid rond werkomgeving." | rekruteringsbeleid en beleid rond werkomgeving." |
Dit engagement komt ook tot uiting in maatregel 48 van het Federaal | Dit engagement komt ook tot uiting in maatregel 48 van het Federaal |
Actieplan Handicap, waarvoor elk lid van deze regering zich ertoe | Actieplan Handicap, waarvoor elk lid van deze regering zich ertoe |
heeft verbonden actie te ondernemen. In navolging van het | heeft verbonden actie te ondernemen. In navolging van het |
regeerakkoord en het federaal actieplan handicap, werden verschillende | regeerakkoord en het federaal actieplan handicap, werden verschillende |
reglementaire initiatieven genomen om de inclusie van personen met een | reglementaire initiatieven genomen om de inclusie van personen met een |
handicap te bevorderen. Deze maatregelen moeten de federale diensten | handicap te bevorderen. Deze maatregelen moeten de federale diensten |
in staat stellen hun reglementaire verplichting na te komen. De goede | in staat stellen hun reglementaire verplichting na te komen. De goede |
wil is er en moet nu eindelijk in actie worden omgezet. We kunnen niet | wil is er en moet nu eindelijk in actie worden omgezet. We kunnen niet |
blijven aanvaarden dat het percentage tegen de één procent aanleunt. | blijven aanvaarden dat het percentage tegen de één procent aanleunt. |
Dit moet beter. | Dit moet beter. |
Wij, de minister van Ambtenarenzaken en de minister van | Wij, de minister van Ambtenarenzaken en de minister van |
Maatschappelijke Integratie, belast met Personen met een handicap, | Maatschappelijke Integratie, belast met Personen met een handicap, |
willen het tij keren en zorgen voor een structurele oplossing om de | willen het tij keren en zorgen voor een structurele oplossing om de |
drie procent doelstelling te bereiken. Daarnaast beoogt deze | drie procent doelstelling te bereiken. Daarnaast beoogt deze |
omzendbrief de federale werkgevers te informeren met de nodige | omzendbrief de federale werkgevers te informeren met de nodige |
definities en hen activeren om alle bestaande en nieuwe hefbomen in te | definities en hen activeren om alle bestaande en nieuwe hefbomen in te |
zetten. Sinds 2023 is er dankzij de reglementaire hefbomen en de inzet | zetten. Sinds 2023 is er dankzij de reglementaire hefbomen en de inzet |
van de federale diensten een significante stijging van het | van de federale diensten een significante stijging van het |
tewerkstellingspercentage van personen met een handicap. Die trend | tewerkstellingspercentage van personen met een handicap. Die trend |
moeten we verderzetten en versterken. | moeten we verderzetten en versterken. |
Tot onze tevredenheid heeft het college van voorzitters een actieplan | Tot onze tevredenheid heeft het college van voorzitters een actieplan |
goedgekeurd om hieraan uitvoering te geven. Dit actieplan bevat | goedgekeurd om hieraan uitvoering te geven. Dit actieplan bevat |
concrete maatregelen ter bevordering van de inclusie van personen met | concrete maatregelen ter bevordering van de inclusie van personen met |
een handicap. Eén van de maatregelen houdt in dat elke federale dienst | een handicap. Eén van de maatregelen houdt in dat elke federale dienst |
een concreet plan en traject uitwerkt om het quotum te behalen. Elke | een concreet plan en traject uitwerkt om het quotum te behalen. Elke |
federale dienst moet onderzoeken of de nieuwe selectiehefbomen | federale dienst moet onderzoeken of de nieuwe selectiehefbomen |
succesvol worden ingezet en welke eventuele bijkomende acties nodig | succesvol worden ingezet en welke eventuele bijkomende acties nodig |
zijn. | zijn. |
Wij roepen alle féderale diensten op om hun inspanningen verder te | Wij roepen alle féderale diensten op om hun inspanningen verder te |
zetten en te ontwikkelen. Dit is des relevanter nu de ministerraad de | zetten en te ontwikkelen. Dit is des relevanter nu de ministerraad de |
transversale indicatoren binnen personeelszaken heeft goedgekeurd. | transversale indicatoren binnen personeelszaken heeft goedgekeurd. |
Specifiek wordt bedoeld : | Specifiek wordt bedoeld : |
1° KPI HR 3.1.A. Evolutie van het inclusie-percentage van de personen | 1° KPI HR 3.1.A. Evolutie van het inclusie-percentage van de personen |
met een handicap, gemeten op 31 december; | met een handicap, gemeten op 31 december; |
2° KPI HR 3.1.B. verbeteracties geïdentificeerd voor | 2° KPI HR 3.1.B. verbeteracties geïdentificeerd voor |
tewerkstellingspercentage personen met handicap. | tewerkstellingspercentage personen met handicap. |
Het laatste thematische rapport van de Begeleidingssommissie toont aan | Het laatste thematische rapport van de Begeleidingssommissie toont aan |
dat het realistisch is vooruitgang te boeken als alle hiërarchische | dat het realistisch is vooruitgang te boeken als alle hiërarchische |
niveaus zich hiervoor engageren. Deze vooruitgang uit zich zowel op | niveaus zich hiervoor engageren. Deze vooruitgang uit zich zowel op |
het niveau van het aantal federale diensten die aan het quotum voldoen | het niveau van het aantal federale diensten die aan het quotum voldoen |
als in het gemiddeld percentage binnen het federaal openbaar ambt. | als in het gemiddeld percentage binnen het federaal openbaar ambt. |
Deze omzendbrief heeft de volgende doelstellingen: | Deze omzendbrief heeft de volgende doelstellingen: |
1° de federale diensten informeren over noties rond de indiensttreding | 1° de federale diensten informeren over noties rond de indiensttreding |
en inclusie van personen met een handicap; | en inclusie van personen met een handicap; |
2° de federale diensten sensibiliseren om gebruik te maken van de | 2° de federale diensten sensibiliseren om gebruik te maken van de |
beschikbare hefbomen om personen met een handicap aan te werven en | beschikbare hefbomen om personen met een handicap aan te werven en |
duurzaam in de organisatie te integreren; | duurzaam in de organisatie te integreren; |
3° een overzicht te geven van de recente hervormingen om naar de | 3° een overzicht te geven van de recente hervormingen om naar de |
doelstelling van drie procent personeel met een handicap te evolueren; | doelstelling van drie procent personeel met een handicap te evolueren; |
4° het kader over redelijke aanpassingen verduidelijken; | 4° het kader over redelijke aanpassingen verduidelijken; |
5° het beroep doen op maatwerkbedrijven bij overheidsopdrachten | 5° het beroep doen op maatwerkbedrijven bij overheidsopdrachten |
aanmoedigen. | aanmoedigen. |
De omzendbrief is opgebouwd uit de volgende onderdelen: | De omzendbrief is opgebouwd uit de volgende onderdelen: |
1° definities; | 1° definities; |
2° indiensttredingsmechanismen; | 2° indiensttredingsmechanismen; |
3° redelijke aanpassingen; | 3° redelijke aanpassingen; |
4° maatwerkbedrijven. | 4° maatwerkbedrijven. |
1. Definities | 1. Definities |
Inclusief ontwerp ("Inclusion by design ") | Inclusief ontwerp ("Inclusion by design ") |
Inclusie heeft een proactieve en systematische dimensie. Diversiteit | Inclusie heeft een proactieve en systematische dimensie. Diversiteit |
houdt het vertegenwoordigen en meten in van de menselijke verschillen, | houdt het vertegenwoordigen en meten in van de menselijke verschillen, |
beschermde criteria in het bijzonder. Inclusie gaat over de | beschermde criteria in het bijzonder. Inclusie gaat over de |
volwaardige deelname aan de samenleving en aan het succes van de | volwaardige deelname aan de samenleving en aan het succes van de |
organisatie. | organisatie. |
Bij onze processen, programma's, tools en infrastructuur moeten we ons | Bij onze processen, programma's, tools en infrastructuur moeten we ons |
steeds afvragen hoe we zo inclusief mogelijk kunnen zijn. Het is | steeds afvragen hoe we zo inclusief mogelijk kunnen zijn. Het is |
aanbevolen om hierbij drie concepten van elkaar te onderscheiden. | aanbevolen om hierbij drie concepten van elkaar te onderscheiden. |
1° Gelijkheid: elke gebruiker krijgt dezelfde ondersteuning. | 1° Gelijkheid: elke gebruiker krijgt dezelfde ondersteuning. |
Specifieke behoeften worden hier vergeten. | Specifieke behoeften worden hier vergeten. |
2° Gelijkwaardigheid: elke gebruiker krijgt de nodige ondersteuning om | 2° Gelijkwaardigheid: elke gebruiker krijgt de nodige ondersteuning om |
te kunnen functioneren. Bij gelijkwaardigheid kan je uitzonderingen | te kunnen functioneren. Bij gelijkwaardigheid kan je uitzonderingen |
hebben op het niveau van gelijke behandeling zoals bijvoorbeeld via | hebben op het niveau van gelijke behandeling zoals bijvoorbeeld via |
een positieve actie. Het gaat om een verantwoorde afwijking ten | een positieve actie. Het gaat om een verantwoorde afwijking ten |
aanzien van een strikte gelijkheid. | aanzien van een strikte gelijkheid. |
3° Gerechtigheid: de omgeving is zo aangepast dat ook een persoon met | 3° Gerechtigheid: de omgeving is zo aangepast dat ook een persoon met |
een handicap geen belemmeringen ondervindt. | een handicap geen belemmeringen ondervindt. |
Het ontwerpen van een toegankelijk gebouw of online applicatie, een | Het ontwerpen van een toegankelijk gebouw of online applicatie, een |
aanpasbare test- of opleidingsprogramma, een inclusief proces voor het | aanpasbare test- of opleidingsprogramma, een inclusief proces voor het |
leveren van een openbare dienst, zijn allemaal voorbeelden van deze | leveren van een openbare dienst, zijn allemaal voorbeelden van deze |
inclusieve en proactieve reflex. Deze voorbeelden zijn | inclusieve en proactieve reflex. Deze voorbeelden zijn |
niet-exhaustief. Hierbij moet men steeds uitgaan van de behoeften van | niet-exhaustief. Hierbij moet men steeds uitgaan van de behoeften van |
een breed scala aan gebruikers, in het bijzonder mensen met een | een breed scala aan gebruikers, in het bijzonder mensen met een |
handicap, die systematisch moeten worden betrokken bij het | handicap, die systematisch moeten worden betrokken bij het |
ontwerpproces, zijn illustraties van de goede praktijken om dit begrip | ontwerpproces, zijn illustraties van de goede praktijken om dit begrip |
toe te passen. | toe te passen. |
Personen met een handicap | Personen met een handicap |
Het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap werd op 13 | Het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap werd op 13 |
december 2006 aangenomen door de Verenigde Naties en geratificeerd | december 2006 aangenomen door de Verenigde Naties en geratificeerd |
door België onder de Wet van 13 mei 2009 houdende instemming met | door België onder de Wet van 13 mei 2009 houdende instemming met |
volgende Internationale Akten. Een persoon met een handicap is een | volgende Internationale Akten. Een persoon met een handicap is een |
rechthebbende, een actieve deelnemer aan zijn of haar eigen leven, | rechthebbende, een actieve deelnemer aan zijn of haar eigen leven, |
wiens volledige en waardige deelname aan de samenleving, inbegrepen de | wiens volledige en waardige deelname aan de samenleving, inbegrepen de |
arbeidsmarkt, moet worden aangemoedigd, evenals zijn of haar | arbeidsmarkt, moet worden aangemoedigd, evenals zijn of haar |
autonomie. Deze principes impliceren dat elke verdragspartij | autonomie. Deze principes impliceren dat elke verdragspartij |
administratieve of medische procedures tot een minimum moet beperken | administratieve of medische procedures tot een minimum moet beperken |
opdat een persoon met een handicap zijn of haar rechten kan afdwingen. | opdat een persoon met een handicap zijn of haar rechten kan afdwingen. |
Een pragmatische aanpak in de plaats van een administratieve verdient | Een pragmatische aanpak in de plaats van een administratieve verdient |
daarom de voorkeur. Bovendien houdt dit in dat personen met een | daarom de voorkeur. Bovendien houdt dit in dat personen met een |
handicap worden betrokken bij de beslissingen die hen aanbelangen, | handicap worden betrokken bij de beslissingen die hen aanbelangen, |
bijvoorbeeld wanneer het gaat om redelijke aanpassingen aan de | bijvoorbeeld wanneer het gaat om redelijke aanpassingen aan de |
werkplek. De term "persoon met een handicap" wordt gebruikt om de | werkplek. De term "persoon met een handicap" wordt gebruikt om de |
persoon als geheel te benadrukken, zonder hem of haar te reduceren tot | persoon als geheel te benadrukken, zonder hem of haar te reduceren tot |
één enkel kenmerk. | één enkel kenmerk. |
Handicap | Handicap |
Hetzelfde Verdrag definieert een handicap als een wisselwerking tussen | Hetzelfde Verdrag definieert een handicap als een wisselwerking tussen |
blijvende fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen | blijvende fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen |
en de omgeving. Het doel is de omgeving aan te passen, de werkplek in | en de omgeving. Het doel is de omgeving aan te passen, de werkplek in |
het bijzonder, om eventuele drempels weg te nemen en mensen in staat | het bijzonder, om eventuele drempels weg te nemen en mensen in staat |
te stellen op gelijke voet deel te nemen op de arbeidsmarkt. | te stellen op gelijke voet deel te nemen op de arbeidsmarkt. |
In de Belgische wetgeving stelt artikel 22ter van de Grondwet dat elke | In de Belgische wetgeving stelt artikel 22ter van de Grondwet dat elke |
persoon met een handicap recht heeft op volledige integratie in de | persoon met een handicap recht heeft op volledige integratie in de |
samenleving, met inbegrip van het recht op redelijke aanpassingen. | samenleving, met inbegrip van het recht op redelijke aanpassingen. |
Bovendien beschermt de Wet 10 mei 2007 ter bestrijding van bepaalde | Bovendien beschermt de Wet 10 mei 2007 ter bestrijding van bepaalde |
vormen van discriminatie van de criteria handicap en | vormen van discriminatie van de criteria handicap en |
gezondheidstoestand ook tegen discriminatie. | gezondheidstoestand ook tegen discriminatie. |
Een handicap kan zichtbaar, onzichtbaar, aangeboren of verworven zijn | Een handicap kan zichtbaar, onzichtbaar, aangeboren of verworven zijn |
in de loop van een leven. Een handicap kan stabiel, blijvend, maar ook | in de loop van een leven. Een handicap kan stabiel, blijvend, maar ook |
niet-blijvend of progressief zijn. Het gaat ook om een spectrum van | niet-blijvend of progressief zijn. Het gaat ook om een spectrum van |
situaties van handicap, omdat er veel nuances zijn afhankelijk van de | situaties van handicap, omdat er veel nuances zijn afhankelijk van de |
persoon en de mogelijke veranderingen in een situatie in de loop van | persoon en de mogelijke veranderingen in een situatie in de loop van |
het leven. Om enkele voorbeelden te geven zonder exhaustief te zijn: | het leven. Om enkele voorbeelden te geven zonder exhaustief te zijn: |
de fysieke dimensie kan overeenkomen met een motorische handicap, | de fysieke dimensie kan overeenkomen met een motorische handicap, |
zoals iemand die een rolstoel gebruikt, of gedeeltelijke verlamming | zoals iemand die een rolstoel gebruikt, of gedeeltelijke verlamming |
zoals hemiplegie. De zintuiglijke dimensie kan worden geïllustreerd | zoals hemiplegie. De zintuiglijke dimensie kan worden geïllustreerd |
door een auditieve beperking zoals een dove persoon, of een vorm van | door een auditieve beperking zoals een dove persoon, of een vorm van |
slechthorendheid, of door een visuele beperking zoals een blinde | slechthorendheid, of door een visuele beperking zoals een blinde |
persoon, of een vorm van slechtziendheid. De derde dimensie kan worden | persoon, of een vorm van slechtziendheid. De derde dimensie kan worden |
geïllustreerd met een mentale ziekte of cognitieve of leerstoornissen | geïllustreerd met een mentale ziekte of cognitieve of leerstoornissen |
(bv. angststoornissen, een vorm van het autismespectrum, zogenaamde | (bv. angststoornissen, een vorm van het autismespectrum, zogenaamde |
"dys"-stoornissen zoals dyslexie). Volgens het interfederaal Gelijke | "dys"-stoornissen zoals dyslexie). Volgens het interfederaal Gelijke |
Kansencentrum, Unia, is er sprake van een handicap zodra het gaat om | Kansencentrum, Unia, is er sprake van een handicap zodra het gaat om |
een langdurige situatie die de persoon belemmert bepaalde taken uit te | een langdurige situatie die de persoon belemmert bepaalde taken uit te |
voeren. De jurisprudentie voorziet niet in een minimumtermijn die | voeren. De jurisprudentie voorziet niet in een minimumtermijn die |
bepaalt wanneer een situatie als langdurig kwalificeert. Het is | bepaalt wanneer een situatie als langdurig kwalificeert. Het is |
aanvaardbaar om te spreken van een langdurige situatie wanneer de | aanvaardbaar om te spreken van een langdurige situatie wanneer de |
beperking vermoedelijk zes maanden of meer duurt. Het kan gaan om een | beperking vermoedelijk zes maanden of meer duurt. Het kan gaan om een |
handicapsituatie of om een ziekte die een handicap met zich meebrengt. | handicapsituatie of om een ziekte die een handicap met zich meebrengt. |
Bijvoorbeeld: redelijke aanpassingen die nodig zijn als onderdeel van | Bijvoorbeeld: redelijke aanpassingen die nodig zijn als onderdeel van |
een langdurige ziekte of zware behandeling zoals chemotherapie. Deze | een langdurige ziekte of zware behandeling zoals chemotherapie. Deze |
lijst is niet exhaustief. | lijst is niet exhaustief. |
Ten slotte kan iemand meerdere vormen van handicap hebben. Een | Ten slotte kan iemand meerdere vormen van handicap hebben. Een |
situatie van meervoudige handicap doet zich voor wanneer een persoon | situatie van meervoudige handicap doet zich voor wanneer een persoon |
meerdere handicaps heeft. Nuance en een persoonlijke, op maat gemaakte | meerdere handicaps heeft. Nuance en een persoonlijke, op maat gemaakte |
benadering zijn daarom belangrijke elementen in de omgang met dit | benadering zijn daarom belangrijke elementen in de omgang met dit |
concept. | concept. |
Binnen de context van moderne, respectvolle benamingen, is het | Binnen de context van moderne, respectvolle benamingen, is het |
aangewezen te spreken van personen met een handicap. Op deze manier | aangewezen te spreken van personen met een handicap. Op deze manier |
wordt de persoon als één geheel naar voren gebracht als de actor in | wordt de persoon als één geheel naar voren gebracht als de actor in |
zijn of haar eigen leven, en niet enkel samengevat door zijn of haar | zijn of haar eigen leven, en niet enkel samengevat door zijn of haar |
handicap. | handicap. |
Re-integratie | Re-integratie |
Een handicap kan zich voordoen in elke levensfase. Soms heeft dit tot | Een handicap kan zich voordoen in elke levensfase. Soms heeft dit tot |
gevolg dat de taken aangepast worden, de persoon zich naar een nieuwe | gevolg dat de taken aangepast worden, de persoon zich naar een nieuwe |
functie heroriënteert of van sector verandert. Hiervoor moet de | functie heroriënteert of van sector verandert. Hiervoor moet de |
omzendbrief nr. 732. - Aanbevelingen met betrekking tot de begeleiding | omzendbrief nr. 732. - Aanbevelingen met betrekking tot de begeleiding |
van een personeelslid met medische, sociale of familiale problemen. | van een personeelslid met medische, sociale of familiale problemen. |
worden geraadpleegd. Deze bevat aanbevelingen voor het ondersteunen | worden geraadpleegd. Deze bevat aanbevelingen voor het ondersteunen |
van een personeelslid met medische, sociale of gezinsproblemen. Die | van een personeelslid met medische, sociale of gezinsproblemen. Die |
omzendbrief geeft gedetailleerde informatie over deze situaties. | omzendbrief geeft gedetailleerde informatie over deze situaties. |
In de context van heroriëntering van een federale ambtenaar is het ook | In de context van heroriëntering van een federale ambtenaar is het ook |
mogelijk om deze persoon door te verwijzen naar het Loopbaancentrum | mogelijk om deze persoon door te verwijzen naar het Loopbaancentrum |
van de Federale Overheidsdienst Beleid en Ondersteuning. Dit Centrum | van de Federale Overheidsdienst Beleid en Ondersteuning. Dit Centrum |
kan nuttige hulp bieden bij deze afweging, zoals met een | kan nuttige hulp bieden bij deze afweging, zoals met een |
competentiebilan of gepaste begeleiding. Ook is het breder aanbod aan | competentiebilan of gepaste begeleiding. Ook is het breder aanbod aan |
opleidingen of werkplekleertrajecten een uitstekend instrument waarmee | opleidingen of werkplekleertrajecten een uitstekend instrument waarmee |
iedereen zich kan opleiden met oog op een nieuwe professionele | iedereen zich kan opleiden met oog op een nieuwe professionele |
uitdaging binnen de federale overheid. | uitdaging binnen de federale overheid. |
Verder is het cruciaal een `disability manager' in de organisatie te | Verder is het cruciaal een `disability manager' in de organisatie te |
hebben. De `disability manager' viseert alle maatregelen rond behoud | hebben. De `disability manager' viseert alle maatregelen rond behoud |
van werk of terugkeer naar het werk voor personen die niet kunnen | van werk of terugkeer naar het werk voor personen die niet kunnen |
werken of terugkeren na een langdurige afwezigheid. Dit concept komt | werken of terugkeren na een langdurige afwezigheid. Dit concept komt |
voort uit het `National Institute of Disability Management and | voort uit het `National Institute of Disability Management and |
Research' (NIDMAR, Canada). | Research' (NIDMAR, Canada). |
Het is nuttig om de notie `disability management' uit te breiden en | Het is nuttig om de notie `disability management' uit te breiden en |
toe te passen op alle vormen van hulp binnen een personeelsbeleid voor | toe te passen op alle vormen van hulp binnen een personeelsbeleid voor |
personen met een handicap. Dit geldt zowel in een context van | personen met een handicap. Dit geldt zowel in een context van |
re-integratie als in het algemeen zoals behoud van werk, progressieve | re-integratie als in het algemeen zoals behoud van werk, progressieve |
of chronische ziektes, ... De Federale Overheidsdienst Beleid en | of chronische ziektes, ... De Federale Overheidsdienst Beleid en |
Ondersteuning staat in voor de opleiding van de personen die | Ondersteuning staat in voor de opleiding van de personen die |
geïnteresseerd zijn om een rol als `disability manager' op te nemen en | geïnteresseerd zijn om een rol als `disability manager' op te nemen en |
zal jaarlijks - in samenwerking met het RIZIV - de nodige opleidingen | zal jaarlijks - in samenwerking met het RIZIV - de nodige opleidingen |
financieren. | financieren. |
Positieve actie | Positieve actie |
De wet van 10 mei 2007 ter bestrijding van bepaalde vormen van | De wet van 10 mei 2007 ter bestrijding van bepaalde vormen van |
discriminatie, die in het bijzonder het criterium handicap beschermt, | discriminatie, die in het bijzonder het criterium handicap beschermt, |
voorziet en omkadert de mogelijkheid tot positieve acties. De wet | voorziet en omkadert de mogelijkheid tot positieve acties. De wet |
definieert positieve acties als specifieke maatregelen om de nadelen | definieert positieve acties als specifieke maatregelen om de nadelen |
verband houdende met een of meer beschermde criteria te voorkomen of | verband houdende met een of meer beschermde criteria te voorkomen of |
te compenseren, met het oog op het waarborgen van een volledige | te compenseren, met het oog op het waarborgen van een volledige |
gelijkheid in de praktijk. In de wet worden voorwaarden gesteld aan | gelijkheid in de praktijk. In de wet worden voorwaarden gesteld aan |
dit soort acties: | dit soort acties: |
1° het bestaan van een kennelijke ongelijkheid; | 1° het bestaan van een kennelijke ongelijkheid; |
2° het verdwijnen van die ongelijkheid als expliciete doelstelling; | 2° het verdwijnen van die ongelijkheid als expliciete doelstelling; |
3° de tijdelijke aard van de maatregel; | 3° de tijdelijke aard van de maatregel; |
4° het einde van de maatregel zodra het doel is bereikt; | 4° het einde van de maatregel zodra het doel is bereikt; |
5° het gegeven dat de positieve actie andermans rechten niet onnodig | 5° het gegeven dat de positieve actie andermans rechten niet onnodig |
mag beperken. | mag beperken. |
Concreet gaat het om specifieke maatregelen om de nadelen verbonden | Concreet gaat het om specifieke maatregelen om de nadelen verbonden |
aan een beschermd criterium te voorkomen of te compenseren. Ze beogen | aan een beschermd criterium te voorkomen of te compenseren. Ze beogen |
hierbij een volledige gelijkheid in de praktijk te waarborgen. Voor de | hierbij een volledige gelijkheid in de praktijk te waarborgen. Voor de |
federale administraties moet een koninklijk besluit dergelijke | federale administraties moet een koninklijk besluit dergelijke |
maatregelen vastleggen. De hefbomen die aan de federale werkgevers | maatregelen vastleggen. De hefbomen die aan de federale werkgevers |
worden voorgesteld en beschreven worden in deze omzendbrief, | worden voorgesteld en beschreven worden in deze omzendbrief, |
beantwoorden volledig aan deze definitie van een positieve actie. | beantwoorden volledig aan deze definitie van een positieve actie. |
Diversiteit en inclusie | Diversiteit en inclusie |
Het concept diversiteit baseert zich op de verschillen tussen personen | Het concept diversiteit baseert zich op de verschillen tussen personen |
en wil deze verschillende profielen gerepresenteerd zien in de | en wil deze verschillende profielen gerepresenteerd zien in de |
doelstellingen en het personeel van de organisatie. Het quotum van | doelstellingen en het personeel van de organisatie. Het quotum van |
drie procent voor personen met een handicap is hiervan een voorbeeld. | drie procent voor personen met een handicap is hiervan een voorbeeld. |
Het concept inclusie daarentegen is eerder kwalitatief en richt zich | Het concept inclusie daarentegen is eerder kwalitatief en richt zich |
op de volwaardige deelname van het individu aan de werking van de | op de volwaardige deelname van het individu aan de werking van de |
organisatie. Er kan dus geen inclusie zijn zonder diversiteit. | organisatie. Er kan dus geen inclusie zijn zonder diversiteit. |
Inclusie is van een andere aard en vult de notie diversiteit aan | Inclusie is van een andere aard en vult de notie diversiteit aan |
aangezien dit concept ook de professionele groei van een persoon | aangezien dit concept ook de professionele groei van een persoon |
omvat, wat voordelig is op individueel niveau en voordelig is voor de | omvat, wat voordelig is op individueel niveau en voordelig is voor de |
werkgever. Zo leidt een actieve deelname aan deze doelstellingen tot | werkgever. Zo leidt een actieve deelname aan deze doelstellingen tot |
behoud van talent en een positief imago. Bovendien zullen tevreden | behoud van talent en een positief imago. Bovendien zullen tevreden |
personeelsleden sneller de rol van ambassadeur van hun werkgever op | personeelsleden sneller de rol van ambassadeur van hun werkgever op |
zich nemen. | zich nemen. |
Diversiteit is een feit binnen de samenleving en moet als meerwaarde | Diversiteit is een feit binnen de samenleving en moet als meerwaarde |
worden gezien. Een inclusief beleid is de manier waarop de federale | worden gezien. Een inclusief beleid is de manier waarop de federale |
overheid hiermee moet omgaan. Dit bevordert het individueel welzijn | overheid hiermee moet omgaan. Dit bevordert het individueel welzijn |
van elk personeelslid en draagt bij aan een kwaliteitsvolle | van elk personeelslid en draagt bij aan een kwaliteitsvolle |
dienstverlening. Daarom is het belangrijk om de werkomgeving | dienstverlening. Daarom is het belangrijk om de werkomgeving |
geleidelijk aan te passen aan de behoeften van personen met een | geleidelijk aan te passen aan de behoeften van personen met een |
handicap. De federale diensten moeten in het bijzonder de werkomgeving | handicap. De federale diensten moeten in het bijzonder de werkomgeving |
toegankelijk maken, redelijke aanpassingen aanbrengen en het | toegankelijk maken, redelijke aanpassingen aanbrengen en het |
bewustzijn onder het personeel te vergroten. Een dergelijke | bewustzijn onder het personeel te vergroten. Een dergelijke |
alomvattende aanpak is essentieel om ervoor te zorgen dat personen met | alomvattende aanpak is essentieel om ervoor te zorgen dat personen met |
een handicap zich duurzaam in hun werk kunnen integreren zonder zich | een handicap zich duurzaam in hun werk kunnen integreren zonder zich |
voortdurend te moeten aanpassen. | voortdurend te moeten aanpassen. |
Om rekening te houden met diversiteit, moeten de federale diensten | Om rekening te houden met diversiteit, moeten de federale diensten |
rekening houden met de bepalingen uit de wet van 12 januari 2007 | rekening houden met de bepalingen uit de wet van 12 januari 2007 |
strekkende tot controle op de toepassing van de resoluties van de | strekkende tot controle op de toepassing van de resoluties van de |
wereldvrouwenconferentie die in september 1995 in Peking heeft | wereldvrouwenconferentie die in september 1995 in Peking heeft |
plaatsgehad en tot integratie van de genderdimensie in het geheel van | plaatsgehad en tot integratie van de genderdimensie in het geheel van |
de federale beleidslijnen. Bovendien voorzien de drie | de federale beleidslijnen. Bovendien voorzien de drie |
antidiscriminatiewetten van 10 mei 2007 sinds 30 juli 2023 in de notie | antidiscriminatiewetten van 10 mei 2007 sinds 30 juli 2023 in de notie |
van intersectionele discriminatie. Het gaat hier om een situatie die | van intersectionele discriminatie. Het gaat hier om een situatie die |
zich voordoet wanneer een persoon wordt gediscrimineerd naar | zich voordoet wanneer een persoon wordt gediscrimineerd naar |
aanleiding van een onderscheid op grond van meerdere beschermde | aanleiding van een onderscheid op grond van meerdere beschermde |
criteria die op elkaar inwerken en onscheidbaar worden. Dit betekent | criteria die op elkaar inwerken en onscheidbaar worden. Dit betekent |
dat het criterium handicap kan kruisen met andere beschermde criteria | dat het criterium handicap kan kruisen met andere beschermde criteria |
zoals bijvoorbeeld leeftijd of geslacht. | zoals bijvoorbeeld leeftijd of geslacht. |
Wij appreciëren ook de betrokkenheid van de mandaathouders, binnen het | Wij appreciëren ook de betrokkenheid van de mandaathouders, binnen het |
plan "Maatregelen voor het halen van de drie procent tewerkstelling | plan "Maatregelen voor het halen van de drie procent tewerkstelling |
van personen met een handicap", gelanceerd door het college van | van personen met een handicap", gelanceerd door het college van |
voorzitters van de federale administraties tijdens deze lopende | voorzitters van de federale administraties tijdens deze lopende |
legislatuur. Deze transversale en multidisciplinaire aanpak laat een | legislatuur. Deze transversale en multidisciplinaire aanpak laat een |
duurzame rekrutering en inclusie van personen met een handicap toe | duurzame rekrutering en inclusie van personen met een handicap toe |
binnen onze administraties, omdat er zowel geïnvesteerd wordt in de | binnen onze administraties, omdat er zowel geïnvesteerd wordt in de |
rekruteringscommunicatie naar deze doelgroep, als in een inclusieve | rekruteringscommunicatie naar deze doelgroep, als in een inclusieve |
bedrijfscultuur en HR-praktijken, als in specifieke | bedrijfscultuur en HR-praktijken, als in specifieke |
rekruteringsprocedures in de vorm van positieve acties, om maar enkele | rekruteringsprocedures in de vorm van positieve acties, om maar enkele |
voorbeelden te noemen. | voorbeelden te noemen. |
2. Indienstnemingsmechanismen | 2. Indienstnemingsmechanismen |
Binnen de regelgeving bestaan een aantal maatregelen die de | Binnen de regelgeving bestaan een aantal maatregelen die de |
indienstneming van personen van met een handicap regelen. Hieronder | indienstneming van personen van met een handicap regelen. Hieronder |
volgt een overzicht van de bestaande mogelijkheden die de federale | volgt een overzicht van de bestaande mogelijkheden die de federale |
diensten kunnen gebruiken hun verplichtingen na te komen. | diensten kunnen gebruiken hun verplichtingen na te komen. |
Ten eerste voorziet de regelgeving in de opmaak van de bijzondere | Ten eerste voorziet de regelgeving in de opmaak van de bijzondere |
laureatenlijsten voor personen met een handicap. Dit volgt uit artikel | laureatenlijsten voor personen met een handicap. Dit volgt uit artikel |
2, § 2, van het koninklijk besluit van 6 oktober 2005 houdende de | 2, § 2, van het koninklijk besluit van 6 oktober 2005 houdende de |
inclusie van personen met een handicap en redelijke aanpassingen | inclusie van personen met een handicap en redelijke aanpassingen |
tijdens selecties. De federale diensten die het minimumpercentage niet | tijdens selecties. De federale diensten die het minimumpercentage niet |
behalen, moeten bij iedere aanwerving deze lijsten raadplegen. Ook bij | behalen, moeten bij iedere aanwerving deze lijsten raadplegen. Ook bij |
een contractuele indienstneming zijn de federale diensten verplicht om | een contractuele indienstneming zijn de federale diensten verplicht om |
voorrang te geven aan een laureaat met een handicap die op een | voorrang te geven aan een laureaat met een handicap die op een |
bijzondere lijst staat. Als hiervan geen sprake is, geniet ook elke | bijzondere lijst staat. Als hiervan geen sprake is, geniet ook elke |
persoon die geslaagd is voor de contractuele selectie en zijn | persoon die geslaagd is voor de contractuele selectie en zijn |
hoedanigheid als persoon met een handicap kenbaar heeft gemaakt, | hoedanigheid als persoon met een handicap kenbaar heeft gemaakt, |
voorrang. | voorrang. |
Ten tweede genieten personen met een handicap voorrang in het kader | Ten tweede genieten personen met een handicap voorrang in het kader |
van de doorlopende selecties. Dit volgt uit artikel 25, § 1, derde | van de doorlopende selecties. Dit volgt uit artikel 25, § 1, derde |
lid, van het koninklijk besluit van 2 oktober 1937 houdende het | lid, van het koninklijk besluit van 2 oktober 1937 houdende het |
statuut van het rijkspersoneel. Wanneer meerdere kandidaten geschikt | statuut van het rijkspersoneel. Wanneer meerdere kandidaten geschikt |
zijn voor een bepaalde hoogvolumefunctie of kritische functie, geniet | zijn voor een bepaalde hoogvolumefunctie of kritische functie, geniet |
de kandidaat met een handicap voorrang. Deze voorrang geldt enkel | de kandidaat met een handicap voorrang. Deze voorrang geldt enkel |
binnen dezelfde groep van geslaagden, namelijk zij die ofwel geschikt | binnen dezelfde groep van geslaagden, namelijk zij die ofwel geschikt |
ofwel zeer geschikt zijn. | ofwel zeer geschikt zijn. |
Daarnaast voorziet de reglementering in de mogelijkheid bepaalde | Daarnaast voorziet de reglementering in de mogelijkheid bepaalde |
selecties voor te behouden aan personen met een handicap. Dit kan | selecties voor te behouden aan personen met een handicap. Dit kan |
zowel binnen het kader van een statutaire als een contractuele | zowel binnen het kader van een statutaire als een contractuele |
selectie. | selectie. |
Voor contractuele selecties kunnen de federale diensten kandidaten met | Voor contractuele selecties kunnen de federale diensten kandidaten met |
een handicap op een soepele en flexibele manier in dienst nemen. Dit | een handicap op een soepele en flexibele manier in dienst nemen. Dit |
volgt uit artikel 2, vierde lid, van het koninklijk besluit van 25 | volgt uit artikel 2, vierde lid, van het koninklijk besluit van 25 |
april 2005 tot vaststelling van de voorwaarden voor de indienstneming | april 2005 tot vaststelling van de voorwaarden voor de indienstneming |
bij arbeidsovereenkomst in sommige overheidsdiensten. Deze maatregel | bij arbeidsovereenkomst in sommige overheidsdiensten. Deze maatregel |
zorgt er tevens voor dat de federale diensten zelf de organisatie van | zorgt er tevens voor dat de federale diensten zelf de organisatie van |
de selectieproeven op zich kunnen nemen. Deze vacatures hebben de | de selectieproeven op zich kunnen nemen. Deze vacatures hebben de |
doelgroep steeds kunnen bereiken voor verschillende functies binnen | doelgroep steeds kunnen bereiken voor verschillende functies binnen |
meerdere niveaus. | meerdere niveaus. |
Ook bij statutaire selecties bestaat sinds kort de mogelijkheid om een | Ook bij statutaire selecties bestaat sinds kort de mogelijkheid om een |
bepaalde selectie voor te behouden aan personen met een handicap. Dit | bepaalde selectie voor te behouden aan personen met een handicap. Dit |
gebeurt via het kennismakingstraject. Het reglementair kader hiervan | gebeurt via het kennismakingstraject. Het reglementair kader hiervan |
staat in het koninklijk besluit van 24 maart 2024 houdende het | staat in het koninklijk besluit van 24 maart 2024 houdende het |
kennismakingstraject. | kennismakingstraject. |
Het kennismakingstraject is een alternatieve vorm van de klassieke | Het kennismakingstraject is een alternatieve vorm van de klassieke |
stage. Het is geen verplicht parcours dat personen met een handicap | stage. Het is geen verplicht parcours dat personen met een handicap |
moeten afleggen om als rijksambtenaar te worden aangeworven. De optie | moeten afleggen om als rijksambtenaar te worden aangeworven. De optie |
om een gewone statutaire stage af te leggen blijft naast dit traject | om een gewone statutaire stage af te leggen blijft naast dit traject |
bestaan. | bestaan. |
Het kennismakingstraject is opgebouwd uit verschillende componenten. | Het kennismakingstraject is opgebouwd uit verschillende componenten. |
Ten eerste houdt het een soepele aanwervingsprocedure in. Ten tweede | Ten eerste houdt het een soepele aanwervingsprocedure in. Ten tweede |
is het traject gericht op de intensieve begeleiding en opleiding van | is het traject gericht op de intensieve begeleiding en opleiding van |
het personeelslid. Ten slotte leidt een positieve wederzijdse ervaring | het personeelslid. Ten slotte leidt een positieve wederzijdse ervaring |
tot een stabiele arbeidsrelatie. | tot een stabiele arbeidsrelatie. |
Het hoofddoel van dit specifieke statuut is de rol van hefboom op te | Het hoofddoel van dit specifieke statuut is de rol van hefboom op te |
nemen tussen de specifieke doelgroep enerzijds en de federale overheid | nemen tussen de specifieke doelgroep enerzijds en de federale overheid |
als aantrekkelijke en inclusieve werkgever anderzijds. Het traject wil | als aantrekkelijke en inclusieve werkgever anderzijds. Het traject wil |
de tewerkstelling van personen met een handicap binnen het federaal | de tewerkstelling van personen met een handicap binnen het federaal |
openbaar ambt bevorderen door een periode van wederzijdse aanpassing | openbaar ambt bevorderen door een periode van wederzijdse aanpassing |
tussen de werkgever en de werknemer in te lassen. Concreet gaat het om | tussen de werkgever en de werknemer in te lassen. Concreet gaat het om |
een andere stagevorm. De selectie bestaat uit een mondelinge proef. | een andere stagevorm. De selectie bestaat uit een mondelinge proef. |
Een positieve evaluatie leidt tot een benoeming. | Een positieve evaluatie leidt tot een benoeming. |
De aanwervende federale dienst is hierbij verplicht om tijdig een | De aanwervende federale dienst is hierbij verplicht om tijdig een |
begeleider aan te stellen die het personeelslid met een handicap | begeleider aan te stellen die het personeelslid met een handicap |
bijstaat met zijn taken en integratie. Het is de bedoeling dat de | bijstaat met zijn taken en integratie. Het is de bedoeling dat de |
begeleider bepaalde opleidingen volgt om zijn competenties te | begeleider bepaalde opleidingen volgt om zijn competenties te |
ontwikkelen zodat hij zijn rol optimaal kan volbrengen. Natuurlijk is | ontwikkelen zodat hij zijn rol optimaal kan volbrengen. Natuurlijk is |
het aan federale dienst om in de nodige tijd en middelen te voorzien. | het aan federale dienst om in de nodige tijd en middelen te voorzien. |
Bovendien moet de federale dienst tijdens de evaluatie van de | Bovendien moet de federale dienst tijdens de evaluatie van de |
begeleider rekening houden met de tijd die hij aan zijn rol besteed. | begeleider rekening houden met de tijd die hij aan zijn rol besteed. |
Ten slotte willen wij erop wijzen dat het quotum van drie procent een | Ten slotte willen wij erop wijzen dat het quotum van drie procent een |
minimumverplichting inhoudt voor elke federale dienst. Het doel van | minimumverplichting inhoudt voor elke federale dienst. Het doel van |
dit quotum de inclusie van personen met een handicap binnen het | dit quotum de inclusie van personen met een handicap binnen het |
openbaar ambt te promoten. Het behalen van de drie procent is geen | openbaar ambt te promoten. Het behalen van de drie procent is geen |
doel op zich, maar een middel om de inclusie te bevorderen. | doel op zich, maar een middel om de inclusie te bevorderen. |
3. Redelijke aanpassingen | 3. Redelijke aanpassingen |
Redelijke aanpassingen zijn noodzakelijk om drempels te compenseren. | Redelijke aanpassingen zijn noodzakelijk om drempels te compenseren. |
Zo kunnen contractuele en statutaire personeelsleden met een handicap | Zo kunnen contractuele en statutaire personeelsleden met een handicap |
gelijkwaardig aan het werk. Het recht op redelijke aanpassingen is | gelijkwaardig aan het werk. Het recht op redelijke aanpassingen is |
verankerd in artikel 22ter van de grondwet. | verankerd in artikel 22ter van de grondwet. |
Een juridische definitie van het begrip redelijke aanpassingen is | Een juridische definitie van het begrip redelijke aanpassingen is |
terug te vinden in artikel 2 van het protocol van 19 juli 2007 tussen | terug te vinden in artikel 2 van het protocol van 19 juli 2007 tussen |
de Federale Staat, de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap, de | de Federale Staat, de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap, de |
Duitstalige Gemeenschap, het Waals Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk | Duitstalige Gemeenschap, het Waals Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk |
Gewest, de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie en de Franse | Gewest, de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie en de Franse |
Gemeenschapscommissie ten gunste van personen met een handicap. Het | Gemeenschapscommissie ten gunste van personen met een handicap. Het |
gaat om concrete maatregelen die de beperkende invloed van een | gaat om concrete maatregelen die de beperkende invloed van een |
onaangepaste omgeving op de participatie van een persoon kunnen | onaangepaste omgeving op de participatie van een persoon kunnen |
neutraliseren. Een redelijke aanpassing verandert iets aan de | neutraliseren. Een redelijke aanpassing verandert iets aan de |
omgeving. Het maakt deze toegankelijker en laat toe dat de persoon op | omgeving. Het maakt deze toegankelijker en laat toe dat de persoon op |
evenwaardige wijze met zijn collega's kan werken. Op die manier beogen | evenwaardige wijze met zijn collega's kan werken. Op die manier beogen |
zij een schadelijke weerslag van bepaalde omgevingsfactoren te | zij een schadelijke weerslag van bepaalde omgevingsfactoren te |
compenseren. Dit betekent dat redelijke aanpassingen steeds zijn | compenseren. Dit betekent dat redelijke aanpassingen steeds zijn |
afgestemd op de specifieke en individuele ondersteuningsbehoeften van | afgestemd op de specifieke en individuele ondersteuningsbehoeften van |
een individu. | een individu. |
Het protocol beschouwt een persoon met een handicap als iemand van wie | Het protocol beschouwt een persoon met een handicap als iemand van wie |
de deelname aan het maatschappelijke of professionele leven wordt | de deelname aan het maatschappelijke of professionele leven wordt |
verhinderd of belemmert vanwege een langdurige fysieke, sensoriële, | verhinderd of belemmert vanwege een langdurige fysieke, sensoriële, |
mentale of intellectuele beperking. Bijgevolg gaat het niet alleen om | mentale of intellectuele beperking. Bijgevolg gaat het niet alleen om |
personen die door de wet worden erkend als zijnde gehandicapt. Dit | personen die door de wet worden erkend als zijnde gehandicapt. Dit |
betekent dat in de context van redelijke aanpassingen een ruimere | betekent dat in de context van redelijke aanpassingen een ruimere |
definitie van persoon met een handicap geldt dan degene bedoeld in | definitie van persoon met een handicap geldt dan degene bedoeld in |
artikel 1 van het koninklijk besluit van 6 oktober 2005 houdende de | artikel 1 van het koninklijk besluit van 6 oktober 2005 houdende de |
inclusie van personen met een handicap en redelijke aanpassingen | inclusie van personen met een handicap en redelijke aanpassingen |
tijdens selecties. | tijdens selecties. |
Een persoon met een handicap heeft het recht om redelijke aanpassingen | Een persoon met een handicap heeft het recht om redelijke aanpassingen |
te vragen. De werkgever is verplicht om hier gehoor aan te geven en te | te vragen. De werkgever is verplicht om hier gehoor aan te geven en te |
onderzoeken welke aanpassingen per concreet geval kwalificeren als | onderzoeken welke aanpassingen per concreet geval kwalificeren als |
redelijk. Artikel I.4-74.- § 4, boek I, titel IV, van de codex over | redelijk. Artikel I.4-74.- § 4, boek I, titel IV, van de codex over |
het welzijn op het werk bevestigt deze stelling en verwijst expliciet | het welzijn op het werk bevestigt deze stelling en verwijst expliciet |
naar het protocol van 19 juli 2007 betreffende het begrip redelijke | naar het protocol van 19 juli 2007 betreffende het begrip redelijke |
aanpassingen in België. De werkgever moet zijn beslissing om een | aanpassingen in België. De werkgever moet zijn beslissing om een |
bepaalde aanpassing niet toe te kennen, te motiveren. In dat verband | bepaalde aanpassing niet toe te kennen, te motiveren. In dat verband |
moet hij verwijzen naar de volgende indicatoren: | moet hij verwijzen naar de volgende indicatoren: |
1° de financiële impact van de aanpassing, waarbij rekening wordt | 1° de financiële impact van de aanpassing, waarbij rekening wordt |
gehouden met eventuele ondersteunende financiële tegemoetkomingen en | gehouden met eventuele ondersteunende financiële tegemoetkomingen en |
de financiële draagkracht van degene op wie de aanpassingsplichtrust; | de financiële draagkracht van degene op wie de aanpassingsplichtrust; |
2° de organisatorische impact van de aanpassing; | 2° de organisatorische impact van de aanpassing; |
3° de te verwachten frequentie en duur van het gebruik van de | 3° de te verwachten frequentie en duur van het gebruik van de |
aanpassing door personen met een handicap; | aanpassing door personen met een handicap; |
4° de impact van de aanpassing op de levenskwaliteit van (een | 4° de impact van de aanpassing op de levenskwaliteit van (een |
daadwerkelijke of potentiële) gebruiker(s) met een handicap; | daadwerkelijke of potentiële) gebruiker(s) met een handicap; |
5° de impact van de aanpassing op de omgeving en op andere gebruikers; | 5° de impact van de aanpassing op de omgeving en op andere gebruikers; |
6° het ontbreken van gelijkwaardige alternatieven; | 6° het ontbreken van gelijkwaardige alternatieven; |
7° het verzuim van voor de hand liggende of wettelijk verplichte | 7° het verzuim van voor de hand liggende of wettelijk verplichte |
normen. | normen. |
Hoe hoger de kostprijs, hoe sneller de aanpassing als "onredelijk" | Hoe hoger de kostprijs, hoe sneller de aanpassing als "onredelijk" |
kwalificeert. Hoe groter de financiële draagkracht, hoe meer | kwalificeert. Hoe groter de financiële draagkracht, hoe meer |
inspanningen geëist mogen worden op het vlak van het realiseren van | inspanningen geëist mogen worden op het vlak van het realiseren van |
aanpassingen. Naarmate een aanpassing vaker of door meerdere personen | aanpassingen. Naarmate een aanpassing vaker of door meerdere personen |
met een handicap gebruikt wordt of duurzamer is, moet zij sneller als | met een handicap gebruikt wordt of duurzamer is, moet zij sneller als |
"redelijk" worden beschouwd. Hoe meer er sprake is van een positief | "redelijk" worden beschouwd. Hoe meer er sprake is van een positief |
effect op de gebruiksvriendelijkheid voor alle of meerdere gebruikers, | effect op de gebruiksvriendelijkheid voor alle of meerdere gebruikers, |
hoe sneller een aanpassing als "redelijk" moet worden beschouwd. | hoe sneller een aanpassing als "redelijk" moet worden beschouwd. |
In de context van het federaal openbaar ambt kan een persoon met een | In de context van het federaal openbaar ambt kan een persoon met een |
handicap redelijke aanpassingen voor uiteenlopende activiteiten | handicap redelijke aanpassingen voor uiteenlopende activiteiten |
aanvragen zoals: deelname aan een selectieprocedure en dit ongeacht | aanvragen zoals: deelname aan een selectieprocedure en dit ongeacht |
welke federale dienst voor de organisatie van de selectie instaat, | welke federale dienst voor de organisatie van de selectie instaat, |
deelname aan een evenement of training, aanpassing van de werkplek,... | deelname aan een evenement of training, aanpassing van de werkplek,... |
Dit recht geldt ook bij de activiteiten die aan een bepaalde dienst | Dit recht geldt ook bij de activiteiten die aan een bepaalde dienst |
zijn toevertrouwd zoals: ontvangst van publiek, gesprekken over een | zijn toevertrouwd zoals: ontvangst van publiek, gesprekken over een |
individueel dossier,... Net omdat voor de federale diensten een | individueel dossier,... Net omdat voor de federale diensten een |
strenge motiveringsplicht geldt, is het aanbevolen hierbij een | strenge motiveringsplicht geldt, is het aanbevolen hierbij een |
proactieve rol aan te nemen. Dit kan bijvoorbeeld door steeds de | proactieve rol aan te nemen. Dit kan bijvoorbeeld door steeds de |
mogelijkheid op te nemen om redelijke aanpassingen aan te vragen in de | mogelijkheid op te nemen om redelijke aanpassingen aan te vragen in de |
relevante registratieformulieren voor deze activiteiten. Ook al | relevante registratieformulieren voor deze activiteiten. Ook al |
bepaalt de regelgeving geen specifieke procedure voor het aanvragen | bepaalt de regelgeving geen specifieke procedure voor het aanvragen |
van redelijke aanpassingen, is het nuttig hiervoor een interne en | van redelijke aanpassingen, is het nuttig hiervoor een interne en |
soepele procedure te voorzien. Dit benadrukt het recht op dergelijke | soepele procedure te voorzien. Dit benadrukt het recht op dergelijke |
aanpassingen voor personen met een handicap binnen de federale dienst. | aanpassingen voor personen met een handicap binnen de federale dienst. |
Het is hierbij aan te raden de aanvraagprocedure zo eenvoudig mogelijk | Het is hierbij aan te raden de aanvraagprocedure zo eenvoudig mogelijk |
te maken. Deze voorziening gebeurt op eigen middelen. | te maken. Deze voorziening gebeurt op eigen middelen. |
Redelijke aanpassingen kunnen zowel individuele als collectieve | Redelijke aanpassingen kunnen zowel individuele als collectieve |
aanpassingen inhouden en zowel van immateriële als materiële aard zijn | aanpassingen inhouden en zowel van immateriële als materiële aard zijn |
op de terreinen van de organisatie van het werk, de werkplek, | op de terreinen van de organisatie van het werk, de werkplek, |
communicatie, ICT, begeleiding, ... | communicatie, ICT, begeleiding, ... |
Hieronder ter inspiratie een lijst van mogelijke aanpassingen mee, | Hieronder ter inspiratie een lijst van mogelijke aanpassingen mee, |
zonder exhaustief te willen zijn. | zonder exhaustief te willen zijn. |
Materiële individuele aanpassingen: | Materiële individuele aanpassingen: |
1° de aanpassing van de werkplaats zoals een aangepaste telefoon, | 1° de aanpassing van de werkplaats zoals een aangepaste telefoon, |
scherm, stoel, toetsenbord, muis, ...; | scherm, stoel, toetsenbord, muis, ...; |
2° het gebruik van eenvoudige symbolen; | 2° het gebruik van eenvoudige symbolen; |
3° voorzien in bijkomende of aangepaste persoonlijke | 3° voorzien in bijkomende of aangepaste persoonlijke |
beschermingsmiddelen zoals beeldschermbril, aangepaste | beschermingsmiddelen zoals beeldschermbril, aangepaste |
veiligheidsschoeisel, helm, werkkledij; | veiligheidsschoeisel, helm, werkkledij; |
4° voorzien in (tijdelijke) hulpmiddelen die het werken mogelijk | 4° voorzien in (tijdelijke) hulpmiddelen die het werken mogelijk |
maken; | maken; |
5° voorzien in alternatieve werkmiddelen zoals tools, uitrusting, | 5° voorzien in alternatieve werkmiddelen zoals tools, uitrusting, |
machines, hardware en software. | machines, hardware en software. |
Immateriële individuele aanpassingen: | Immateriële individuele aanpassingen: |
1° toestaan van extra dagen telewerk en/of satellietwerk; | 1° toestaan van extra dagen telewerk en/of satellietwerk; |
2° voorzien in een aangepast werkrooster, extra (medische) pauzes of | 2° voorzien in een aangepast werkrooster, extra (medische) pauzes of |
verminderde prestaties wegens medische redenen; | verminderde prestaties wegens medische redenen; |
3° het (tijdelijk) plaatsen binnen nieuwe functie via bijvoorbeeld | 3° het (tijdelijk) plaatsen binnen nieuwe functie via bijvoorbeeld |
tijdelijke mutatie, tijdelijk lichter werk of terbeschikkingstelling | tijdelijke mutatie, tijdelijk lichter werk of terbeschikkingstelling |
of het herschikken van taken; | of het herschikken van taken; |
4° de begeleiding van een persoon met een handicap omkaderd door de | 4° de begeleiding van een persoon met een handicap omkaderd door de |
aanwezigheid van een assistentiehond op de werkvloer; | aanwezigheid van een assistentiehond op de werkvloer; |
5° de vertaling in gebarentaal voor dove en slechthorende personen die | 5° de vertaling in gebarentaal voor dove en slechthorende personen die |
gebaren; | gebaren; |
6° de terugbetaling woon-werkverkeer; | 6° de terugbetaling woon-werkverkeer; |
7° coaching of peter- meterschap; | 7° coaching of peter- meterschap; |
8° opleiding voorzien in alternatieve werkmethoden. | 8° opleiding voorzien in alternatieve werkmethoden. |
Materiële collectieve aanpassingen: | Materiële collectieve aanpassingen: |
1° aanpassingen van de werkplaats: omgevingsfactoren voorzien van | 1° aanpassingen van de werkplaats: omgevingsfactoren voorzien van |
zitgelegenheid bij staand beroep of omgekeerd, voorzien van | zitgelegenheid bij staand beroep of omgekeerd, voorzien van |
bureaufietsen, aangepaste bureaus die eventueel kunnen versteld worden | bureaufietsen, aangepaste bureaus die eventueel kunnen versteld worden |
in de hoogte; | in de hoogte; |
2° architecturale aanpassingen: toegankelijkheid voor | 2° architecturale aanpassingen: toegankelijkheid voor |
rolstoelgebruikers, aangepast toilet, plaatsen van een lift, | rolstoelgebruikers, aangepast toilet, plaatsen van een lift, |
materialen waarvoor men allergie heeft (plaatselijk) | materialen waarvoor men allergie heeft (plaatselijk) |
verwijderen/vervangen; | verwijderen/vervangen; |
3° voorzien in rustplaats voorzien; | 3° voorzien in rustplaats voorzien; |
4° voorzien in geluidsversterking, ondertiteling of schrijftolken voor | 4° voorzien in geluidsversterking, ondertiteling of schrijftolken voor |
personen met aan auditieve handicap. | personen met aan auditieve handicap. |
Immateriële collectieve aanpassingen: | Immateriële collectieve aanpassingen: |
1° invoeren telewerk en/of satellietwerk; | 1° invoeren telewerk en/of satellietwerk; |
2° geven van toelichtingen in een vereenvoudigd taalgebruik. | 2° geven van toelichtingen in een vereenvoudigd taalgebruik. |
4. Maatwerkbedrijven | 4. Maatwerkbedrijven |
Maatwerkbedrijven zijn gespecialiseerde bedrijven die personen met een | Maatwerkbedrijven zijn gespecialiseerde bedrijven die personen met een |
handicap tewerk stellen en hierbij een gepaste begeleiding verzekeren. | handicap tewerk stellen en hierbij een gepaste begeleiding verzekeren. |
De deelstaten bepalen welke bedrijven onder de noemer maatwerkbedrijf | De deelstaten bepalen welke bedrijven onder de noemer maatwerkbedrijf |
vallen. De Vlaamse gemeenschap hanteert de naam "maatwerkbedrijf". In | vallen. De Vlaamse gemeenschap hanteert de naam "maatwerkbedrijf". In |
Brussel en Wallonië dragen deze bedrijven de naam van "entreprises de | Brussel en Wallonië dragen deze bedrijven de naam van "entreprises de |
travail adapté". Dit betekent dat enkel de bedrijven vermeld in de | travail adapté". Dit betekent dat enkel de bedrijven vermeld in de |
gewestelijke lijsten in aanmerking komen voor de berekening van de | gewestelijke lijsten in aanmerking komen voor de berekening van de |
bijdrage aan de monitoring. | bijdrage aan de monitoring. |
Het is aanbevolen aan om voor overheidsopdrachten beroep te doen op | Het is aanbevolen aan om voor overheidsopdrachten beroep te doen op |
deze bedrijven. Dit kan op twee manieren. Ten eerste kan een federale | deze bedrijven. Dit kan op twee manieren. Ten eerste kan een federale |
dienst een opdracht voorbehouden aan een maatwerkbedrijf. Artikel 15 | dienst een opdracht voorbehouden aan een maatwerkbedrijf. Artikel 15 |
van de wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten voorziet in | van de wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten voorziet in |
deze mogelijkheid. Deze reservering heeft tot gevolg dat enkel de | deze mogelijkheid. Deze reservering heeft tot gevolg dat enkel de |
aanvragen of offertes van deze ondernemingen in aanmerking komen. | aanvragen of offertes van deze ondernemingen in aanmerking komen. |
Ten tweede kan een federale dienst voor een offerte maatwerkbedrijven | Ten tweede kan een federale dienst voor een offerte maatwerkbedrijven |
en andere bedrijven contacteren. Hierbij kan een federale dienst | en andere bedrijven contacteren. Hierbij kan een federale dienst |
inclusie van personen met een handicap opnemen als gunningscriterium. | inclusie van personen met een handicap opnemen als gunningscriterium. |
Concreet moet het bestek een sociale clausule bevatten die de | Concreet moet het bestek een sociale clausule bevatten die de |
tewerkstelling of opleiding van personen met een handicap voor ogen | tewerkstelling of opleiding van personen met een handicap voor ogen |
heeft. Hoofdstuk 3. van de omzendbrief. - Integratie van duurzame | heeft. Hoofdstuk 3. van de omzendbrief. - Integratie van duurzame |
ontwikkeling, met inbegrip van sociale clausules en maatregelen ten | ontwikkeling, met inbegrip van sociale clausules en maatregelen ten |
voordele van kleine en middelgrote ondernemingen, in het kader van | voordele van kleine en middelgrote ondernemingen, in het kader van |
overheidsopdrachten geplaatst door federale aanbestedende instantie, | overheidsopdrachten geplaatst door federale aanbestedende instantie, |
geeft weer hoe de federale diensten met sociale clausules kunnen | geeft weer hoe de federale diensten met sociale clausules kunnen |
omgaan. Ook in de rol van aankoper kunnen de federale diensten een | omgaan. Ook in de rol van aankoper kunnen de federale diensten een |
aanzienlijke rol spelen ter bevordering van de inclusie van personen | aanzienlijke rol spelen ter bevordering van de inclusie van personen |
met een handicap. | met een handicap. |
Ook is het aanbevolen de federale diensten aan om te rapporteren over | Ook is het aanbevolen de federale diensten aan om te rapporteren over |
hun bestellingen bij maatwerkbedrijven in FEDCOM. Dit is een gedeelde | hun bestellingen bij maatwerkbedrijven in FEDCOM. Dit is een gedeelde |
applicatie die een overzicht geeft van de uitgaven van de diensten aan | applicatie die een overzicht geeft van de uitgaven van de diensten aan |
deze bedrijven. Deze manier van werken vergemakkelijkt het | deze bedrijven. Deze manier van werken vergemakkelijkt het |
monitoringsproces. Zo kunnen alle relevante gegevens meetellen in de | monitoringsproces. Zo kunnen alle relevante gegevens meetellen in de |
monitoring. Momenteel is er geen volledige doorstroom van deze | monitoring. Momenteel is er geen volledige doorstroom van deze |
informatie. Dit zorgt voor structurele onderrapportering. Elke | informatie. Dit zorgt voor structurele onderrapportering. Elke |
federale dienst heeft hier belang bij met het oog op het nakomen van | federale dienst heeft hier belang bij met het oog op het nakomen van |
diens reglementaire verplichting. | diens reglementaire verplichting. |
De Minister van Ambtenarenzaken, | De Minister van Ambtenarenzaken, |
P. DE SUTTER | P. DE SUTTER |
De Minister van Pensioenen en Maatschappelijke Integratie, belast met | De Minister van Pensioenen en Maatschappelijke Integratie, belast met |
Personen met een handicap, Armoedebestrijding en Beliris, | Personen met een handicap, Armoedebestrijding en Beliris, |
K. LALIEUX | K. LALIEUX |