Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 95/2016 van 16 juni 2016 Rolnummer : 6234 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 9, tweede lid, van afdeling 3 van boek III, titel VIII, hoofdstuk II, v(...) Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters E. De Groot en J. Spreutels, en de recht(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 95/2016 van 16 juni 2016 Rolnummer : 6234 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 9, tweede lid, van afdeling 3 van boek III, titel VIII, hoofdstuk II, v(...) Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters E. De Groot en J. Spreutels, en de recht(...) Extrait de l'arrêt n° 95/2016 du 16 juin 2016 Numéro du rôle : 6234 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 9, alinéa 2, de la section 3 du livre III, titre VIII, chapitre II, (...) La Cour constitutionnelle, composée des présidents E. De Groot et J. Spreutels, et des juges L. (...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 95/2016 van 16 juni 2016 Extrait de l'arrêt n° 95/2016 du 16 juin 2016
Rolnummer : 6234 Numéro du rôle : 6234
In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 9, tweede lid, van En cause : la question préjudicielle relative à l'article 9, alinéa 2,
afdeling 3 (« Regels betreffende de pacht in het bijzonder ») van boek de la section 3 (« Des règles particulières aux baux à ferme ») du
III, titel VIII, hoofdstuk II, van het Burgerlijk Wetboek, gesteld livre III, titre VIII, chapitre II, du Code civil, posée par le Juge
door de Vrederechter van het tweede kanton Kortrijk. de paix du deuxième canton de Courtrai.
Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters E. De Groot en J. Spreutels, en de composée des présidents E. De Groot et J. Spreutels, et des juges L.
rechters L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Derycke, T.
Derycke, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul, F. Daoût, T. Giet en R. Merckx-Van Goey, P. Nihoul, F. Daoût, T. Giet et R. Leysen, assistée
Leysen, bijgestaan door de griffier F. Meersschaut, onder voorzitterschap van voorzitter E. De Groot, du greffier F. Meersschaut, présidée par le président E. De Groot,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging I. Objet de la question préjudicielle et procédure
Bij vonnis van 23 juni 2015 in zake Ria Cossement tegen Rosanne Beyls, Par jugement du 23 juin 2015 en cause de Ria Cossement contre Rosanne
waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 26 juni Beyls, dont l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 26 juin
2015, heeft de Vrederechter van het tweede kanton Kortrijk de volgende 2015, le Juge de paix du deuxième canton de Courtrai a posé la
prejudiciële vraag gesteld : question préjudicielle suivante :
« Schendt artikel 9, tweede lid van de pachtwet de artikelen 10 en/of « L'article 9, alinéa 2, de la loi sur le bail à ferme viole-t-il les
11 van de Grondwet en/of het verbod van discriminatie vastgelegd in articles 10 et/ou 11 de la Constitution et/ou le principe de
artikel 14 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van non-discrimination contenu dans l'article 14 de la Convention
de mens en van de fundamentele vrijheden en in artikel 26 van het européenne des droits de l'homme et dans l'article 26 du Pacte
Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, in international relatif aux droits civils et politiques en ce que le
zoverre aan de verpachter die aan het einde van de opzegtermijn de
leeftijd van 65 jaar heeft overschreden de mogelijkheid tot opzeg voor bailleur qui, à la fin du délai de préavis, a dépassé l'âge de 65 ans
eigen gebruik wordt ontzegd (enerzijds) terwijl deze mogelijkheid niet est privé de la possibilité de donner congé pour utilisation
wordt ontzegd aan de verpachter die aan het einde van de opzegtermijn personnelle (d'une part) alors que le bailleur qui, à la fin du délai
de leeftijd van 65 jaar niet heeft overschreden (anderzijds) ? ». de préavis, n'a pas dépassé l'âge de 65 ans n'est pas privé de cette
possibilité (d'autre part) ? ».
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
B.1.1. De wet van 4 november 1969 tot wijziging van de pachtwetgeving B.1.1. La loi du 4 novembre 1969 modifiant la législation sur le bail
en van de wetgeving betreffende het recht van voorkoop ten gunste van à ferme et sur le droit de préemption en faveur des preneurs de biens
huurders van landeigendommen, « Pachtwet » genaamd, vormt afdeling 3 ruraux, dénommée « loi sur le bail à ferme », forme la section 3 («
(« Regels betreffende de pacht in het bijzonder ») van boek III, titel Des règles particulières aux baux à ferme ») du livre III, titre VIII,
VIII, hoofdstuk II, van het Burgerlijk Wetboek. chapitre II, du Code civil.
Artikel 9 van die wet bepaalt : L'article 9 de cette loi dispose :
« De exploitatie van het goed dat van de pachter is teruggenomen op « L'exploitation du bien repris au preneur sur la base du motif
grond van bij artikelen 7, 1°, en 8, bepaalde reden, moet een déterminé aux articles 7, 1°, et 8, doit consister en une exploitation
persoonlijke, werkelijke en ten minste negen jaar voortgezette personnelle, effective et continue pendant neuf années au moins par la
exploitatie zijn door degene of degenen die in de opzegging als personne ou les personnes indiquées dans le congé comme devant assurer
aanstaande exploitant zijn aangewezen of, indien zij rechtspersonen zijn, door hun verantwoordelijke organen of bestuurders en niet alleen door hun aangestelden. De opzeggingsreden bestaande in de persoonlijke exploitatie kan evenwel niet worden aangevoerd door personen noch, indien het om rechtspersonen gaat, door hun verantwoordelijke organen of bestuurders die, op het ogenblik van het verstrijken van de opzeggingstermijn, de leeftijd van 65 jaar zouden hebben bereikt of de leeftijd van 60 jaar wanneer het een persoon betreft die niet gedurende ten minste drie jaar landbouwexploitant is geweest; degene die na de stopzetting van zijn landbouwbedrijf het bedrijf verpacht, kan evenmin die reden aanvoeren. cette exploitation ou, s'il s'agit de personnes morales, par leurs organes ou dirigeants responsables et pas seulement par leurs préposés. Toutefois, le motif du congé consistant en l'exploitation personnelle ne peut être invoqué par des personnes, et s'il s'agit de personnes morales, leurs organes ou dirigeants responsables, qui auraient atteint, au moment de l'expiration du préavis, l'âge de 65 ans, ou de 60 ans lorsqu'il s'agit d'une personne n'ayant jamais été exploitant agricole pendant au moins trois ans; ne peut également invoquer ce motif celui qui, après la cessation de son exploitation agricole, l'a donnée à bail.
De opzegging voor persoonlijke exploitatie kan evenmin als reden De même, le motif du congé en vue de l'exploitation personnelle ne
worden aangevoerd door de titularis van een vruchtgebruik gevestigd peut pas être invoqué par le titulaire d'un usufruit constitué entre
onder de levenden door de wil van de mens. vifs par la volonté de l'homme.
Degene of degenen die in de opzegging als aanstaande exploitant zijn La personne ou les personnes indiquées dans le congé comme devant
aangewezen en indien zij rechtspersonen zijn, hun verantwoordelijke assurer l'exploitation et, s'il s'agit de personnes morales, leurs
organen of bestuurders moeten : organes ou dirigeants responsables doivent :
- ofwel houder zijn van een getuigschrift of diploma afgegeven na het - soit être porteur d'un certificat d'études ou d'un diplôme qui lui a
volgen met goed gevolg van een landbouwcursus of van onderwijs aan een été délivré après avoir suivi avec fruit un cours agricole ou des
land- of tuinbouwschool; études à une école d'agriculture ou d'horticulture;
- ofwel landbouwexploitant zijn of geweest zijn in de voorbije periode - soit être exploitant agricole ou l'avoir été pendant au moins un an
van vijf jaar gedurende ten minste één jaar; au cours des cinq dernières années;
- ofwel reeds effectief gedurende ten minste één jaar aan een - soit avoir participé effectivement pendant au moins un an à une
landbouwexploitatie hebben deelgenomen. exploitation agricole.
De rechtspersonen bedoeld in dit artikel moeten opgericht zijn Les personnes morales dont il est question au présent article doivent
overeenkomstig de wet van 12 juli 1979 tot instelling van de être constituées conformément à la loi du 12 juillet 1979 créant la
landbouwvennootschap of in de vorm van een personenvennootschap of een société agricole ou sous la forme d'une société de personnes ou d'une
eenpersoonsvennootschap met beperkte aansprakelijkheid. Daarenboven société d'une personne à responsabilité limitée. En outre, les
moeten degenen die als bestuurder of zaakvoerder de leiding hebben van personnes qui dirigent l'activité de la société en qualité
de activiteit die in de vennootschap wordt gevoerd, daadwerkelijke d'administrateur ou de gérant doivent fournir un travail réel dans le
arbeid verrichten op het landbouwbedrijf ». cadre de l'entreprise agricole ».
Artikel 7 van dezelfde wet bepaalt : L'article 7 de la même loi dispose :
« De verpachter kan bij het verstrijken van elke pachtperiode een « Le bailleur peut mettre fin au bail à l'expiration de chaque période
einde maken aan de pacht, indien hij van een ernstige reden doet s'il justifie de l'existence d'un motif sérieux. Peuvent seuls être
blijken. Ongeacht de in artikel 6 bedoelde redenen kunnen als ernstige redenen uitsluitend worden aanvaard : 1° het door de verpachter te kennen gegeven voornemen om zelf het verpachte goed geheel of gedeeltelijk te exploiteren of de exploitatie ervan geheel of gedeeltelijk over te dragen aan zijn echtgenoot, aan zijn afstammelingen of aangenomen kinderen of aan die van zijn echtgenoot of aan de echtgenoten van de voormelde afstammelingen of aangenomen kinderen. Ingeval het pachtgoed medeëigendom is of wordt van verscheidene personen, kan aan de pachtovereenkomst slechts een einde worden gemaakt voor de persoonlijke exploitatie ten behoeve van een medeëigenaar, zijn echtgenoot, zijn afstammelingen of aangenomen kinderen, of die van zijn echtgenoot of van de echtgenoot van de voormelde afstammelingen of aangenomen kinderen, voor zover die medeëigenaar ten minste de onverdeelde helft van het pachtgoed bezit of zijn deel heeft verkregen door erfopvolging of legaat; admis comme tels, indépendamment de ceux visés à l'article 6 : 1° l'intention manifestée par le bailleur d'exploiter lui-même tout ou partie du bien loué ou d'en céder en tout ou en partie l'exploitation à son conjoint, à ses descendants ou enfants adoptifs ou à ceux de son conjoint ou aux conjoints desdits descendants ou enfants adoptifs. Si le bien loué est ou devient copropriété de plusieurs personnes, il ne peut être mis fin au bail en vue de l'exploitation personnelle au profit d'un copropriétaire, de son conjoint, ses descendants, enfants adoptifs ou de son conjoint ou des conjoints desdits descendants ou enfants adoptifs, que si ce copropriétaire possède au moins la moitié indivise du bien loué ou a reçu sa part en héritage ou par legs;
[...] ». [...] ».
Artikel 8, § 1, van dezelfde wet bepaalt : L'article 8, § 1er, de la même loi dispose :
« Gedurende elk van de opeenvolgende pachtperiodes, met uitsluiting « Au cours de chacune des périodes successives de bail, à l'exclusion
van de eerste en de tweede, kan de verpachter, in afwijking van de la première et de la deuxième, le bailleur peut, par dérogation à
artikel 4, een einde maken aan de pacht om zelf het verpachte goed l'article 4, mettre fin au bail en vue d'exploiter lui-même l'ensemble
geheel te exploiteren of de exploitatie ervan geheel over te dragen du bien loué ou d'en céder la totalité de l'exploitation à son
aan zijn echtgenoot, aan zijn afstammelingen of aangenomen kinderen of conjoint, ses descendants ou enfants adoptifs ou à ceux de son
aan die van zijn echtgenoot of aan de echtgenoten van de voormelde conjoint ou aux conjoints desdits descendants ou enfants adoptifs ou à
afstammelingen of aangenomen kinderen of aan zijn bloedverwanten tot ses parents jusqu'au quatrième degré.
de vierde graad. Les dispositions de l'article 7, 1°, deuxième alinéa, sont
De bepalingen van artikel 7, 1°, tweede lid, zijn van toepassing ». d'application ».
B.1.2. In zijn oorspronkelijke versie bepaalde artikel 9 van de B.1.2. Dans sa version initiale, l'article 9 de la loi sur le bail à
Pachtwet : ferme disposait :
« De exploitatie van het goed dat van de pachter is teruggenomen op « L'exploitation du bien repris au preneur sur la base du motif
grond van de bij artikels 7, 1°, en 8 bepaalde reden, moet een déterminé aux articles 7, 1°, et 8, doit consister en une exploitation
persoonlijke, werkelijke en ten minste negen jaar voortgezette personnelle, effective et continue pendant neuf années au moins par la
exploitatie zijn door degene of degenen die in de opzegging als personne ou les personnes indiquées dans le congé comme devant assurer
aanstaande exploitant zijn aangewezen en, indien zij rechtspersonen cette exploitation et, s'il s'agit de personnes morales, par leurs
zijn, door hun verantwoordelijke organen of beheerders en niet alleen organes ou dirigeants responsables et pas seulement par leurs préposés
door hun aangestelden ». ».
De artikelen 7, 1°, en 8 van de wet voorzagen reeds erin dat de reden Les articles 7, 1°, et 8 de la loi prévoyaient déjà que le motif
van de persoonlijke exploitatie eveneens betrekking had op de d'exploitation personnelle recouvrait également la cession de
overdracht van de exploitatie aan de echtgenoot, de afstammelingen van
de verpachter of zijn aangenomen kinderen of die van zijn echtgenoot. l'exploitation au conjoint, aux descendants du bailleur ou à ses
Artikel 9 verzekerde een minimum aan waarborgen voor de uitgezette enfants adoptifs ou à ceux de son conjoint. L'article 9 assurait un
pachter door een persoonlijke, werkelijke en voortgezette exploitatie minimum de garanties pour le preneur évincé, en exigeant une
door de begunstigde van de opzegging te vereisen. exploitation personnelle, effective et continue par le bénéficiaire du
B.1.3. De wet van 7 november 1988 tot wijziging van de wetgeving betreffende de pacht en de beperking van de pachtprijzen heeft, enerzijds, de lijst uitgebreid van de bloedverwanten die het voordeel van de door de verpachter aangevoerde reden van persoonlijke exploitatie kunnen genieten en, anderzijds, de terugnemingsvoorwaarden verstrengd voor de persoonlijke exploitatie door de verpachter. Uit de parlementaire voorbereiding van die wet blijkt dat de wetgever, met behoud van « een evenwicht [...] tussen enerzijds de belangen van de pachter met het oog op zijn bedrijfszekerheid en anderzijds die van de verpachter die in landeigendommen geïnvesteerd heeft », de positie van de pachter heeft willen verstevigen ten aanzien van de eigenaar die de pacht wil opzeggen (Parl. St., Kamer, 1981-1982, nr. 171/40, congé. B.1.3. La loi du 7 novembre 1988 modifiant la législation sur le bail à ferme et la limitation des fermages a, d'une part, étendu la liste des parents pouvant bénéficier du motif d'exploitation personnelle invoqué par le bailleur et, d'autre part, renforcé les conditions de reprise pour exploitation personnelle par le bailleur. Il ressort des travaux préparatoires de cette loi que le législateur a entendu renforcer la position du preneur vis-à-vis du propriétaire qui désire lui donner congé, tout en préservant « un équilibre entre les intérêts du preneur quant à sa sécurité d'entreprise et ceux du bailleur en tant qu'investisseur en biens ruraux » (Doc. parl.,
pp. 7-8, 11, 47 en 133). Chambre, 1981-1982, n° 171/40, pp. 7, 8, 11, 47 et 133).
B.2.1. De verwijzende rechter vraagt of artikel 9, tweede lid, van de B.2.1. Le juge a quo demande si l'article 9, alinéa 2, de la loi sur
Pachtwet bestaanbaar is met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet en le bail à ferme est compatible avec les articles 10 et 11 de la
Constitution et avec le principe de non-discrimination, garanti par
met het discriminatieverbod, neergelegd in artikel 14 van het Europees l'article 14 de la Convention européenne des droits de l'homme et par
Verdrag voor de rechten van de mens en in artikel 26 van het l'article 26 du Pacte international relatif aux droits civils et
Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, in
zoverre aan de verpachter die aan het einde van de opzeggingstermijn
de leeftijd van 65 jaar heeft bereikt de mogelijkheid tot opzegging politiques, en ce qu'il prive le bailleur qui a dépassé l'âge de 65
voor eigen gebruik wordt ontzegd, terwijl die mogelijkheid niet wordt ans à l'expiration du délai de préavis de la possibilité de donner
ontzegd aan de verpachter die aan het einde van de opzeggingstermijn congé pour exploitation personnelle, alors que tel n'est pas le cas
de leeftijd van 65 jaar niet heeft bereikt. pour le bailleur qui n'a pas dépassé l'âge de 65 ans à l'expiration du
délai de préavis.
B.2.2. Aangezien artikel 14 van het Europees Verdrag voor de rechten B.2.2. L'article 14 de la Convention européenne des droits de l'homme
van de mens enkel kan worden aangevoerd in samenhang met een in het pouvant seulement être invoqué en combinaison avec un droit ou une
Verdrag vermeld recht of een daarin vermelde vrijheid, hetgeen de liberté figurant dans la Convention, ce qui n'est pas fait dans la
prejudiciële vraag niet doet, is die bepaling te dezen niet van question préjudicielle, cette disposition n'est pas applicable en
toepassing. Bovendien voegen artikel 14 van het Europees Verdrag voor l'espèce. En outre, l'article 14 de la Convention européenne des
de rechten van de mens en artikel 26 van het Internationaal Verdrag droits de l'homme et l'article 26 du Pacte international relatif aux
inzake burgerrechten en politieke rechten niets toe aan het beginsel droits civils et politiques n'ajoutent rien au principe d'égalité et
van gelijkheid en niet-discriminatie, gewaarborgd bij de artikelen 10 de non-discrimination garanti par les articles 10 et 11 de la
en 11 van de Grondwet. Die verdragsbepalingen dienen bijgevolg niet in Constitution. Il n'y a dès lors pas lieu d'inclure ces dispositions
het onderzoek van het Hof te worden betrokken. conventionnelles dans l'examen de la Cour.
B.3.1. Wanneer de wetgever de wet van 4 november 1969 heeft gewijzigd, B.3.1. Lorsqu'il a modifié la loi du 4 novembre 1969, le législateur a
heeft hij uitdrukkelijk aangegeven dat hij de mogelijkheden van expressément indiqué qu'il entendait limiter les possibilités de congé
opzegging voor persoonlijke exploitatie wou beperken en dat die pour exploitation personnelle et que ce congé était « désormais
opzegging « voortaan alleen mogelijk [is] ten voordele van personen uniquement possible en faveur de personnes n'ayant pas atteint l'âge
beneden de pensioenleeftijd [...] of met voldoende beroepservaring » de la pension [...] ou qui disposent d'une expérience professionnelle
(Parl. St., Kamer, 1988, nr. 531/3, pp. 3 en 8, en Senaat, 1986-1987, suffisante » (Doc. parl., Chambre, 1988, n° 531/3, pp. 3 et 8, et
nr. 586-2, p. 3). Wat meer in het bijzonder de wil om misbruiken te voorkomen betreft, vermeldt de parlementaire voorbereiding : « Het gebeurt maar al te vaak dat een eigenaar-niet-landbouwer, die de opzegging betekent zogezegd met het oog op ' eigen exploitatie ', gelijk haalt. Het volstaat soms dat hij zelf zou kunnen exploiteren, en allerhande, op het eerste gezicht aanvaardbare redenen opgeeft waarvan de appreciatie volledig in de handen ligt van de vrederechter, die niet altijd een deskundige is ter zake. Vele hectaren landbouwgrond worden zo aan hun bestemming onttrokken » (Parl. St., Sénat, 1986-1987, n° 586-2, p. 3). En ce qui concerne plus particulièrement la volonté d'éviter les abus, les travaux préparatoires indiquent : « Il n'est que trop fréquent qu'un propriétaire n'ayant pas la qualité d'exploitant agricole, qui signifie le congé prétendument en vue d'exploiter lui-même le bien loué, obtienne gain de cause. Il suffit parfois que la possibilité existe dans le chef du propriétaire d'exploiter lui-même le bien loué et qu'il fasse valoir toutes sortes de raisons, à première vue acceptables, dont l'appréciation du bien-fondé est laissée entièrement au juge de paix, lequel n'est pas toujours un expert en la matière. De nombreux hectares de terrains agricoles sont ainsi soustraits à leur affectation » (Doc. parl.,
Kamer, 1981-1982, nr. 156/1, p. 4). Chambre, 1981-1982, n° 156/1, p. 4).
B.3.2. De parlementaire voorbereiding van artikel 9 van de Pachtwet B.3.2. Les travaux préparatoires relatifs à l'article 9 de la loi sur
vermeldt : le bail à ferme mentionnent ce qui suit :
« Het wetsvoorstel nr. 171/1 poogt een betere omschrijving te geven « La proposition de loi n° 171/1 essaie de mieux définir le congé
van de opzegging wegens persoonlijke exploitatie ten einde misbruiken donné pour exploitation personnelle afin d'éviter les abus des
door de verpachters te voorkomen. Aan de in de opzegging als bailleurs. Une limite d'âge au moment de l'expiration du préavis est
exploitant aangewezen persoon wordt een leeftijdsgrens op het ogenblik
van de opzegging opgelegd. Die bedraagt 65 jaar ofwel 60 jaar wanneer imposée à l'exploitant indiqué dans le congé. Cette limite est de 65
het een persoon betreft die nooit landbouw-exploitant is geweest » ans ou de 60 ans lorsqu'il s'agit d'une personne n'ayant jamais été
(Parl. St., Kamer, 1981-1982, nr. 171/40, p. 58). exploitant agricole » (Doc. parl., Chambre, 1981-1982, 171/40, p. 58).
Wat betreft het in het geding zijnde artikel 9, tweede lid, vermeldt En ce qui concerne l'article 9, alinéa 2, en cause, les travaux
de parlementaire voorbereiding : préparatoires mentionnent ce qui suit :
« Opgemerkt wordt dat de uiterste leeftijd waarop van de maatregel « Il est observé que l'âge limite pour bénéficier de la mesure se
gebruik kan worden gemaakt, gerechtvaardigd is om het landbouwbedrijf justifie pour favoriser l'accès des jeunes agriculteurs à
meer toegankelijk te maken voor jonge landbouwers » (ibid., p. 59). l'exploitation agricole » (ibid., p. 59).
B.4. De in het geding zijnde bepaling maakt deel uit van een regeling, B.4. La disposition en cause fait partie de la législation sur le bail
de pachtwetgeving, die in essentie ertoe strekt een billijk evenwicht à ferme, qui vise essentiellement à réaliser un juste équilibre entre
tot stand te brengen tussen de belangen van de verpachters en de les intérêts des bailleurs et ceux des preneurs. Afin de garantir la
belangen van de pachters. Teneinde de bedrijfszekerheid van de pachter continuité de l'entreprise du preneur, la possibilité de mettre fin
te waarborgen, is de mogelijkheid om de pachtovereenkomst eenzijdig op unilatéralement au bail à ferme est soumise à des conditions
te zeggen aan strikte voorwaarden onderworpen. rigoureuses.
De wil om de pachters meer bedrijfszekerheid te bieden door La volonté d'offrir une plus grande sécurité d'exploitation aux
stabiliteit te waarborgen voor hun investeringen op het goed dat het preneurs, en garantissant la stabilité de leurs investissements sur le
voorwerp uitmaakt van de pachtovereenkomst, vormt over het algemeen bien faisant l'objet du bail à ferme, constitue l'objectif général
het doel van de pachtwetgeving. poursuivi par la législation sur le bail à ferme.
Op grond van artikel 9, tweede lid, van de Pachtwet kunnen verpachters En vertu de l'article 9, alinéa 2, de la loi sur le bail à ferme, les
die bij het verstrijken van de opzeggingstermijn de leeftijd van 65 bailleurs qui auront atteint l'âge de 65 ans à l'expiration du délai
de préavis ne peuvent donner un congé valable pour exploiter
jaar hebben bereikt, geen rechtsgeldige opzegging geven om het personnellement le bien donné à bail. En revanche, les bailleurs
verpachte goed zelf te exploiteren. Verpachters die de leeftijd van 65 n'ayant pas atteint l'âge de 65 ans à l'expiration du délai de préavis
jaar niet hebben bereikt op het einde van de opzeggingstermijn kunnen peuvent exploiter personnellement le bien donné à bail.
het verpachte goed wel zelf exploiteren.
Het verschil in behandeling berust op een objectief criterium : de La différence de traitement repose sur un critère objectif : l'âge du
leeftijd van de betrokken verpachter op het ogenblik van het
verstrijken van de opzeggingstermijn. bailleur concerné, à l'expiration du délai de préavis.
De keuze voor de leeftijd van 65 jaar is pertinent want zij stemt overeen met de leeftijd die het mogelijk maakt redelijkerwijs te veronderstellen dat de verpachter zijn loopbaan als landbouwer zou kunnen beëindigen. De in het geding zijnde maatregel is niet onevenredig met de in B.3 in herinnering gebrachte doelstellingen van de wetgever. Aan het voorgaande wordt geen afbreuk gedaan door het feit dat in andere regelgevingen andere leeftijdsgrenzen voor het uitoefenen van een beroepsactiviteit zouden gelden. Zulks geldt des te meer nu in een pachtovereenkomst twee partijen zijn betrokken : het zelf opnieuw exploiteren door de verpachter van eerder verpachte gronden heeft rechtstreeks gevolgen voor de beroepsactiviteit van de betrokken pachter. B.5. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord. Om die redenen, het Hof Le choix de l'âge de 65 ans est pertinent car il correspond à l'âge auquel le bailleur est raisonnablement supposé pouvoir mettre un terme à sa carrière d'agriculteur. La mesure en cause n'est pas disproportionnée aux objectifs poursuivis par le législateur, rappelés en B.3. Le fait que d'autres réglementations prévoiraient d'autres limites d'âge pour l'exercice d'une activité professionnelle ne porte pas atteinte à ce qui précède. Ce raisonnement vaut d'autant plus que le bail à ferme concerne deux parties : le fait que le bailleur reprenne personnellement l'exploitation des terrains donnés à bail antérieurement a des conséquences directes sur l'activité professionnelle du preneur concerné. B.5. La question préjudicielle appelle une réponse négative. Par ces motifs, la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
Artikel 9, tweede lid, van afdeling 3 (« Regels betreffende de pacht L'article 9, alinéa 2, de la section 3 (« Des règles particulières aux
in het bijzonder ») van boek III, titel VIII, hoofdstuk II, van het baux à ferme ») du livre III, titre VIII, chapitre II, du Code civil
Burgerlijk Wetboek schendt de artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet. ne viole pas les articles 10 et 11 de la Constitution.
Aldus gewezen in het Nederlands en het Frans, overeenkomstig artikel Ainsi rendu en langue néerlandaise et en langue française,
65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
op 16 juni 2016. la Cour constitutionnelle, le 16 juin 2016.
De griffier, Le greffier,
F. Meersschaut F. Meersschaut
De voorzitter, Le président,
E. De Groot E. De Groot
^