Etaamb.openjustice.be
Vue multilingue de Arrêt du --
← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 132/2013 du 26 septembre 2013 Numéro du rôle : 5527 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1022 du Code judiciaire , posée par le président du Tribu(...) La Cour constitutionnelle, composée des présidents M. Bossuyt et J. Spreutels, et des juges A. (...)"
Extrait de l'arrêt n° 132/2013 du 26 septembre 2013 Numéro du rôle : 5527 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1022 du Code judiciaire , posée par le président du Tribu(...) La Cour constitutionnelle, composée des présidents M. Bossuyt et J. Spreutels, et des juges A. (...) Uittreksel uit arrest nr. 132/2013 van 26 september 2013 Rolnummer : 5527 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek , gesteld door de voorzit(...) Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters M. Bossuyt en J. Spreutels, en de rechte(...)
COUR CONSTITUTIONNELLE GRONDWETTELIJK HOF
Extrait de l'arrêt n° 132/2013 du 26 septembre 2013 Uittreksel uit arrest nr. 132/2013 van 26 september 2013
Numéro du rôle : 5527 Rolnummer : 5527
En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1022 du Code In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 1022 van het
judiciaire (avant sa modification par la loi du 21 février 2010), Gerechtelijk Wetboek (vóór de wijziging ervan bij de wet van 21
posée par le président du Tribunal de première instance de Gand. februari 2010), gesteld door de voorzitter van de Rechtbank van eerste
aanleg te Gent.
La Cour constitutionnelle, Het Grondwettelijk Hof,
composée des présidents M. Bossuyt et J. Spreutels, et des juges A. samengesteld uit de voorzitters M. Bossuyt en J. Spreutels, en de
Alen, J.-P. Snappe, E. Derycke, T. Merckx-Van Goey et T. Giet, rechters A. Alen, J.-P. Snappe, E. Derycke, T. Merckx-Van Goey en T.
assistée du greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président M. Giet, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder
Bossuyt, voorzitterschap van voorzitter M. Bossuyt,
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : wijst na beraad het volgende arrest :
I. Objet de la question préjudicielle et procédure I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging
Par jugement du 20 novembre 2012 en cause de Zhour Chaouni et Safwan Bij vonnis van 20 november 2012 in zake Zhour Chaouni en Safwan Najjar
Najjar contre l'officier de l'état civil de la ville de Gand, dont tegen de ambtenaar van de burgerlijke stand van de stad Gent, waarvan
l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 4 décembre 2012, le de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 4 december 2012,
président du Tribunal de première instance de Gand, siégeant comme en heeft de voorzitter van de Rechtbank van eerste aanleg te Gent,
référé, a posé la question préjudicielle suivante : zitting houdende zoals in kort geding, de volgende prejudiciële vraag
« L'article 1022 du Code judiciaire, tel qu'il était rédigé avant gesteld : « Schendt artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, vóór de
l'entrée en vigueur de la loi du 21 février 2010 (et lu conformément inwerkingtreding van de wet van 21 februari 2010 (en gelezen zoals
entre autres aux arrêts de la Cour constitutionnelle du 18 mai 2011 onder meer in de arresten van het Grondwettelijk Hof van 18 mei 2011
(n° 83/2011) et du 8 mars 2012 (n° 43/2012)), viole-t-il les articles (nr. 83/2011) en 8 maart 2012 (nr. 43/2012)) de artikelen 10 en 11 van
10 et 11 de la Constitution, en ce qu'une indemnité de procédure peut de Grondwet in zoverre een rechtsplegingsvergoeding ten laste van de
être mise à charge de l'officier de l'état civil lorsque celui-ci ambtenaar van de burgerlijke stand kan worden gelegd wanneer hij in
succombe dans un recours intenté contre lui sur la base de l'article het ongelijk wordt gesteld in een tegen hem ingesteld verhaal ex
167, dernier alinéa, du Code civil, dans le cadre duquel il agit dans artikel 167, laatste lid BW waarin hij optreedt in het algemeen belang
l'intérêt général ? ». ? ».
(...) (...)
III. En droit III. In rechte
(...) (...)
B.1. L'article 1022 du Code judiciaire, avant sa modification par la B.1. Artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, vóór de wijziging
loi du 21 février 2010, disposait : ervan bij de wet van 21 februari 2010, bepaalde :
« L'indemnité de procédure est une intervention forfaitaire dans les « De rechtsplegingsvergoeding is een forfaitaire tegemoetkoming in de
frais et honoraires d'avocat de la partie ayant obtenu gain de cause. kosten en erelonen van de advocaat van de in het gelijk gestelde partij.
Na het advies te hebben ingewonnen van de Orde van Vlaamse Balies en
Après avoir pris l'avis de l'Ordre des barreaux francophones et van de Ordre des barreaux francophones et germanophone, stelt de
Koning, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad de
germanophone et de l'Orde van Vlaamse Balies, le Roi établit par basis-, minimum- en maximumbedragen vast van de
arrêté délibéré en Conseil des ministres, les montants de base, minima rechtsplegingsvergoeding, onder meer in functie van de aard van de
et maxima de l'indemnité de procédure, en fonction notamment de la zaak en van de belangrijkheid van het geschil.
nature de l'affaire et de l'importance du litige. Op verzoek van een van de partijen, dat in voorkomend geval wordt
A la demande d'une des parties, éventuellement formulée sur gedaan na ondervraging door de rechter, kan deze bij een met
interpellation par le juge, celui-ci peut, par décision spécialement bijzondere redenen omklede beslissing ofwel de vergoeding verminderen,
motivée, soit réduire l'indemnité soit l'augmenter, sans pour autant ofwel die verhogen, zonder de door de Koning bepaalde maximum- en
dépasser les montants maxima et minima prévus par le Roi. Dans son minimumbedragen te overschrijden. Bij zijn beoordeling houdt de
appréciation, le juge tient compte : rechter rekening met :
- de la capacité financière de la partie succombante, pour diminuer le - de financiële draagkracht van de verliezende partij, om het bedrag
montant de l'indemnité; van de vergoeding te verminderen;
- de la complexité de l'affaire; - de complexiteit van de zaak;
- des indemnités contractuelles convenues pour la partie qui obtient - de contractueel bepaalde vergoedingen voor de in het gelijk gestelde
gain de cause; partij;
- du caractère manifestement déraisonnable de la situation. - het kennelijk onredelijk karakter van de situatie.
Si la partie succombante bénéficie de l'aide juridique de deuxième Indien de in het ongelijk gestelde partij van de tweedelijns
ligne, l'indemnité de procédure est fixée au minimum établi par le Roi, sauf en cas de situation manifestement déraisonnable. Le juge motive spécialement sa décision sur ce point. Lorsque plusieurs parties bénéficient de l'indemnité de procédure à charge d'une même partie succombante, son montant est au maximum le double de l'indemnité de procédure maximale à laquelle peut prétendre le bénéficiaire qui est fondé à réclamer l'indemnité la plus élevée. Elle est répartie entre les parties par le juge. Aucune partie ne peut être tenue au paiement d'une indemnité pour l'intervention de l'avocat d'une autre partie au-delà du montant de juridische bijstand geniet, wordt de rechtsplegingsvergoeding vastgelegd op het door de Koning vastgestelde minimum, tenzij in geval van een kennelijk onredelijke situatie. De rechter motiveert in het bijzonder zijn beslissing op dat punt. Wanneer meerdere partijen de rechtsplegingsvergoeding ten laste van dezelfde in het ongelijk gestelde partij genieten, bedraagt het bedrag ervan maximum het dubbel van de maximale rechtsplegingsvergoeding waarop de begunstigde die gerechtigd is om de hoogste vergoeding te eisen aanspraak kan maken. Ze wordt door de rechter tussen de partijen verdeeld. Geen partij kan boven het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding worden aangesproken tot betaling van een vergoeding voor de
l'indemnité de procédure ». tussenkomst van de advocaat van een andere partij ».
B.2. Le juge a quo interroge la Cour au sujet de la compatibilité de B.2. De verwijzende rechter ondervraagt het Hof over de
cette disposition avec les articles 10 et 11 de la Constitution, en ce bestaanbaarheid van die bepaling met de artikelen 10 en 11 van de
qu'une indemnité de procédure peut être mise à charge de l'officier de Grondwet, in zoverre een rechtsplegingsvergoeding ten laste van de
l'état civil lorsque celui-ci succombe dans un recours fondé sur ambtenaar van de burgerlijke stand kan worden gelegd wanneer hij in
l'article 167 du Code civil, dirigé contre son refus de célébrer un het ongelijk wordt gesteld in een op grond van artikel 167 van het
Burgerlijk Wetboek ingesteld beroep tegen zijn weigeringsbeslissing om
mariage. een huwelijk te voltrekken.
S'il est vrai que le juge a quo omet d'indiquer dans le dispositif de Weliswaar laat de verwijzende rechter na in het beschikkend gedeelte
sa décision de renvoi les catégories de personnes à comparer, il peut van zijn verwijzingsbeslissing de te vergelijken categorieën van
cependant être déduit des motifs de sa décision et des éléments de personen aan te wijzen, toch kan uit de motieven ervan en de gegevens
l'affaire qu'il compare la situation de l'officier de l'état civil, van de zaak worden afgeleid dat hij de situatie van de ambtenaar van
agissant dans l'intérêt général, à la situation d'une partie au procès de burgerlijke stand, optredend in het algemeen belang, vergelijkt
qui n'agit pas dans l'intérêt général, d'une part, et à celle du met, enerzijds, de situatie van een procespartij die niet in het
ministère public lorsqu'il exerce l'action publique ou intente une algemeen belang optreedt en, anderzijds, die van het openbaar
action en annulation d'un mariage de complaisance, d'autre part. ministerie wanneer het de strafvordering instelt of een vordering tot
nietigverklaring van een schijnhuwelijk instelt.
B.3. Par son arrêt n° 182/2008 du 18 décembre 2008 concernant les B.3. Bij zijn arrest nr. 182/2008 van 18 december 2008 met betrekking
recours en annulation de la loi du 21 avril 2007 relative à la tot de beroepen tot vernietiging van de wet van 21 april 2007
répétibilité des honoraires et des frais d'avocat, la Cour a jugé que betreffende de verhaalbaarheid van de erelonen en de kosten verbonden
les différences fondamentales entre le ministère public et la partie aan de bijstand van een advocaat, heeft het Hof geoordeeld dat de
civile pouvaient justifier la non-application, à charge de l'Etat, du fundamentele verschillen tussen het openbaar ministerie en de
système d'indemnisation forfaitaire prévu par la loi du 21 avril 2007. burgerlijke partij kunnen verantwoorden dat de in de wet van 21 april
En traitant différemment le ministère public et la partie civile, le 2007 bedoelde forfaitaire vergoedingsregeling niet wordt toegepast ten
législateur n'a donc pas méconnu le principe d'égalité et de laste van de Staat. Door het openbaar ministerie en de burgerlijke
partij verschillend te behandelen, heeft de wetgever het beginsel van
non-discrimination. gelijkheid en niet-discriminatie bijgevolg niet geschonden.
B.4. Par son arrêt n° 83/2011 du 18 mai 2011, la Cour a dit pour droit B.4. Bij zijn arrest nr. 83/2011 van 18 mei 2011 heeft het Hof op een
que l'article 1022 du Code judiciaire, avant l'entrée en vigueur de la prejudiciële vraag geantwoord dat artikel 1022 van het Gerechtelijk
loi du 21 février 2010, violait les articles 10 et 11 de la Wetboek, vóór de inwerkingtreding van de wet van 21 februari 2010, de
Constitution en ce qu'une indemnité de procédure pouvait être mise à artikelen 10 en 11 van de Grondwet schendt in zoverre een
charge de l'Etat belge lorsque l'auditorat du travail succombait dans rechtsplegingsvergoeding ten laste van de Belgische Staat kan worden
gelegd wanneer het arbeidsauditoraat in het ongelijk wordt gesteld bij
son action intentée sur la base de l'article 138bis, § 2, du Code zijn rechtsvordering ingesteld op grond van artikel 138bis, § 2, van
judiciaire. het Gerechtelijk Wetboek.
La Cour considère en effet que le principe d'égalité et de Het Hof is met name van oordeel dat het beginsel van gelijkheid en
non-discrimination exige que ces actions, qui sont intentées par un niet-discriminatie vereist dat die rechtsvorderingen, die in naam van
organe public au nom de l'intérêt général et en toute indépendance, het algemeen belang en in alle onafhankelijkheid door een publiek
soient traitées de la même manière que les actions pénales. orgaan zijn ingesteld, op dezelfde wijze worden behandeld als de
Par son arrêt n° 43/2012 du 8 mars 2012, la Cour s'est prononcée dans strafvorderingen. Bij zijn arrest nr. 43/2012 van 8 maart 2012 heeft het Hof zich in
des termes analogues relativement à l'action en réparation intentée soortgelijke bewoordingen uitgesproken over de herstelvordering die
devant le tribunal civil par l'inspecteur urbaniste, sur la base de door de stedenbouwkundig inspecteur, op grond van artikel 6.1.43 van
l'article 6.1.43 du Code flamand de l'aménagement du territoire. de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, voor de burgerlijke rechtbank
wordt ingesteld.
Par son arrêt n° 36/2013 du 7 mars 2013, la Cour a abouti à la même Bij zijn arrest nr. 36/2013 van 7 maart 2013 is het Hof tot dezelfde
conclusion en ce qui concerne l'action en réparation intentée devant
le tribunal civil par le fonctionnaire délégué, en vertu de l'article conclusie gekomen wat de herstelvordering betreft die door de
157 du Code Wallon de l'Aménagement du Territoire, de l'Urbanisme, du gemachtigde ambtenaar, op grond van artikel 157 van het Waalse Wetboek
Patrimoine et de l'Energie. van Ruimtelijke Ordening, Stedenbouw, Patrimonium en Energie, voor de
burgerlijke rechtbank wordt ingesteld.
Par son arrêt n° 42/2013 du 21 mars 2013, la Cour a jugé que l'article Bij zijn arrest nr. 42/2013 van 21 maart 2013 heeft het Hof geoordeeld
1022 du Code judiciaire, avant l'entrée en vigueur de la loi du 21 dat artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, vóór de
février 2010, violait les articles 10 et 11 de la Constitution, en ce inwerkingtreding van de wet van 21 februari 2010, de artikelen 10 en
11 van de Grondwet schendt in zoverre een rechtsplegingsvergoeding ten
qu'une indemnité de procédure pouvait être mise à charge de l'Etat laste van de Belgische Staat kan worden gelegd wanneer de procureur
belge lorsque le procureur du Roi succombe dans son action en des Konings in het ongelijk wordt gesteld bij zijn op grond van
annulation d'un mariage, intentée en vertu de l'article 184 du Code artikel 184 van het Burgerlijk Wetboek ingestelde vordering tot
civil. nietigverklaring van een huwelijk.
Par son arrêt n° 57/2013 du 25 avril 2013, la Cour a jugé que, pour Bij zijn arrest nr. 57/2013 van 25 april 2013 heeft het Hof geoordeeld
des motifs analogues à ceux de l'arrêt n° 135/2009 du 1er septembre dat, om soortgelijke redenen als die in zijn arrest nr. 135/2009 van 1
2009 et de l'arrêt n° 83/2011 précité, aucune indemnité de procédure september 2009 en zijn voormelde arrest nr. 83/2011, aan de overheid
ne pouvait être imposée à l'autorité qui requiert des mesures de die herstelmaatregelen inzake stedenbouw vordert, geen
réparation en matière d'urbanisme, mais qu'aucune indemnité de rechtsplegingsvergoeding kan worden opgelegd, maar ook geen
procédure ne pouvait non plus lui être octroyée. rechtsplegingsvergoeding kan worden toegekend.
B.5. La loi du 21 février 2010 modifiant les articles 1022 du Code B.5. Bij de wet van 21 februari 2010 tot wijziging van de artikelen
judiciaire et 162bis du Code d'instruction criminelle et abrogeant 1022 van het Gerechtelijk Wetboek en 162bis van het Wetboek van
l'article 6 de la loi du 2 août 2002 concernant la lutte contre le strafvordering en tot opheffing van artikel 6 van de wet van 2
retard de paiement dans les transactions commerciales a inséré dans augustus 2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand
l'article 1022 du Code judiciaire un alinéa 8, qui dispose : bij handelstransacties wordt in artikel 1022 van het Gerechtelijk
Wetboek een achtste lid ingevoegd dat bepaalt :
« Aucune indemnité n'est due à charge de l'Etat : « Geen enkele vergoeding is verschuldigd ten laste van de Staat :
1° lorsque le ministère public intervient par voie d'action dans les 1° wanneer het openbaar ministerie bij wege van rechtsvordering in
procédures civiles conformément à l'article 138bis, § 1er; burgerlijke procedures tussenkomt overeenkomstig artikel 138bis, § 1;
2° lorsque l'auditorat du travail intente une action devant les 2° wanneer het arbeidsauditoraat een rechtsvordering instelt voor de
juridictions du travail conformément à l'article 138bis, § 2 ». arbeidsgerechten overeenkomstig artikel 138bis, § 2 ».
En vertu de l'article 6 de la loi du 21 février 2010, cette nouvelle Krachtens artikel 6 van de wet van 21 februari 2010, zal die nieuwe
disposition entrera en vigueur à une date à fixer par le Roi. bepaling in werking treden op een datum die de Koning zal bepalen.
Il ressort des travaux préparatoires que le législateur a voulu Uit de parlementaire voorbereiding blijkt dat de wetgever een aantal
corriger une série d'imperfections de la loi du 21 avril 2007 tekortkomingen van de voormelde wet van 21 april 2007, die aanleiding
précitée, qui sont sources d'injustices (Doc. parl., Chambre, geven tot een aantal onbillijke situaties, heeft willen rechtzetten
2009-2010, DOC 52-2313/004, p. 4) et qu'il a voulu tenir compte de (Parl. St., Kamer, 2009-2010, DOC 52-2313/004, p. 4), en dat hij
l'arrêt n° 182/2008 précité. Il a notamment prévu deux exonérations rekening heeft willen houden met het voormelde arrest nr. 182/2008.
nouvelles « afin de permettre au ministère public [et à l'auditorat du Hij heeft onder meer in twee nieuwe vrijstellingen voorzien « om het
travail] d'exercer [leur] action en toute indépendance sans tenir openbaar ministerie [en het arbeidsauditoraat] toe te staan [hun]
compte du risque financier lié au procès » (Doc. parl., Chambre, rechtsvordering uit te oefenen in volle onafhankelijkheid, zonder
rekening te houden met het financieel risico verbonden aan het proces
2009-2010, DOC 52-2313/001, p. 6). » (Parl. St., Kamer, 2009-2010, DOC 52-2313/001, p. 6).
B.6. Lorsque l'officier de l'état civil conclut que les candidats au B.6. Wanneer de ambtenaar van de burgerlijke stand tot het besluit
mariage tentent de contracter un mariage de complaisance, il doit, en komt dat de huwelijkskandidaten een schijnhuwelijk pogen aan te gaan,
dient hij op grond van artikel 167, eerste lid, van het Burgerlijk
vertu de l'article 167, alinéa 1er, du Code civil, refuser de célébrer Wetboek de voltrekking van het huwelijk te weigeren, gelet op artikel
le mariage, compte tenu de l'article 146bis du même Code. 146bis van hetzelfde Wetboek.
Lorsqu'il prend cette décision de refus, l'officier de l'état civil Bij het nemen van die weigeringsbeslissing treedt de ambtenaar van de
agit dans le cadre de l'exercice de sa fonction et ne poursuit aucun burgerlijke stand op in het kader van de uitoefening van zijn ambt en
streeft hij geen enkel persoonlijk belang na, maar treedt hij
intérêt personnel mais intervient exclusivement dans l'intérêt uitsluitend op in het algemeen belang met het oog op het vrijwaren van
général, en vue de préserver l'ordre public. de openbare orde.
Lorsque les candidats au mariage introduisent, en vertu de l'article Wanneer de huwelijkskandidaten op grond van artikel 167, laatste lid,
167, dernier alinéa, du Code civil, un recours devant le tribunal de van het Burgerlijk Wetboek bij de rechtbank van eerste aanleg beroep
première instance contre la décision de refus, l'officier de l'état tegen de weigeringsbeslissing aantekenen, wordt de ambtenaar van de
civil devient ainsi partie dans une procédure judiciaire. burgerlijk stand daardoor partij in een gerechtelijke procedure.
En se défendant contre le recours introduit à l'encontre de sa Door zich te verweren tegen het beroep dat tegen zijn
décision de refus, l'officier de l'état civil défend cependant weigeringsbeslissing is ingesteld, verdedigt de ambtenaar van de
burgerlijke stand evenwel steeds het algemeen belang en de vrijwaring
toujours l'intérêt général et la sauvegarde de l'ordre public, de van de openbare orde, zodat het niet is verantwoord dat hij in de
sorte qu'il n'est pas justifié qu'il puisse être condamné au paiement rechtsplegingsvergoeding kan worden verwezen.
d'une indemnité de procédure. B.7. Het verschil in statuut van de ambtenaren van de burgerlijke
B.7. La différence de statut entre les officiers de l'état civil et stand en van de leden van het openbaar ministerie kan niet volstaan om
les membres du ministère public ne peut suffire pour justifier la het in het geding zijnde verschil in behandeling te verantwoorden.
différence de traitement en cause. Zoals de leden van het openbaar ministerie hun vordering in volle
Tout comme les membres du ministère public doivent pouvoir exercer onafhankelijkheid moeten kunnen uitoefenen, zonder rekening te houden
leur action en toute indépendance, sans tenir compte du risque met het financiële risico verbonden aan het proces, dienen de
financier lié au procès, les officiers de l'état civil doivent pouvoir ambtenaren van de burgerlijke stand de beslissingen die zij uit hoofde
prendre les décisions qu'ils sont amenés à prendre du fait de leur van hun functie dienen te nemen, te kunnen nemen zonder rekening te
fonction, sans tenir compte du risque financier lié à une procédure houden met het financiële risico verbonden aan een procedure die tegen
intentée contre pareilles décisions. zulke beslissingen wordt ingesteld.
B.8. La question préjudicielle appelle une réponse affirmative. B.8. De prejudiciële vraag dient bevestigend te worden beantwoord.
Par ces motifs, Om die redenen,
la Cour het Hof
dit pour droit : zegt voor recht :
L'article 1022 du Code judiciaire, avant l'entrée en vigueur de la loi Artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, vóór de inwerkingtreding
du 21 février 2010, viole les articles 10 et 11 de la Constitution en van de wet van 21 februari 2010, schendt de artikelen 10 en 11 van de
ce qu'une indemnité de procédure peut être mise à charge de l'officier Grondwet in zoverre een rechtsplegingsvergoeding ten laste van de
de l'état civil lorsqu'il succombe dans un recours fondé sur l'article ambtenaar van de burgerlijke stand kan worden gelegd wanneer hij in
167 du Code civil, intenté contre son refus de célébrer un mariage. het ongelijk wordt gesteld in een op grond van artikel 167 van het
Burgerlijk Wetboek ingesteld beroep tegen zijn weigeringsbeslissing om
een huwelijk te voltrekken.
Ainsi prononcé en langue néerlandaise et en langue française, Aldus uitgesproken in het Nederlands en het Frans, overeenkomstig
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het
la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 26 septembre 2013. Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 26 september 2013.
Le greffier, De griffier,
P.-Y. Dutilleux P.-Y. Dutilleux
Le président, De voorzitter,
M. Bossuyt M. Bossuyt
^