Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 9/2019 van 23 januari 2019 Rolnummer 6761 In zake : de prejudiciële vraag betreffende de artikelen 119, § 2, 121, § 1, en 125, § 2, van de wet van 26 juni 1992 houdende sociale en diverse bepalingen, g Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters F. Daoût en A. Alen, en de rechters J.-P(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 9/2019 van 23 januari 2019 Rolnummer 6761 In zake : de prejudiciële vraag betreffende de artikelen 119, § 2, 121, § 1, en 125, § 2, van de wet van 26 juni 1992 houdende sociale en diverse bepalingen, g Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters F. Daoût en A. Alen, en de rechters J.-P(...) Extrait de l'arrêt n° 9/2019 du 23 janvier 2019 Numéro du rôle : 6761 En cause : la question préjudicielle relative aux articles 119, § 2, 121, § 1 er et 125, § 2, de la loi du 26 juin 1992 portant des dispositions so La Cour constitutionnelle, composée des présidents F. Daoût et A. Alen, et des juges J.-P. Snapp(...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 9/2019 van 23 januari 2019 Extrait de l'arrêt n° 9/2019 du 23 janvier 2019
Rolnummer 6761 Numéro du rôle : 6761
In zake : de prejudiciële vraag betreffende de artikelen 119, § 2, En cause : la question préjudicielle relative aux articles 119, § 2,
121, § 1, en 125, § 2, van de wet van 26 juni 1992 houdende sociale en 121, § 1er et 125, § 2, de la loi du 26 juin 1992 portant des
diverse bepalingen, gesteld door de Franstalige Rechtbank van eerste dispositions sociales et diverses, posée par le Tribunal de première
aanleg te Brussel. instance francophone de Bruxelles.
Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters F. Daoût en A. Alen, en de rechters composée des présidents F. Daoût et A. Alen, et des juges J.-P.
J.-P. Snappe, T. Merckx-Van Goey, T. Giet, R. Leysen en M. Pâques, Snappe, T. Merckx-Van Goey, T. Giet, R. Leysen et M. Pâques, assistée
bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter F. Daoût, du greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président F. Daoût,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging I. Objet de la question préjudicielle et procédure
Bij vonnis van 20 oktober 2017 in zake L.D. tegen de Federale Par jugement du 20 octobre 2017 en cause de L.D. contre le Service
Pensioendienst, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is fédéral des Pensions, dont l'expédition est parvenue au greffe de la
ingekomen op 2 november 2017, heeft de Franstalige Rechtbank van Cour le 2 novembre 2017, le Tribunal de première instance francophone
eerste aanleg te Brussel de volgende prejudiciële vraag gesteld : de Bruxelles a posé la question préjudicielle suivante :
« Schenden de artikelen 119, § 2, 121, § 1, en 125, § 2, van de wet « Les articles 119, § 2, 121, § 1er, et 125, § 2, de la loi du 26 juin
van 26 juni 1992 houdende sociale en diverse bepalingen de artikelen 1992 portant des dispositions sociales et diverses violent-ils les
10 en 11 van de Grondwet in zoverre de gepensioneerde die van tafel en articles 10 et 11 de la Constitution en ce que le retraité séparé de
bed is gescheiden (toegestaan bij gerechtelijke beslissing), wordt
beschouwd als een ' gehuwde gepensioneerde ' van wie een deel van de corps (autorisé par décision judiciaire) est considéré comme un '
inkomsten van zijn echtgenoot wordt afgetrokken van het supplement retraité marié ' qui se voit déduire du supplément minimum garanti une
gewaarborgd minimum, terwijl de van tafel en bed gescheiden partie des revenus de son conjoint, alors que le retraité séparé de
gepensioneerde wordt beschouwd als een ' alleenstaande gepensioneerde corps et de biens est considéré comme un ' retraité isolé ', qui ne se
', van wie een deel van de inkomsten van zijn echtgenoot dus niet voit donc pas déduire du supplément minimum garanti une partie des
wordt afgetrokken van het supplement gewaarborgd minimum ? ». revenus de son conjoint ? ».
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
B.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op de artikelen 119, § 2, B.1. La question préjudicielle porte sur les articles 119, § 2, 121, §
121, § 1, en 125, § 2, van de wet van 26 juni 1992 houdende sociale en 1er, et 125, § 2, de la loi du 26 juin 1992 portant des dispositions
diverse bepalingen (hierna : de wet van 26 juni 1992), die bepalen : sociales et diverses (ci-après : la loi du 26 juin 1992), qui disposent :
«

Art. 119.[...]

«

Art. 119.[...]

§ 2. Onder ' alleenstaande gepensioneerde ' moet worden verstaan de § 2. Par ' retraité isolé ', il faut entendre le pensionné masculin ou
ongehuwde, de uit de echt gescheiden of de van tafel en bed gescheiden féminin qui est célibataire, veuf, divorcé ou séparé de corps et de
gepensioneerde van het mannelijk of vrouwelijk geslacht, evenals de biens.
gepensioneerde die weduwnaar of weduwe is.
[...] [...]

Art. 121.§ 1. Voor de personen gepensioneerd wegens lichamelijke

Art. 121.§ 1. Pour les personnes mises à la retraite pour cause

ongeschiktheid, of ambtshalve gepensioneerd overeenkomstig artikel 83 d'inaptitude physique ou mises à la retraite d'office conformément à
van voormelde wet van 5 augustus 1978, wordt het gewaarborgd l'article 83 de la loi du 5 août 1978 précitée, le montant minimum
minimumbedrag vastgesteld op : garanti est fixé :
1° 50 pct. van de gemiddelde wedde van de laatste vijf jaar van de 1° pour un retraité isolé, à 50 p.c. du traitement moyen des cinq
loopbaan met uitsluiting van de elementen van de bezoldiging die niet dernières années de la carrière à l'exclusion des éléments de la
in aanmerking worden genomen voor de berekening van het rustpensioen, rémunération qui ne sont pas pris en compte pour le calcul de la
voor een alleenstaande gepensioneerde; pension de retraite;
2° 62,5 pct. van deze gemiddelde wedde voor een gehuwde gepensioneerde. 2° pour un retraité marié, à 62,5 p.c. de ce traitement moyen.
[...] [...]

Art. 125.[...]

Art. 125.[...]

§ 2. Wanneer het gaat om een gehuwde gepensioneerde, worden eveneens § 2. S'il s'agit d'un retraité marié, sont en outre déduits du
van het supplement afgetrokken : supplément :
1° de aan zijn echtgenoot door de uitoefening van een 1° les revenus que procure à son conjoint l'exercice d'une activité
beroepsactiviteit toekomende inkomsten; professionnelle;
2° de hierna opgesomde voordelen die zijn echtgenoot geniet : 2° les avantages énumérés ci-après dont bénéficie son conjoint :
a) rustpensioenen of ouderdomsrenten, respectievelijk a) les pensions ou rentes de retraite ou de survie ou les avantages en
overlevingspensioenen of -renten, of als zodanig geldende voordelen ten laste van een pensioenregeling vastgesteld krachtens een Belgische of buitenlandse wetgeving; b) primaire ongeschiktheidsuitkeringen, invaliditeitsuitkeringen of werkloosheidsvergoedingen toegekend krachtens de Belgische wetgeving of voordelen van dezelfde aard toegekend krachtens een buitenlandse wetgeving; c) renten, vergoedingen of toelagen toegekend krachtens een Belgische of buitenlandse wetgeving tot herstel van de schade voortvloeiend uit een arbeidsongeval, een ongeval op de weg naar of van het werk of een beroepsziekte; tenant lieu, à charge d'un régime de pension établi en vertu d'une législation belge ou étrangère; b) les indemnités d'incapacité primaire, les indemnités d'invalidité ou les allocations de chômage accordées en vertu de la législation belge ou les avantages de même nature accordés en vertu d'une législation étrangère; c) les rentes, indemnités ou allocations octroyées en vertu d'une législation belge ou étrangère en réparation de dommages résultant d'un accident du travail, d'un accident survenu sur le chemin du travail ou d'une maladie professionnelle;
d) vergoedingspensioenen van vredestijd. d) les pensions de réparation du temps de paix.
[...] ». [...] ».
B.2. Titel V van de wet van 26 juni 1992 voorziet in maatregelen B.2. Le titre V de la loi du 26 juin 1992 prévoit des mesures
betreffende de pensioenen in de overheidssector. Artikel 121 van de relatives aux pensions du secteur public. L'article 121 de ladite loi
voormelde wet stelt het gewaarborgde minimumpensioenbedrag vast voor établit le montant minimum garanti de pension pour les personnes mises
de personen die op rust zijn gesteld wegens hun lichamelijke à la retraite en raison de leur inaptitude physique ou mises à la
ongeschiktheid of die ambtshalve op rust zijn gesteld. De bedragen retraite d'office. Les montants diffèrent selon que le retraité est
verschillen naargelang de gepensioneerde alleenstaand is of gehuwd. isolé ou marié.
Zoals blijkt uit artikel 119, § 2, van de wet van 26 juni 1992, is een Comme il ressort de l'article 119, § 2, de la loi du 26 juin 1992, le
« alleenstaande gepensioneerde » de ongehuwde, de uit de echt « retraité isolé » est le pensionné qui est « célibataire, veuf,
gescheiden of de van tafel en bed gescheiden gepensioneerde, alsook de divorcé ou séparé de corps et de biens ». La même disposition définit,
gepensioneerde die weduwnaar of weduwe is. Dezelfde bepaling
definieert, in paragraaf 3 ervan, het pensioensupplement als het en son paragraphe 3, le « supplément » de pension comme le montant qui
bedrag dat bij het nominale pensioenbedrag wordt gevoegd om het est ajouté au taux nominal de la pension pour atteindre le montant
gewaarborgde minimumbedrag, zijnde het minimumpensioenbedrag waarop minimum garanti, ce dernier étant le montant minimum de pension auquel
iemand aanspraak kan maken, te bereiken. une personne peut prétendre.
De artikelen 123 tot 125 van de wet van 26 juni 1992 regelen de Les articles 123 à 125 de la loi du 26 juin 1992 règlent le cumul
entre le supplément de pension découlant de l'application des articles
cumulatie tussen het uit de toepassing van de artikelen 120 en 121 van 120 et 121 de la même loi et les revenus professionnels ou de
dezelfde wet voortvloeiende pensioensupplement en de beroeps- of
vervangingsinkomsten. Bij artikel 125, § 2, van de wet van 26 juni remplacement. L'article 125, § 2, de la loi du 26 juin 1992 déduit de
1992 wordt een deel van de inkomsten en voordelen die de echtgenoot ce supplément une partie des revenus et avantages dont bénéficie le
van een gehuwde gepensioneerde geniet, afgetrokken van dat supplement.
B.3.1. Aan het Hof wordt een vraag gesteld over de bestaanbaarheid, conjoint d'un retraité marié.
met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, van de artikelen 119, § 2, B.3.1. La Cour est interrogée sur la compatibilité des articles 119, §
121, § 1, en 125, § 2, van de wet van 26 juni 1992 « in zoverre de 2, 121, § 1er, et 125, § 2, de la loi du 26 juin 1992 avec les
gepensioneerde die van tafel en bed is gescheiden (toegestaan bij articles 10 et 11 de la Constitution, « en ce que le retraité séparé
gerechtelijke beslissing), wordt beschouwd als een ' gehuwde de corps (autorisé par décision judiciaire) est considéré comme un '
gepensioneerde ' van wie een deel van de inkomsten van zijn echtgenoot retraité marié ' qui se voit déduire du supplément minimum garanti une
wordt afgetrokken van het supplement gewaarborgd minimum, terwijl de partie des revenus de son conjoint, alors que le retraité séparé de
van tafel en bed gescheiden gepensioneerde wordt beschouwd als een '
alleenstaande gepensioneerde ', van wie een deel van de inkomsten van corps et de biens est considéré comme un ' retraité isolé ', qui ne se
zijn echtgenoot dus niet wordt afgetrokken van het supplement voit donc pas déduire du supplément minimum garanti une partie des
gewaarborgd minimum ». revenus de son conjoint ».
B.3.2. Met de prejudiciële vraag wordt het Hof verzocht zich uit te B.3.2. La question préjudicielle invite la Cour à se prononcer sur la
spreken over het verschil in behandeling, met betrekking tot de aftrek différence de traitement, en ce qui concerne la déduction d'une partie
van een deel van de inkomsten van de echtgenoot van het gewaarborgde des revenus du conjoint du supplément « minimum garanti », entre,
minimumsupplement, tussen, enerzijds, de gepensioneerden die bij
gerechtelijke beslissing ertoe zijn gemachtigd gescheiden van hun d'une part, les retraités autorisés par décision judiciaire à résider
echtgenoot een verblijfplaats te betrekken, en, anderzijds, de van séparément de leur conjoint, et, d'autre part, les retraités séparés
tafel en bed gescheiden gepensioneerden : de eerstgenoemden, die niet de corps et de biens : les premiers, qui ne sont pas inclus dans la
in de definitie van « alleenstaande gepensioneerde » zijn opgenomen, définition du « retraité isolé », voient une partie des revenus de
zien een deel van de inkomsten van hun echtgenoot afgetrokken van het leur conjoint déduite de leur supplément « minimum garanti », alors
gewaarborgde minimumsupplement, terwijl de van tafel en bed gescheiden que les personnes séparées de corps et de biens sont considérées comme
personen als « alleenstaande gepensioneerden » worden beschouwd, des « retraités isolés », sans que les revenus de leur conjoint
zonder dat de inkomsten van hun echtgenoot van hun gewaarborgde puissent être déduits de leur supplément « minimum garanti ».
minimumsupplement kunnen worden afgetrokken.
B.4. De scheiding van tafel en bed wordt geregeld bij de artikelen 308 B.4. La séparation de corps et de biens est régie par les articles 308
en volgende van het Burgerlijk Wetboek, en bij artikel 1305 van het et suivants du Code civil, et par l'article 1305 du Code judiciaire.
Gerechtelijk Wetboek.
Krachtens artikel 311 van het Burgerlijk Wetboek heeft de scheiding En vertu de l'article 311 du Code civil, la séparation de corps
van tafel en bed altijd de scheiding van goederen tot gevolg. emportera toujours la séparation de biens.
Ingevolge de scheiding van tafel en bed wordt de verplichting tot Par l'effet de la séparation de corps, le devoir de cohabitation entre
samenwoning tussen echtgenoten voor onbepaalde tijd beëindigd. époux cesse de manière indéfinie.
B.5. Uit de feiten van de zaak en uit de motivering van de B.5. Il ressort des faits de la cause et de la motivation de la
verwijzingsbeslissing blijkt dat de prejudiciële vraag betrekking décision de renvoi que la question préjudicielle concerne une personne
heeft op een persoon die wegens lichamelijke ongeschiktheid op rust is
gesteld. Die gepensioneerde en zijn echtgenote werden op 27 september qui a été mise à la retraite pour cause d'inaptitude physique. Le 27
2012 door de vrederechter die uitspraak deed bij wege van dringende septembre 2012, le juge de paix statuant par voie de mesures urgentes
voorlopige maatregelen, geldig tot 30 april 2013, ertoe gemachtigd een et provisoires, valables jusqu'au 30 avril 2013, a autorisé ce
afzonderlijke verblijfplaats te betrekken. retraité et son épouse à résider séparément.
Het Hof beperkt zijn onderzoek tot die situatie. La Cour limite son examen à cette situation.
B.6.1. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt aldus dat de vrederechter B.6.1. La décision de renvoi fait ainsi apparaître que l'autorisation
tot de machtiging om een afzonderlijke verblijfplaats te betrekken de résider séparément a été décidée par le juge de paix sur la base de
heeft besloten op grond van artikel 223 van het Burgerlijk Wetboek, l'article 223 du Code civil, tel qu'il était applicable avant son
zoals het van toepassing was vóór de vervanging ervan bij artikel 28 van de wet van 30 juli 2013 betreffende de invoering van een familie- en jeugdrechtbank. Bij die bepaling werd aan de vrederechter de bevoegdheid toevertrouwd om, op verzoek van een van de echtgenoten, te beslissen tot « dringende voorlopige maatregelen betreffende de persoon en de goederen van de echtgenoten en de kinderen » indien een van de echtgenoten zijn plicht grovelijk verzuimt of indien de verstandhouding tussen de echtgenoten ernstig verstoord is. B.6.2. Een machtiging om een afzonderlijke verblijfplaats te betrekken, waartoe als dringende voorlopige maatregel is besloten op remplacement par l'article 28 de la loi du 30 juillet 2013 portant création d'un tribunal de la famille et de la jeunesse. Cette disposition confiait au juge de paix la compétence de décider, à la demande d'un des époux, de « mesures urgentes et provisoires relatives à la personne et aux biens des époux et des enfants », si l'un des époux manque gravement à ses devoirs ou si l'entente entre les époux est sérieusement perturbée. B.6.2. Une autorisation de résider séparément, décidée au titre de
grond van het vroegere artikel 223 van het Burgerlijk Wetboek, schorst mesure urgente et provisoire sur la base de l'ancien article 223 du
de plicht tot samenwoning van de echtgenoten tijdelijk, maar wijzigt Code civil, suspend temporairement le devoir de cohabitation qui
voor het overige noch het statuut van de echtgenoten, noch hun incombe aux époux, mais ne modifie, pour le surplus, ni le statut des
huwelijksvermogensstelsel. Die door de vrederechter toegestane époux, ni leur régime patrimonial. Cette séparation autorisée par le
scheiding maakt geen einde aan de wettelijke verplichtingen van het juge de paix ne met pas fin aux obligations légales du mariage,
huwelijk, met name de verplichtingen inzake hulp en bijstand bepaald notamment aux devoirs de secours et d'assistance consacrés par
in artikel 213 van het Burgerlijk Wetboek. l'article 213 du Code civil.
Tot een dergelijke maatregel wordt besloten tijdens het huwelijk in Une telle mesure est décidée pendant le mariage, dans un contentieux
tijdelijke familiale geschillen en hij staat los van een familial provisoire, et est indépendante d'une procédure de divorce ou
echtscheidingsprocedure of procedure inzake scheiding van tafel en de séparation de corps.
bed. Die machtiging om een afzonderlijke verblijfplaats te betrekken, die Cette autorisation de résidence séparée, prise sur la base de l'ancien
op grond van het vroegere artikel 223 van het Burgerlijk Wetboek is article 223 du Code civil, présente par ailleurs un caractère
genomen, vertoont daarenboven een voorlopig karakter aangezien de in provisoire dès lors que les mesures urgentes et provisoires prévues
artikel 223 van het Burgerlijk Wetboek bedoelde dringende voorlopige par l'article 223 du Code civil, que le juge de paix peut ordonner à
maatregelen die de vrederechter kan bevelen op verzoek van een van de la demande d'un des époux si l'entente entre eux est gravement
echtgenoten indien de verstandhouding tussen hen ernstig verstoord is,
« niet ertoe mogen leiden een feitelijke scheiding van de echtgenoten perturbée « ne peuvent conduire à organiser une séparation de fait
op bestendige wijze te organiseren » (Cass., 28 november 1986, Arr. permanente des époux » (Cass., 28 novembre 1986, Pas., 1987, n° 195;
Cass., 1986-1987, nr. 195; zie eveneens Cass., 30 november 1995, voy. aussi Cass., 30 novembre 1995, C.93.0090.N; Cass., 7 juin 2001,
C.93.0090.N; Cass., 7 juni 2001, C.99.0260.F). C.99.0260.F).
B.6.3. Echtgenoten die ertoe zijn gemachtigd een afzonderlijke B.6.3. Des époux autorisés à résider séparément en application de
verblijfplaats te betrekken met toepassing van het vroegere artikel
223 van het Burgerlijk Wetboek, worden evenwel voorlopig daartoe l'ancien article 223 du Code civil le sont néanmoins de manière
gemachtigd, zelfs indien die scheiding wordt toegestaan bij een
gerechtelijke beslissing die het daadwerkelijke karakter van die provisoire, même si cette séparation est autorisée par une décision
scheiding bewijst zodat het risico van heimelijke verstandhouding judiciaire qui atteste du caractère effectif de cette séparation, de
tussen de echtgenoten onbestaande is. sorte que le risque de collusion entre époux est inexistant.
Het voorlopige karakter van die scheiding, zelfs indien zij is Le caractère provisoire de cette séparation, fût-elle autorisée par un
toegestaan door een rechter zoals te dezen, houdt in dat die
echtgenoten, die gehouden blijven tot de verplichtingen inzake hulp en juge comme c'est le cas en l'espèce, empêche ces époux, qui restent
bijstand, niet kunnen worden gelijkgesteld met van tafel en bed tenus aux devoirs de secours et d'assistance, d'être assimilés à des
gescheiden echtgenoten, tot wier scheiding van tafel en bed werd époux séparés de corps et de biens, dont la séparation de corps a été
beslist volgens de in artikel 1305 van het Gerechtelijk Wetboek décidée selon la procédure prévue à l'article 1305 du Code judiciaire
bedoelde procedure en wier statuut, dat een scheiding van goederen met et dont le statut, emportant une séparation de biens, est régi par les
zich meebrengt, bij de artikelen 308 en volgende van het Burgerlijk articles 308 et suivants du Code civil.
Wetboek wordt geregeld.
Echtgenoten die ertoe zijn gemachtigd tijdelijk en voorlopig een
afzonderlijke verblijfplaats te betrekken, met toepassing van het Des époux autorisés à résider séparément, de manière temporaire et
vroegere artikel 223 van het Burgerlijk Wetboek, bevinden zich provisoire, en application de l'ancien article 223 du Code civil ne se
bijgevolg niet in een situatie die fundamenteel verschilt van die van trouvent dès lors pas dans une situation fondamentalement différente
feitelijk gescheiden echtgenoten. de celle d'époux séparés de fait.
B.7. Bij zijn arrest nr. 98/2018 van 19 juli 2018 heeft het Hof zich B.7. Par son arrêt n° 98/2018 du 19 juillet 2018, la Cour s'est
uitgesproken over het verschil in behandeling tussen, enerzijds, de prononcée sur la différence de traitement entre, d'une part, la
feitelijk gescheiden persoon die, aangezien hij niet is opgenomen in personne séparée de fait qui, n'étant pas incluse dans la définition
de definitie van « alleenstaande gepensioneerde », het gewaarborgde du « retraité isolé », ne peut bénéficier du supplément « minimum
minimumpensioensupplement tegen het tarief voor alleenstaanden niet garanti » de pension au taux isolé en raison de son assimilation à une
kan genieten wegens zijn gelijkstelling met een gehuwde, en, personne mariée et, d'autre part, le conjoint séparé de corps et de
anderzijds, de van tafel en bed gescheiden echtgenoot die, aangezien biens qui, relevant de la définition du « retraité isolé », peut
hij onder de definitie van « alleenstaande gepensioneerde » valt, het bénéficier du supplément « minimum garanti » de pension au taux isolé.
gewaarborgde minimumpensioensupplement tegen het tarief voor
alleenstaanden wel kan genieten.
Het Hof heeft geoordeeld : La Cour a jugé :
« B.6.1. Volgens de memorie van toelichting bij het voorontwerp van « B.6.1. Selon l'exposé des motifs de l'avant-projet de loi, devenu la
wet dat de wet van 26 juni 1992 is geworden, loi du 26 juin 1992 :
' [wordt] in het voorgestelde stelsel [...] geen onderscheid meer ' Dans le régime proposé, plus aucune distinction n'est effectuée
gemaakt naargelang de gepensioneerde al dan niet erkend werd als selon que la personne pensionnée est ou non reconnue comme étant
zijnde aangetast door een blijvende globale invaliditeit van ten
minste 66 pct. Bijgevolg wordt het bedrag van het gewaarborgd minimum atteinte d'une invalidité permanente globale de 66 p.c. au moins. En
niet meer beïnvloed door de invaliditeitsgraad. Bovendien is het niet conséquence, le niveau minimum garanti n'est plus influencé par le
meer nodig een onderscheid te maken tussen de tijdelijk toegekende pensioenen en diegene die definitief werden verleend. Anderzijds wordt voor de vaststelling van het gewaarborgd minimumbedrag verder rekening gehouden met de gezinstoestand van de gepensioneerde. Aangezien de last van het supplement dat aan het nominale pensioenbedrag toegevoegd wordt om het gewaarborgd minimumbedrag te bereiken, inderdaad door de gemeenschap gedragen wordt zonder enige tegenprestatie vanwege de begunstigde van het minimum, is het aangewezen op de een of de andere manier rekening te houden met de inkomsten van de echtgenoot. Voortaan zullen er nog slechts twee categorieën van begunstigden van degré d'invalidité. En outre, il n'y a plus lieu de faire de distinction entre les pensions attribuées à titre temporaire et celles attribuées à titre définitif. Par contre, pour la détermination du montant minimum garanti, il continue à être tenu compte de la situation familiale du pensionné. En effet, étant donné que la charge du supplément qui est ajouté au taux nominal de la pension pour atteindre le montant minimum garanti est supportée par la collectivité sans aucune contrepartie du bénéficiaire du minimum, il s'impose de tenir compte, d'une façon ou d'une autre, des revenus du conjoint.
de gewaarborgde minimumbedragen bestaan : de alleenstaande Dorénavant, il n'existera plus que deux catégories de bénéficiaires de
gepensioneerde en de gehuwde gepensioneerde. Het aan een alleenstaande montants minimums garantis : le retraité isolé et le retraité marié,
gepensioneerde toegekende minimum is gelijk aan 80 pct. van dat van le minimum accordé à un retraité isolé étant égal à 80 p.c. de celui
een gehuwde gepensioneerde. Verder werd ervoor gezorgd dat een zeker d'un retraité marié. Par ailleurs, il a été veillé à maintenir un
parallellisme behouden werd tussen de minimumbedragen van de certain parallélisme entre les montants minimums des pensions de
rustpensioenen wegens leeftijd of anciënniteit en die wegens retraite pour raison d'âge ou d'ancienneté et ceux pour cause
lichamelijke ongeschiktheid. d'inaptitude physique.
[...] [...]
De inkomsten van de echtgenoot worden afgetrokken van het supplement Les revenus du conjoint sont déduits du supplément moyennant
mits inachtneming van de vrijstelling van een bepaalde schijf van die l'exonération d'une certaine tranche de ces revenus et sans que la
inkomsten en zonder dat deze aftrek tot gevolg mag hebben dat het déduction ne puisse avoir pour effet de ramener le montant minimum
gewaarborgd minimumbedrag onder een bepaald forfaitair bedrag zou garanti en dessous d'un montant forfaitaire déterminé ' (Doc. parl.
gebracht worden ' (Parl. St., Senaat, B.Z., 1991-1992, nr. 315/1, pp. Sénat, S.E. 1991-1992, n° 315/1, pp. 42-43).
42-43). Artikel 121 van het voorontwerp van wet, dat artikel 125 van de wet L'article 121 de l'avant-projet de loi, devenu l'article 125 de la loi
van 26 juni 1992 is geworden, werd als volgt toegelicht : du 26 juin 1992, a été commenté comme suit :
' Aangezien de verschillende door dit hoofdstuk voorziene minima tot ' Etant donné que les différents minimums prévus par le présent
doel hebben aan een gepensioneerde of aan zijn gezin een
minimuminkomen te verzekeren, is het dan ook aangewezen rekening te chapitre sont appelés à assurer un revenu minimum à un pensionné ou à
houden met de andere beroepsinkomsten van de gepensioneerde of van son ménage, il s'indique dès lors de tenir compte des autres revenus
zijn echtgenoot. Bijgevolg worden van dit supplement de verschillende professionnels du pensionné et de son conjoint. Sont par conséquent
pensioenen of renten afgetrokken waarop de gepensioneerde of zijn déduites de ce supplément, les différentes pensions ou rentes
echtgenoot in om het even welk pensioenstelsel aanspraak kan maken ' auxquelles le pensionné ou son conjoint peut prétendre dans n'importe
(ibid., p. 46). quel régime de pension ' (ibid., p. 46).
B.6.2. In antwoord op een parlementaire vraag over het bestaan van een B.6.2. En réponse à une question parlementaire sur l'existence d'une
mogelijke discriminatie tussen een feitelijk gescheiden gepensioneerde discrimination éventuelle entre le retraité séparé de fait et le
en een van tafel en bed gescheiden gepensioneerde in zoverre de retraité séparé de corps et de biens, dans la mesure où, dans le
inkomsten van de echtgenoot enkel in het eerste geval in aanmerking premier cas seulement, les ressources du conjoint seront prises en
zullen worden genomen, antwoordde de bevoegde minister dat considération, le ministre compétent a répondu que :
' in het pensioenstelsel van de ambtenaren er niet enkel betreffende ' dans le régime de pension des agents des services publics, la
rechthebbenden op een gewaarborgd minimum wegens lichamelijke distinction entre un retraité isolé et un retraité marié n'existe pas
ongeschiktheid een onderscheid gemaakt wordt tussen een alleenstaande uniquement pour les bénéficiaires d'un minimum garanti pour cause
gepensioneerde en een gehuwde, maar dat ditzelfde onderscheid ook d'inaptitude physique mais également pour les bénéficiaires d'un
gemaakt wordt betreffende rechthebbenden op een gewaarborgd minimum minimum garanti pour raison d'âge ou d'ancienneté.
wegens leeftijd of anciënniteit. En ce qui concerne le premier point soulevé par l'honorable membre,
Wat het eerste door het geachte lid aangehaalde punt betreft, meen ik j'estime qu'en matière de minimum garanti pour cause d'inaptitude
dat de wet van 26 juni 1992 wat het gewaarborgd minimum wegens lichamelijke ongeschiktheid betreft, geen discriminatie creëert tussen enerzijds de toestand van iemand die van tafel en bed gescheiden is en anderzijds de toestand van iemand die feitelijk gescheiden is. Volgens een vaste, door het Arbitragehof erkende jurisprudentie betekent de grondwettelijke bepaling dat alle Belgen gelijk zijn voor de wet immers dat al wie zich in eenzelfde situatie bevindt op dezelfde manier moet worden behandeld, maar sluit die bepaling niet uit dat er een onderscheid wordt gemaakt voor bepaalde categorieën personen op voorwaarde dat dat onderscheid niet arbitrair is, maar verantwoord kan worden. Iemand die feitelijk gescheiden is, heeft een ander domicilie dan zijn echtgenoot, ofwel in het kader van een feitelijke toestand, ofwel na machtiging van de vrederechter of de rechter in kortgeding in het kader van dringende en voorlopige maatregelen. Iemand kan echter enkel gescheiden zijn van tafel en bed door een vonnis van de rechtbank van eerste aanleg. Het gaat derhalve om twee duidelijk verschillende situaties. physique, la loi du 26 juin 1992 ne crée pas de discrimination entre, d'une part, la situation d'un séparé de corps et de biens et, d'autre part, celle d'un séparé de fait. En effet, il ressort d'une jurisprudence bien établie, reconnue par la Cour d'arbitrage, que la règle constitutionnelle de l'égalité des Belges devant la loi implique que tous ceux qui se trouvent dans la même situation soient traités de la même manière mais n'exclut pas qu'une distinction soit faite pour certaines catégories de personnes à la condition que cette distinction ne soit pas arbitraire, c'est-à-dire qu'elle soit susceptible de justification. Or, si une personne séparée de fait a un domicile distinct de son conjoint soit dans le cadre d'une pure situation de fait, soit après autorisation d'un juge de paix ou d'un juge des référés dans le cadre de mesures urgentes et provisoires, une personne séparée de corps et de biens n'acquiert cette qualité qu'à la suite d'un jugement du tribunal de première instance. Il s'agit donc de deux situations bien distinctes. Du reste, dans d'autres matières également, les conséquences
Overigens zijn ook in andere materies de juridische gevolgen van de feitelijke scheiding en de scheiding van tafel en bed volledig verschillend. Dat is met name het geval wat de successierechten betreft. Ook dient tenslotte opgemerkt dat de feitelijk gescheiden echtgenoot van wie de echtgenoot inkomsten heeft die van het supplement gewaarborgd minimum worden afgetrokken, een hoger supplement gewaarborgd minimum geniet omdat hij nog steeds als gehuwd wordt beschouwd. Bovendien kan hij van categorie veranderen als hij een vonnis van scheiding van tafel en bed of een vonnis van echtscheiding verkrijgt. Wat het tweede door het geachte lid aangehaalde punt betreft, betreffende de verschillende juridische gevolgen die in het pensioenstelsel van de openbare sector verbonden zijn aan samenwonen dan wel aan getrouwd zijn, kan men er niet omheen dat in het kader van het gewaarborgd minimum samenwonenden eventueel in een gunstiger toestand verkeren, aangezien de inkomsten van de samenwonende partner niet worden afgetrokken van het supplement gewaarborgd minimum. juridiques de la séparation de fait et de la séparation de corps et de biens sont totalement différentes. Ainsi en va-t-il, par exemple, en ce qui concerne les droits successoraux. Enfin, il est encore à signaler que le conjoint séparé de fait dont le conjoint a des revenus venant en déduction du supplément minimum garanti, bénéficie d'un supplément minimum garanti plus élevé puisqu'il est toujours considéré comme marié. De plus, il a toujours la possibilité de changer de catégorie s'il obtient un jugement de séparation de corps et de biens ou un jugement de divorce. En ce qui concerne le deuxième point soulevé par l'honorable membre relatif aux conséquences juridiques différentes qui existent dans le régime de pensions du secteur public entre un ménage de fait et un couple uni par les liens d'un mariage, force est de reconnaître que dans le cadre du minimum garanti, le ménage de fait pourrait, le cas échéant, se retrouver dans une situation préférentielle étant donné que les revenus du concubin ne viendront pas en déduction du
Daarentegen is het bedrag van het gewaarborgd minimum wegens supplément minimum garanti. Néanmoins, en contrepartie, le montant du
lichamelijke ongeschiktheid voor iemand die samenwoont vastgesteld op minimum garanti pour cause d'inaptitude physique n'est pas pour un
50 % van de gemiddelde wedde in plaats van op 62,5 %, wat nadelig is ménage de fait de 62,5 % mais de 50 % du traitement moyen, ce qui est
als de partner geen inkomsten heeft. désavantageux lorsque le concubin n'a pas de revenus.
De uiteenlopende behandeling die in de twee aangehaalde punten naar Ces différenciations de traitement relevées dans les deux points
voren komt, vloeit voort uit het feit dat de feitelijke scheiding en examinés ci-dessus, résultent de ce que la séparation de fait et le
het ongehuwd samenwonen begrippen zijn die geen juridische weerslag ménage de fait sont des notions qui n'ont pas de réalité juridique
hebben in de wetgeving van de overheidspensioenen. Binnen het kader dans la législation des pensions publiques. Dans le cadre de la
van de huidige wetgeving moeten de mensen zelf beslissen, naar gelang législation actuelle, c'est aux personnes et à elles seules de
décider, selon les avantages ou les inconvénients qu'elles peuvent en
van de voor- en nadelen die ze er globaal kunnen uithalen, of ze de retirer globalement, de privilégier une situation de fait par rapport
voorkeur geven aan een feitelijke toestand boven een rechtstoestand of à une situation de droit ou l'inverse. Quoi qu'il en soit, aucune des
omgekeerd. Hoe dan ook heeft geen enkele rechts- of feitelijke situations tant celles de fait que celles de droit ne comportent que
toestand alleen voordelen. Zo zal bijvoorbeeld de langstlevende des avantages. Ainsi, par exemple, en cas de mariage, le conjoint
echtgenoot van een ambtenaar aanspraak kunnen maken op een survivant d'un agent du secteur public pourra bénéficier d'une pension
overlevingspensioen, terwijl de samenwonende partner van een ambtenaar de survie alors que le concubin survivant d'un agent du secteur public
geen recht heeft op dergelijk voordeel ' (Vr. en Antw., Kamer, n'aura pas droit à un tel avantage ' (Q.R., Chambre, 1998-1999, n°
1998-1999, nr. 151, 16 november 1998, pp. 20575-20576). 151, 16 novembre 1998, pp. 20.575-20.576).
B.6.3. In zijn jaarverslag van 2001 heeft de ombudsdienst voor B.6.3. Dans son rapport annuel de 2001, le service de médiation pour
pensioenen vijf algemene aanbevelingen gedaan aan de wetgevende en de les pensions a adressé cinq recommandations générales aux pouvoirs
uitvoerende macht. De tweede aanbeveling betrof het gewaarborgde législatif et exécutif. La deuxième recommandation concernait le
minimumbedrag in de overheidssector en suggereerde dat de wetgeving montant minimum garanti dans le secteur public et suggérait de nuancer
zou worden genuanceerd zodat in het geval van feitelijke scheiding la législation de sorte qu'en cas de séparation de fait, il soit tenu
zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de werkelijke compte au mieux de la situation familiale réelle du pensionné. En
gezinssituatie van de gepensioneerde. In antwoord op een parlementaire réponse à une question parlementaire, le ministre compétent a répondu
vraag antwoordde de bevoegde minister het volgende : ce qui suit :
' De wet van 26 juni 1992 houdende sociale en diverse bepalingen, die ' La loi du 26 juin 1992 portant des dispositions sociales et
de reglementering bevat betreffende de gewaarborgde diverses, qui contient la législation relative aux montants minimums
minimum-pensioenbedragen in de openbare sector, kent slechts twee garantis de pensions dans le secteur public, ne connaît que deux
categorieën van gepensioneerden : de gehuwde gepensioneerde en de catégories de pensionnés : le retraité marié et le retraité isolé.
alleenstaande gepensioneerde.
Artikel 119, § 2, van deze wet definieert de " alleenstaande L'article 119, § 2, de cette loi définit le " retraité isolé " comme
gepensioneerde " als een mannelijke of vrouwelijke gepensioneerde die étant le pensionné masculin ou féminin qui est célibataire, veuf,
ongehuwd is, weduwnaar is, gescheiden is of van tafel en bed
gescheiden is. Aangezien de feitelijk gescheiden echtgenoot nog steeds divorcé ou séparé de corps et de bien. Le conjoint séparé de fait
gehuwd is, moet hij ten aanzien van deze wetgeving behandeld worden étant toujours uni par le lien du mariage, il doit être traité comme
als een " gehuwde gepensioneerde ". un " retraité marié " au regard de cette législation.
Aangezien het supplement gewaarborgd minimum gratis toegekend wordt Le supplément minimum garanti étant accordé à titre gratuit à charge
ten laste van de gemeenschap, was de wetgever van oordeel dat het
noodzakelijk was om rekening te houden met de andere inkomsten van de de la collectivité, le législateur a estimé nécessaire de tenir compte
titularis van het gewaarborgd minimum en, in zekere mate, met de des autres revenus du titulaire du minimum garanti et, dans une
inkomsten van de echtgenoot. certaine mesure, des revenus de son conjoint.
Het probleem van de feitelijk gescheidenen is geen nieuw probleem en Le problème des séparés de fait n'est pas un problème nouveau et
vloeit hoofdzakelijk voort uit de moeilijkheid om de inkomsten van de résulte principalement de la difficulté de connaître les revenus du
echtgenoot te kennen in een dergelijke situatie. conjoint dans une telle situation.
Bij gebrek aan inlichtingen over de inkomsten van de echtgenoot, A défaut de renseignements sur les revenus du conjoint,
veronderstelde de administratie tot op heden dat de omvang van deze inkomsten de schorsing van het gewaarborgd minimum tot gevolg kon hebben. Dit probleem zal weldra gedeeltelijk geregeld worden door het wetsontwerp houdende diverse wijzigingen aan de wetgeving betreffende de pensioenen van de openbare sector. Wanneer de twee echtgenoten recht hebben op het gewaarborgd minimumpensioenbedrag, wordt dit voordeel, tot op heden, slechts toegekend aan diegene van de twee echtgenoten die aanspraak kan maken op het hoogste gewaarborgd minimumbedrag. Voormeld wetsontwerp voorziet erin om in de toekomst het " bestaansminimum " (40 % van de gewaarborgde bezoldiging) toe te kennen aan elk van de twee echtgenoten. Dit zal toelaten om het pensioen van l'administration était jusqu'à présent contrainte de présumer que l'importance de ces revenus pouvait entraîner la suspension du minimum garanti. Ce problème sera bientôt partiellement résolu par le projet de loi apportant diverses modifications à la législation relative aux pensions du secteur public. Jusqu'à présent, lorsque les deux conjoints ont droit au montant minimum garanti de pension, cet avantage n'est accordé qu'à celui des deux conjoints qui peut prétendre au montant minimum garanti le plus élevé. Le projet de loi précité prévoit d'accorder à l'avenir le " minimum de base " (40 % de la rétribution garantie) à chacun des deux conjoints.
de feitelijk gescheiden echtgenoot, voor wie de inkomsten van de Ceci permettra de porter au minimum de base la pension du séparé de
echtgenoot niet gekend zijn, tot het basisminimum op te trekken ' (Vr. fait dont les revenus du conjoint ne sont pas connus ' (Q.R., Sénat,
en Antw., Senaat, 2001-2002, 2 juli 2002, nr. 2-56, p. 3070). 2001-2002, 2 juillet 2002, n° 2-56, p. 3070).
B.7. Volgens de Ministerraad vermocht de wetgever, rekening houdend B.7. D'après le Conseil des ministres, compte tenu de ce que le '
met het feit dat het ' gewaarborgde minimumsupplement ' kosteloos supplément minimum garanti ' est accordé à titre gratuit à charge de
wordt toegekend ten laste van de gemeenschap, rekening te houden met la collectivité, le législateur a pu tenir compte d'un impératif de
een vereiste van veiligheid bij de toekenning van de sécurité dans l'octroi des pensions du secteur public et de la
overheidspensioenen en met de moeilijkheid om feitelijke situaties aan difficulté de prouver des situations de fait. Une assimilation des
te tonen. Een gelijkstelling van feitelijk gescheiden echtgenoten met
alleenstaande gepensioneerden zou eveneens een risico van heimelijke conjoints séparés de fait à des retraités isolés pourrait également
verstandhouding tussen de echtgenoten kunnen inhouden dat een situatie entraîner un risque de collusion entre les époux, qui aurait pour
die zij op kunstmatige wijze zouden hebben gecreëerd, op de effet de faire peser sur la collectivité une situation que ces époux
gemeenschap zou laten doorwegen. auraient artificiellement créée.
B.8.1. Uit B.6.1 tot B.6.3 blijkt dat het doel van de wetgever erin bestond rekening te houden met het feit dat het gewaarborgde minimumsupplement wordt toegekend ten laste van de gemeenschap. De maatregel die erin bestaat het gewaarborgde minimumsupplement te verminderen en zelfs in te trekken en aldus de last die op de gemeenschap weegt te verlichten wanneer blijkt dat de inkomsten van het gezin dat wordt gevormd door een gepensioneerde en diens echtgenoot een voldoende hoog pensioenniveau bereiken, is pertinent ten opzicht van het nagestreefde doel. De wetgever vermocht in dat verband rechtmatig ervan uit te gaan dat de gehuwde maar feitelijk gescheiden gepensioneerden moesten worden behandeld zoals gehuwde gepensioneerden vermits een feitelijke scheiding louter een feitelijke situatie is die niet geïnstitutionaliseerd is en die in de praktijk moeilijk aantoonbaar kan zijn. De wetgever vermocht bovendien ervan uit te gaan dat, aangezien die feitelijke situatie niet juridisch is vastgesteld, het B.8.1. Il ressort des considérants B.6.1 à B.6.3 que l'objectif du législateur était de tenir compte du fait que le supplément minimum garanti est octroyé à charge de la collectivité. La mesure qui consiste à diminuer - voire supprimer - le supplément minimum garanti et d'alléger ainsi la charge qui pèse sur la collectivité, lorsqu'il apparaît que les revenus du ménage formé par un retraité et son conjoint permettent d'atteindre un niveau de pension suffisant, est pertinente par rapport à l'objectif poursuivi. Le législateur a pu légitimement considérer à cet égard qu'il convenait de traiter les retraités mariés mais séparés de fait comme des retraités mariés dès lors que la séparation de fait constitue une pure situation de fait non institutionnalisée et pouvant être difficile à établir dans la pratique. Le législateur a en outre pu considérer que le risque de collusion entre les époux pouvait être
risico van heimelijke verstandhouding tussen de echtgenoten in een plus grand dans une telle situation, dès lors que cette situation de
dergelijke situatie groter kon zijn. fait n'est pas juridiquement établie.
B.8.2. De rechten van de betrokken gepensioneerden worden niet op onevenredige wijze aangetast aangezien, zoals blijkt uit de artikelen 120 en 121 van de in het geding zijnde wet, gehuwde gepensioneerden een hoger gewaarborgd minimumbedrag ontvangen dan alleenstaande gepensioneerden. Gehuwde maar feitelijk gescheiden gepensioneerden beschikken eveneens over de mogelijkheid om hun scheiding te laten acteren bij een vonnis tot scheiding van tafel en bed of bij een echtscheidingsvonnis zodat zij worden erkend als alleenstaande gepensioneerden en, in voorkomend geval, een gewaarborgd minimumsupplement genieten wanneer het gewaarborgde minimumpensioenbedrag niet wordt bereikt. B.9. In zoverre zij de gehuwde maar feitelijk gescheiden alleenstaande gerechtigde uitsluiten van de definitie van ' alleenstaande B.8.2. Il n'est pas porté une atteinte disproportionnée aux droits des retraités concernés, dès lors que, comme il ressort des articles 120 et 121 de la loi en cause, les retraités mariés perçoivent un montant minimum garanti plus élevé que les retraités isolés. Les conjoints retraités séparés de fait disposent également de la possibilité de faire acter leur séparation par un jugement de séparation de corps ou de divorce de manière à être reconnus dans la catégorie des retraités isolés et à percevoir, le cas échéant, un supplément ' minimum garanti ' si le montant minimum garanti de pension n'est pas atteint. B.9. En ce qu'ils excluent de la définition de ' retraité isolé ' le bénéficiaire isolé marié mais séparé de fait, les articles 119, 120 et
gepensioneerde ', zijn de artikelen 119, 120 en 121 van de wet van 26 121 de la loi du 26 juin 1992 ne sont pas incompatibles avec les
juni 1992 niet onbestaanbaar met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet ». articles 10 et 11 de la Constitution ».
B.8. Om dezelfde redenen dient de prejudiciële vraag ontkennend te B.8. Pour les mêmes motifs, la question préjudicielle appelle une
worden beantwoord. réponse négative.
Om die redenen, Par ces motifs,
het Hof la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
De artikelen 119, § 2, 121, § 1, en 125, § 2, van de wet van 26 juni Les articles 119, § 2, 121, § 1er, et 125, § 2, de la loi du 26 juin
1992 houdende sociale en diverse bepalingen schenden de artikelen 10 1992 portant des dispositions sociales et diverses ne violent pas les
en 11 van de Grondwet niet. articles 10 et 11 de la Constitution.
Aldus gewezen in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig artikel Ainsi rendu en langue française et en langue néerlandaise,
65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
op 23 januari 2019. la Cour constitutionnelle, le 23 janvier 2019.
De griffier, Le greffier,
P.-Y. Dutilleux P.-Y. Dutilleux
De voorzitter, Le président,
F. Daoût F. Daoût
^