Etaamb.openjustice.be
Vue multilingue de Arrêt du --
← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 102/2004 du 9 juin 2004 Numéro du rôle : 2909 En cause : les questions préjudicielles concernant l'article 46 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du travail et l'article 18 de la loi du 3 juillet 1978 relative La Cour d'arbitrage, composée des présidents A. Arts et M. Melchior, et des juges P. Martens, R.(...)"
Extrait de l'arrêt n° 102/2004 du 9 juin 2004 Numéro du rôle : 2909 En cause : les questions préjudicielles concernant l'article 46 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du travail et l'article 18 de la loi du 3 juillet 1978 relative La Cour d'arbitrage, composée des présidents A. Arts et M. Melchior, et des juges P. Martens, R.(...) Uittreksel uit arrest nr. 102/2004 van 9 juni 2004 Rolnummer 2909 In zake : de prejudiciële vragen over artikel 46 van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 en artikel 18 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten, Het Arbitragehof, samengesteld uit de voorzitters A. Arts en M. Melchior, en de rechters P. Mart(...)
COUR D'ARBITRAGE ARBITRAGEHOF
Extrait de l'arrêt n° 102/2004 du 9 juin 2004 Uittreksel uit arrest nr. 102/2004 van 9 juni 2004
Numéro du rôle : 2909 Rolnummer 2909
En cause : les questions préjudicielles concernant l'article 46 de la In zake : de prejudiciële vragen over artikel 46 van de
loi du 10 avril 1971 sur les accidents du travail et l'article 18 de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 en artikel 18 van de wet van 3
la loi du 3 juillet 1978 relative aux contrats de travail, posées par juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten, gesteld door de
le Tribunal de première instance de Tongres. Rechtbank van eerste aanleg te Tongeren.
La Cour d'arbitrage, Het Arbitragehof,
composée des présidents A. Arts et M. Melchior, et des juges P. samengesteld uit de voorzitters A. Arts en M. Melchior, en de rechters
Martens, R. Henneuse, M. Bossuyt, E. De Groot et J.-P. Moerman, P. Martens, R. Henneuse, M. Bossuyt, E. De Groot en J.-P. Moerman,
assistée du greffier L. Potoms, présidée par le président A. Arts, bijgestaan door de griffier L. Potoms, onder voorzitterschap van voorzitter A. Arts,
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : wijst na beraad het volgende arrest :
I. Objet des questions préjudicielles et procédure I. Onderwerp van de prejudiciële vragen en rechtspleging
Par jugement du 13 janvier 2004 en cause de la société de droit Bij vonnis van 13 januari 2004 in zake de vennootschap naar Duits
allemand Ford Werke AG et de la s.a. Groupe Josi contre G. Bulen et la recht Ford Werke AG en de n.v. Groep Josi tegen G. Bulen en de n.v.
s.a. « Mercator en Noordstar » et en présence de R. Fred, dont Mercator en Noordstar en in aanwezigheid van R. Fred, waarvan de
l'expédition est parvenue au greffe de la Cour d'arbitrage le 5 expeditie ter griffie van het Arbitragehof is ingekomen op 5 februari
février 2004, le Tribunal de première instance de Tongres a posé les 2004, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Tongeren de volgende
questions préjudicielles suivantes : prejudiciële vragen gesteld :
« L'article 46 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du travail « Schendt artikel 46 van de wet van 10 april 1971 op de
arbeidsongevallen het grondwettelijke beginsel en het
viole-t-il le principe constitutionnel d'égalité et de niet-discriminatiebeginsel, als vervat in de artikelen 11 en 12 [lees
non-discrimination, inscrit aux articles 11 et 12 [lire : 10 et 11] de : 10 en 11] van de Grondwet, door, wanneer een ongeval wordt
la Constitution en ce que, lorsqu'un accident est causé par veroorzaakt door de werkgever van het slachtoffer of door een
l'employeur de la victime ou par un préposé de l'employeur, cette aangestelde van de werkgever, een onderscheid te maken tussen de
disposition établit une distinction entre les victimes d'un accident slachtoffers van een arbeidsongeval en de slachtoffers van een ongeval
du travail et les victimes d'un accident survenu ' sur le chemin ' du ' op de weg ' van en naar het werk, door louter op basis van dit
travail, en excluant purement sur la base de cette distinction les onderscheid de slachtoffers van een arbeidsongeval uit te sluiten van
victimes d'un accident du travail d'une indemnisation intégrale de een volledige gemeenrechtelijke schadeloosstelling die aan elke burger
droit commun à laquelle ont droit tout citoyen et toute victime d'un en ook aan het slachtoffer van een ongeval op de weg van en naar het
accident survenu sur le chemin du travail ? » werk toekomt ? »
« L'article 18 de la loi sur les contrats de travail viole-t-il les « Schendt artikel 18 van de arbeidsovereenkomstenwet de artikelen 10
articles 10 et 11 de la Constitution en disposant que le travailleur, en 11 van de Grondwet door te stellen dat de werknemer bij de
dans l'exécution de son contrat, ne répond que de son dol et de sa uitvoering van zijn arbeid enkel aansprakelijk is voor bedrog en zware
faute lourde, alors que l'article 46, § 1er, 6°, de la loi sur les schuld, terwijl artikel 46, § 1, 6°, van de wet op de
arbeidsongevallen de vordering inzake burgerlijke aansprakelijkheid
accidents du travail permet l'action en responsabilité civile à la toelaat aan de getroffene en zijn rechthebbenden tegen de werkgever,
victime et à ses ayants droit contre l'employeur ou ses préposés, diens aangestelden [lees : lasthebbers] of aangestelden, wanneer het
lorsque l'accident du travail est un accident de roulage ? » arbeidsongeval een verkeersongeval uitmaakt ? »
Le 2 mars 2004, en application de l'article 72, alinéa 1er, de la loi Op 2 maart 2004 hebben de rechters-verslaggevers E. De Groot en J.-P.
Moerman, met toepassing van artikel 72, eerste lid, van de bijzondere
spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour d'arbitrage, les wet van 6 januari 1989 op het Arbitragehof, het Hof ervan in kennis
juges-rapporteurs E. De Groot et J.-P. Moerman ont informé la Cour gesteld dat zij ertoe zouden kunnen worden gebracht voor te stellen
qu'ils pourraient être amenés à proposer de rendre un arrêt de réponse een arrest van onmiddellijk antwoord te wijzen.
immédiate. Les dispositions de la loi spéciale précitée relatives à la procédure De bepalingen van voormelde bijzondere wet met betrekking tot de
et à l'emploi des langues ont été appliquées. rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
(...) (...)
III. En droit III. In rechte
(...) (...)
B.1.1. La loi du 24 décembre 1903 sur la réparation des dommages B.1.1. De wet van 24 december 1903 betreffende de vergoeding van
résultant des accidents du travail prévoyait la réparation forfaitaire schade voortspruitende uit ongevallen voorzag in een forfaitaire
du dommage résultant d'un accident du travail, le caractère vergoeding voor schade ten gevolge van een arbeidsongeval, waarbij de
forfaitaire de l'indemnité s'expliquant notamment par une forfaitaire aard van de vergoeding meer bepaald was ingegeven door een
réglementation de la responsabilité s'écartant du droit commun, basée van het gemeen recht afwijkende aansprakelijkheidsregeling die niet
non plus sur la notion de « faute », mais sur celle de « risque meer uitgaat van het begrip « fout », maar van het begrip «
professionnel » et sur une répartition de ce risque entre l'employeur professioneel risico », en van het verdelen van dat risico over de
et la victime de l'accident du travail. werkgever en het slachtoffer van het arbeidsongeval.
D'une part, l'employeur était, même en l'absence de toute faute dans Enerzijds, werd de werkgever, zelfs zonder dat hem enige schuld trof,
son chef, toujours rendu responsable du dommage résultant de steeds aansprakelijk gesteld voor de schade ten gevolge van het
l'accident du travail subi par la victime. Ainsi non seulement celle-ci était dispensée de la preuve, souvent très difficile à apporter, de la faute de l'employeur ou de son préposé et de l'existence d'un lien causal entre cette faute et le dommage subi, mais sa propre faute (non intentionnelle) ne faisait pas obstacle à la réparation, et n'entraînait pas sa responsabilité si cette faute causait un accident de travail à un tiers. D'autre part, la victime de l'accident du travail percevait une indemnité forfaitaire, qui ne l'indemnisait que partiellement pour le dommage subi. A la suite de plusieurs modifications de la loi, le niveau arbeidsongeval opgelopen door het slachtoffer. Niet alleen werd het slachtoffer op die manier vrijgesteld van het vaak zeer moeilijk te leveren bewijs van de schuld van de werkgever of zijn aangestelde en van het oorzakelijk verband tussen die schuld en de geleden schade. Bovendien zou zijn eventuele eigen (onopzettelijke) fout de vergoeding niet in de weg staan, noch tot zijn aansprakelijkheid leiden, indien door die fout een derde een arbeidsongeval zou overkomen. Anderzijds, ontving het slachtoffer van het arbeidsongeval een forfaitaire schadevergoeding, waardoor het slechts gedeeltelijk werd vergoed voor de geleden schade. Door verschillende wetswijzigingen werd het vergoedingsniveau van
d'indemnisation des 50 p.c. originaires de la « rémunération de base » oorspronkelijk 50 pct. van het « basisloon » uitgebreid naar 66 pct.
a été porté à 66 p.c. et à 100 p.c. De même, l'immunité initialement en 100 pct. Ook de oorspronkelijk voorgeschreven immuniteit van de
prévue de l'employeur a été adaptée à la suite de l'extension de la werkgever werd aangepast na de uitbreiding van de
réglementation sur les accidents du travail aux accidents sur le arbeidsongevallenregeling tot de ongevallen op de weg naar en van het
chemin du travail. werk.
Lors de l'élaboration de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du Bij de totstandkoming van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971
travail, le système a été modifié par l'instauration de l'assurance werd het systeem gewijzigd door het invoeren van de verplichte
obligatoire, en vertu de laquelle le travailleur ne s'adresse plus à verzekering, krachtens welke de werknemer zich niet meer richt tot de
l'employeur mais à « l'assureur-loi ». C'est le préjudice du werkgever maar tot de « wetsverzekeraar ». De schade opgelopen door de
travailleur et non plus la responsabilité de l'employeur qui est werknemer en niet langer de aansprakelijkheid van de werkgever werd
assuré, de sorte que le système se rapproche d'un mécanisme vanaf dan verzekerd, waardoor het systeem gelijkenis vertoont met een
d'assurances sociales. mechanisme van sociale verzekering.
B.1.2. L'objectif du système forfaitaire, dans le cadre des accidents B.1.2. Het doel van het systeem van de vaste vergoeding bij
du travail, est d'assurer une protection du revenu du travailleur arbeidsongevallen bestaat erin het inkomen van de werknemer te
contre un risque professionnel censé se réaliser même lorsqu'un beschermen tegen een mogelijk professioneel risico, zelfs indien het
accident survient par la faute de ce travailleur ou d'un compagnon de ongeval gebeurt door de schuld van die werknemer of van een collega,
travail, ainsi que de préserver la paix sociale et les relations de travail dans les entreprises en excluant la multiplication des procès en responsabilité. La protection en cas de faute du travailleur va jusqu'à immuniser celui-ci contre sa propre responsabilité en cas d'accident de travail causé par cette faute. Le forfait couvre en outre ceux dont le législateur estime qu'ils dépendent normalement du revenu du travailleur victime d'un accident mortel. La réparation forfaitaire sera, dans certains cas, plus importante que ce que la victime aurait pu obtenir en intentant une action de droit commun contre l'auteur de la faute qui a causé l'accident et, dans certains cas, moins alsook de sociale vrede en de arbeidsverhoudingen binnen de bedrijven te handhaven door een toename van het aantal processen inzake aansprakelijkheid uit te sluiten. De bescherming in geval van een fout van de werknemer houdt in dat deze van zijn eigen aansprakelijkheid wordt ontheven in geval van een arbeidsongeval dat door die fout is veroorzaakt. De vaste vergoeding dekt bovendien diegenen van wie de wetgever veronderstelt dat zij normaal gesproken afhangen van het inkomen van het slachtoffer van een dodelijk ongeval. De vaste vergoeding zal in bepaalde gevallen groter zijn dan wat het slachtoffer had kunnen verkrijgen door een gemeenrechtelijke vordering in te stellen tegen de dader van de fout die het ongeval heeft veroorzaakt en, in andere gevallen, minder
importante. Le financement du système forfaitaire est assuré par les groot. De financiering van het systeem van de vaste vergoeding wordt
employeurs, qui sont obligés, depuis 1971, de souscrire une assurance gewaarborgd door de werkgevers, die sinds 1971 verplicht zijn een
en matière d'accidents du travail et de supporter le coût des primes. verzekering inzake arbeidsongevallen te sluiten en de kosten van de
Le souci de ne pas alourdir la charge économique qui en résulte par une éventuelle obligation de réparer issue du droit commun a conduit le législateur à restreindre le champ des hypothèses susceptibles d'engager la responsabilité civile de l'employeur. B.1.3. Dès lors que le système dérogatoire se justifie dans son principe, il est admissible que sa comparaison trait pour trait avec celui du droit commun fasse apparaître des différences de traitement tantôt dans un sens, tantôt dans l'autre, sous la réserve que chacune des règles en cause doit être conforme à la logique du système auquel elle appartient. B.2. La première question préjudicielle concerne l'article 46 de la loi du 10 avril 1971, sans qu'il soit toutefois précisé si c'est la version antérieure ou la version postérieure aux modifications premies te dragen. De bekommernis om de financiële last die hiervan het gevolg is niet te verzwaren door een eventuele gemeenrechtelijke vergoedingsverplichting, heeft de wetgever ertoe gebracht de gevallen te beperken waarin de werkgever burgerlijk aansprakelijk kan worden gesteld. B.1.3. Aangezien het afwijkende systeem in principe verantwoord is, kan worden aanvaard dat bij een nadere vergelijking met het gemeenrechtelijke systeem verschillen in behandeling aan het licht komen, nu eens in de ene zin, dan weer in de andere, onder voorbehoud dat elk van de in het geding zijnde regels dient overeen te stemmen met de logica van het systeem waarvan die regel deel uitmaakt. B.2. De eerste prejudiciële vraag betreft artikel 46 van de wet van 10 april 1971, evenwel zonder dat in de vraag is gepreciseerd of het de
apportées à cet article par les lois du 20 mai 1998, du 25 janvier versie vóór dan wel na de wijzigingen ervan bij de wetten van 20 mei
1999 et du 24 décembre 1999 qui est visée. Compte tenu de la date de 1998, 25 januari 1999 en 24 december 1999 betreft. Gelet op de datum
l'accident qui est à l'origine de l'instance principale et de la van het ongeval in het bodemgeschil en op de formulering van de vraag
formulation de la question elle-même, qui est identique à celle zelf, die identiek is aan deze onderzocht in het arrest nr. 3/97 van
examinée dans l'arrêt n° 3/97 du 16 janvier 1997, la Cour considère 16 januari 1997, meent het Hof dat de eerste versie ter toetsing
que c'est la première version qui est soumise à son contrôle. La Cour voorligt. Het Hof kan zich bijgevolg, binnen de grenzen van zijn
ne peut dès lors se prononcer, dans les limites de sa saisine, sur la saisine, niet uitspreken over het onderscheid in behandeling dat zou
différence de traitement qui pourrait résulter du prescrit de
l'article 46, § 1er, 6°, tel qu'il a été inséré par la loi du 20 mai kunnen worden teweeggebracht door het bepaalde in artikel 46, § 1, 6°,
1998 et remplacé par la loi du 25 janvier 1999, entre les accidents de zoals ingevoegd bij de wet van 20 mei 1998 en vervangen bij de wet van
la circulation intervenant sur la voie publique et les accidents de la 25 januari 1999 tussen verkeersongevallen op de openbare weg en
circulation ayant lieu sur des terrains ouverts seulement à un certain verkeersongevallen op terreinen die enkel toegankelijk zijn voor een
nombre de personnes ayant le droit de les fréquenter, telles les zeker aantal personen die het recht hebben om er te komen, zoals
installations privées de parking par exemple. Il est loisible au juge bijvoorbeeld privé-parkeergelegenheden. Het staat de verwijzende
a quo de poser une nouvelle question préjudicielle à ce sujet. rechter vrij hieromtrent een nieuwe prejudiciële vraag te stellen.
B.3.1. L'article 46 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du B.3.1. Artikel 46 van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971
travail (Moniteur belge du 24 avril 1971) s'énonce comme suit : (Belgisch Staatsblad van 24 april 1971) luidt :
« § 1er. Indépendamment des droits découlant de la présente loi, une « § 1. Ongeacht de uit deze wet voortvloeiende rechten blijft de
action en justice peut être intentée, conformément aux règles de la rechtsvordering inzake burgerlijke aansprakelijkheid mogelijk voor de
responsabilité civile, par la victime ou ses ayants droit : getroffene of zijn rechthebbenden :
1° contre l'employeur qui a causé intentionnellement l'accident du 1° tegen de werkgever die het arbeidsongeval opzettelijk heeft
travail ou causé intentionnellement un accident ayant entraîné un veroorzaakt of die opzettelijk een ongeval heeft veroorzaakt dat een
accident du travail; arbeidsongeval tot gevolg heeft;
2° contre l'employeur, dans la mesure où l'accident du travail a causé 2° tegen de werkgever wanneer het arbeidsongeval schade aan goederen
des dommages aux biens du travailleur; van de werknemer heeft veroorzaakt;
3° contre le mandataire ou le préposé de l'employeur qui a causé 3° tegen de lasthebber of aangestelde van de werkgever die het
intentionnellement l'accident du travail; arbeidsongeval opzettelijk heeft veroorzaakt;
4° contre les personnes autres que l'employeur, ses mandataires ou 4° tegen de personen, andere dan de werkgever, zijn lasthebbers of
préposés, qui sont responsables de l'accident; aangestelden, die voor het ongeval aansprakelijk zijn;
5° contre l'employeur, ses mandataires ou préposés, lorsque l'accident 5° tegen de werkgever, zijn lasthebbers of aangestelden, wanneer het
est survenu sur le chemin du travail. ongeval zich voordoet op de weg naar en van het werk.
§ 2. Indépendamment des dispositions du § 1er, l'assureur reste tenu § 2. Onverminderd de bepalingen van § 1, is de verzekeraar verplicht
du paiement des indemnités résultant de la présente loi, dans les de vergoedingen, die voortvloeien uit deze wet te betalen binnen de
délais fixés aux articles 41 et 42. bij de artikelen 41 en 42 gestelde termijn.
La réparation en droit commun qui ne peut se rapporter à De volgens het gemeen recht toegekende vergoeding, die geen betrekking
l'indemnisation des dommages corporels, telle qu'elle est couverte par kan hebben op de vergoeding van de lichamelijke schade zoals zij
la présente loi, peut se cumuler avec les indemnités résultant de la gedekt is door deze wet, mag samengevoegd worden met de krachtens deze
présente loi. » wet toegekende vergoedingen. »
B.3.2. L'article 7 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du B.3.2. Artikel 7 van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971
travail définit l'accident du travail comme suit : definieert het arbeidsongeval als volgt :
« Pour l'application de la présente loi, est considéré comme accident « Voor de toepassing van deze wet wordt als arbeidsongeval aangezien
du travail, tout accident qui survient à un travailleur dans le cours elk ongeval dat een werknemer tijdens en door het feit van de
et par le fait de l'exécution du contrat de louage de travail et qui uitvoering van de arbeidsovereenkomst overkomt en dat een letsel
produit une lésion. veroorzaakt.
L'accident survenu dans le cours de l'exécution du contrat est Het ongeval overkomen tijdens de uitvoering van de overeenkomst wordt,
présumé, jusqu'à preuve du contraire, survenu par le fait de cette behoudens tegenbewijs, geacht als overkomen door het feit van de
exécution. » uitvoering van die overeenkomst. »
L'article 8, § 1er, ajoute, en son alinéa 1er : « Est également Artikel 8, § 1, voegt daaraan toe in het eerste lid : « Wordt eveneens
considéré comme accident du travail l'accident survenu sur le chemin als arbeidsongeval aangezien het ongeval dat zich voordoet op de weg
du travail ». Il définit, en son alinéa 2, le chemin du travail comme naar en van het werk ». Het omschrijft in het tweede lid de weg naar
le « trajet normal que le travailleur doit parcourir pour se rendre de en van het werk als « het normale traject dat de werknemer moet
sa résidence au lieu de l'exécution du travail, et inversement ». afleggen om zich van zijn verblijfplaats te begeven naar de plaats
L'article 8, § 1er, alinéa 3, énumère les cas dans lesquels le trajet waar hij werkt, en omgekeerd ». Artikel 8, § 1, derde lid, somt de
demeure normal lorsque le travailleur effectue les détours nécessaires gevallen op waarin het traject normaal blijft indien de werknemer de
et raisonnablement justifiables. Le trajet de la résidence au lieu du nodige en redelijkerwijze te verantwoorden omwegen maakt. Het traject
travail commence dès que le travailleur franchit le seuil de sa van of naar de verblijfplaats begint zodra de werknemer de dorpel van
résidence principale ou secondaire et finit dès qu'il en franchit de zijn hoofd- of tweede verblijfplaats verlaat en eindigt zodra die weer
nouveau le seuil (article 8, § 1er, alinéa 4). L'article 8, § 2, mentionne enfin les déplacements assimilés au chemin du travail. B.4.1. En son § 1er, l'article 46 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du travail instaure, à l'égard des personnes qui sont victimes d'un accident de roulage causé involontairement par l'employeur, ses mandataires ou ses préposés et qui peuvent prétendre à l'indemnisation garantie par la loi sur les accidents du travail, une différence de traitement entre les victimes d'un accident du travail et les victimes d'un accident survenu sur le chemin du travail, en ce que seule cette dernière catégorie de victimes peut intenter en justice, outre les actions fondées sur les droits overschreden wordt (artikel 8, § 1, vierde lid). Artikel 8, § 2, vermeldt ten slotte de trajecten die onder meer met de weg naar en van het werk worden gelijkgesteld. B.4.1. In zijn paragraaf 1 roept artikel 46 van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 ten aanzien van de personen die het slachtoffer zijn van een verkeersongeval dat onopzettelijk veroorzaakt is door de werkgever, zijn lasthebbers of zijn aangestelden en die aanspraak kunnen maken op de door de arbeidsongevallenwet gewaarborgde schadeloosstelling, een onderscheiden behandeling in het leven tussen de slachtoffers van een arbeidsongeval en de slachtoffers van een ongeval dat zich voordoet op de weg naar en van het werk, doordat alleen de laatste categorie van slachtoffers, benevens de vorderingen op grond van de rechten voortvloeiende uit voormelde wet, een rechtsvordering inzake
découlant de la loi précitée, une action en responsabilité civile burgerlijke aansprakelijkheid kunnen instellen tegen de werkgever,
contre l'employeur, ses mandataires ou ses préposés. zijn lasthebbers of zijn aangestelden.
B.4.2. Cette distinction avait déjà été instaurée par la loi du 11 B.4.2. Dat onderscheid werd reeds ingevoerd door de wet van 11 juni
juin 1964 modifiant l'article 19 de la loi sur les accidents du 1964 tot wijziging van artikel 19 van de wet betreffende de
travail. arbeidsongevallen.
Ainsi qu'il a déjà été exposé au B.1.1, la loi du 24 décembre 1903 sur Zoals reeds uiteengezet in B.1.1 voorzag de wet van 24 december 1903
la réparation des dommages résultant des accidents du travail betreffende de vergoeding van schade voortspruitende uit ongevallen in
prévoyait la réparation forfaitaire du dommage résultant d'un accident een forfaitaire vergoeding ten gevolge van een arbeidsongeval, waarbij
du travail, le caractère forfaitaire de l'indemnité s'expliquant par de forfaitaire aard van de vergoeding was ingegeven door de opvatting
la conception d'un partage des risques entre l'employeur et la victime van een gedeeld risico tussen de werkgever en het slachtoffer van het
de l'accident du travail. arbeidsongeval.
Le législateur de 1964 a toutefois estimé ne pas devoir maintenir le De wetgever van 1964 heeft evenwel gemeend het van de artikelen 1382
régime d'indemnisation forfaitaire des accidents survenus sur le en volgende van het Burgerlijk Wetboek afwijkende stelsel van
chemin du travail, dérogatoire aux articles 1382 et suivants du Code forfaitaire schadeloosstelling voor ongevallen op de weg naar en van
civil, considérant que les difficultés de preuve n'étaient plus het werk niet langer te moeten handhaven op grond van de overwegingen
totalement insurmontables pour cette sorte d'accidents, que les dat de moeilijkheden inzake bewijslast van dat soort van ongevallen
employeurs organisaient de plus en plus fréquemment des transports niet geheel onoverkomelijk meer waren, dat door de werkgevers meer en
vers le lieu du travail, que ces accidents avaient augmenté tant en meer vervoer naar het werk werd georganiseerd, dat dergelijke
nombre qu'en gravité et que cette limitation de l'indemnisation ongevallen zowel in aantal als in ernst waren toegenomen en dat de
bénéficiait en fait à l'organisme assureur avec qui l'auteur de beperking van de schadeloosstelling in feite ten goede kwam aan de
l'accident avait obligatoirement contracté en vue de couvrir un risque verzekeringsinstelling waarbij de voor het ongeval aansprakelijke
illimité alors que le risque se trouvait limité par les stipulations persoon zich verplicht tegen een onbeperkt risico had verzekerd,
de la loi de 1903 sur les accidents du travail (Doc. parl., Chambre, terwijl het risico door de bepalingen van de wet van 1903 op de
arbeidsongevallen werd beperkt (Parl. St., Kamer, 1962-1963, nr.
1962-1963, n° 593/1, p. 2, et n° 593/2, p. 2). 593/1, p. 2, en nr. 593/2, p. 2).
La loi du 11 juin 1964 a instauré au bénéfice des victimes de tels De wet van 11 juni 1964 voerde ten voordele van de slachtoffers van
accidents un régime mixte dans lequel les victimes et leurs ayants dergelijke ongevallen een gemengd stelsel in waardoor de slachtoffers
droit, d'une part, conservent le bénéfice de l'indemnisation en hun rechthebbenden, enerzijds, hun aanspraak op de forfaitaire
forfaitaire qui constitue un minimum acquis, sans devoir prouver une vergoeding, die als een minimumuitkering zou gelden, behouden zonder
faute éventuelle de l'auteur de l'accident, et, d'autre part, peuvent obtenir réparation pour le reste du dommage dont il pourrait être démontré, selon les règles du droit commun, qu'il a été causé par la faute d'un tiers, même si ce dernier appartient à la même entreprise (ibid. ). B.5. Les règles constitutionnelles de l'égalité et de la non-discrimination n'excluent pas qu'une différence de traitement soit établie entre des catégories de personnes, pour autant qu'elle repose sur un critère objectif et qu'elle soit raisonnablement justifiée. L'existence d'une telle justification doit s'apprécier en tenant compte du but et des effets de la mesure critiquée ainsi que de la nature des principes en cause; le principe d'égalité est violé lorsqu'il est établi qu'il n'existe pas de rapport raisonnable de proportionnalité entre les moyens employés et le but visé. B.6. La distinction établie par le législateur entre les victimes d'un dat hun de bewijslast werd opgelegd ten aanzien van de eventuele schuld van de persoon die het ongeval heeft veroorzaakt, en, anderzijds, een vergoeding kunnen verkrijgen voor de overige schade waarvan, volgens de regels van het gemeen recht, zou kunnen worden aangetoond dat zij veroorzaakt is door de schuld van een derde, zelfs zo deze laatste tot dezelfde onderneming behoort (ibid. ). B.5. De grondwettelijke regels van de gelijkheid en de niet-discriminatie sluiten niet uit dat een verschil in behandeling tussen categorieën van personen wordt ingesteld, voor zover dat verschil op een objectief criterium berust en het redelijk verantwoord is. Het bestaan van een dergelijke verantwoording moet worden beoordeeld rekening houdend met het doel en de gevolgen van de betwiste maatregel en met de aard van de ter zake geldende beginselen; het gelijkheidsbeginsel is geschonden wanneer vaststaat dat er geen redelijk verband van evenredigheid bestaat tussen de aangewende middelen en het beoogde doel. B.6. Het door de wetgever ingevoerde onderscheid tussen de
accident du travail et les victimes d'un accident survenu sur le slachtoffers van een arbeidsongeval en de slachtoffers van een ongeval
chemin du travail répond à un objectif légitime, à savoir le souci de op de weg naar en van het werk beantwoordt aan een wettige
garantir à toutes les victimes l'indemnité de base fixée par la loi doelstelling, te weten de zorg om aan alle slachtoffers de in de
sur les accidents du travail et d'offrir à la victime, dans les cas où arbeidsongevallenwet bepaalde basisvoorziening te verzekeren en om, in
il n'existe aucun motif de maintenir les restrictions prévues par la die gevallen waarin er geen redenen zijn om de in de wet
loi, une réparation aussi complète que possible du dommage. voorgeschreven beperkingen te behouden, aan het slachtoffer een zo
En fondant la distinction entre les deux catégories de victimes sur la ruim mogelijke vergoeding te zien toekennen.
constatation que la difficulté d'apporter la preuve du dommage et du Door het onderscheid tussen beide categorieën van slachtoffers te
lien causal entre le dommage et la faute de l'employeur, de ses baseren op de vaststelling dat de moeilijkheden van bewijs van de
mandataires ou de ses préposés diffère pour ces deux sortes schade die uit ieder van de beide soorten van ongevallen voortvloeit
d'accidents et que, dans le cas d'un accident du travail, la preuve en van het oorzakelijk verband tussen de schade en de schuld van de
werkgever, zijn lasthebbers en zijn aangestelden, verschillend zijn en
est souvent difficile à faire sans porter atteinte à la paix sociale dat het bewijs in het kader van een arbeidsongeval vaak moeilijk te
et aux relations de travail dans les entreprises, le législateur a leveren is zonder afbreuk te doen aan de sociale rust en de
établi une différence de traitement sur la base de critères qui arbeidsverhoudingen in de ondernemingen, heeft de wetgever een
justifient objectivement et raisonnablement l'établissement de cette verschil in behandeling ingevoerd op grond van criteria die de
invoering van dat onderscheid tussen beide categorieën van
différence entre les deux catégories de victimes. slachtoffers objectief en redelijk verantwoorden.
Le législateur a instauré de la sorte une différence de traitement qui Aldus heeft de wetgever een onderscheid in behandeling ingesteld dat
n'est pas incompatible avec les articles 10 et 11 de la Constitution. de toets aan de artikelen 10 en 11 van de Grondwet doorstaat.
B.7.1. De la lecture conjointe des articles 7 et 8 de la loi du 10 B.7.1. Uit de combinatie van de artikelen 7 en 8 van de
avril 1971 sur les accidents du travail, la jurisprudence a toutefois arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 heeft de rechtspraak echter een
déduit une autre distinction entre les victimes d'un accident de ander onderscheid afgeleid tussen de slachtoffers van een
roulage, à savoir, d'une part, les victimes d'un accident de roulage verkeersongeval : enerzijds, van een verkeersongeval dat zich voordoet
survenu alors que la victime se trouve sous l'autorité de l'employeur terwijl het slachtoffer zich onder het gezag van de werkgever bevindt
et qui est considéré comme un accident du travail parce qu'il est en dat als een arbeidsongeval beschouwd wordt doordat het is overkomen
survenu pendant et par le fait de l'exécution du contrat de travail tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst
et, d'autre part, les victimes d'un accident de roulage survenant en, anderzijds, van een verkeersongeval dat zich voordoet terwijl het
alors que la victime ne se trouve pas sous l'autorité de l'employeur. slachtoffer niet onder het gezag van de werkgever staat. In het eerste
Dans le premier cas, la victime ne peut prétendre qu'à l'indemnisation geval kan het slachtoffer slechts aanspraak maken op de forfaitaire
forfaitaire prévue pour les accidents du travail; dans le second cas, arbeidsongevallenvergoeding; in het tweede geval behoudt het
elle conserve la faculté d'exercer l'action de droit commun, ainsi daarenboven in voorkomend geval de gemeenrechtelijke vordering, zoals
qu'il est indiqué à l'article 46 de la loi sur les accidents du bepaald in artikel 46 van de arbeidsongevallenwet (zie onder meer
travail (voy. notamment Cass., 14 mars 1968, Pas., 1968, pp. 880-882; Cass., 14 maart 1968, Arr. Cass., 1968, pp. 932-934; Cass., 19
Cass., 19 septembre 1972, Pas., 1973, I, pp. 67-69; Cass., 28 janvier september 1972, Arr. Cass., 1973, pp. 72-75; Cass., 28 januari 1975,
1975, Pas., 1975, pp. 552-555). Arr. Cass., 1975, pp. 596-612).
L'existence d'un rapport d'autorité est appréciée par le juge du fond Het bestaan van de gezagsverhouding wordt door de feitenrechter
sur la base de différents critères. Ils portent principalement sur le beoordeeld op grond van verschillende criteria die in hoofdzaak
caractère obligatoire ou non du transport organisé par l'employeur, au cours duquel l'accident se produit, sur le paiement ou non d'une rémunération pour la durée du trajet et parfois même sur le fait que le lieu où le travail s'effectue a été atteint ou non. B.7.2. Que la victime se trouve ou non sous l'autorité de l'employeur constitue un critère de distinction objectif. Toutefois, compte tenu du but et des effets de la disposition législative en cause, ce critère de distinction n'est pas pertinent. En effet, la circonstance qu'un travailleur se trouve ou non sous l'autorité de son employeur n'influence en aucune manière l'existence et l'accroissement du nombre betrekking hebben op het al dan niet verplicht karakter van het georganiseerd vervoer van werknemers, tijdens hetwelk het ongeval zich voordoet, het al dan niet betalen van loon voor de duur van het traject en soms zelfs het al dan niet bereikt zijn van de plaats waar het werk wordt uitgevoerd. B.7.2. Dat het slachtoffer al dan niet onder het gezag van de werkgever stond, is een objectief criterium van onderscheid. Rekening houdend met het doel en de gevolgen van de in het geding zijnde wettelijke bepaling is dat criterium van onderscheid evenwel niet relevant. Het feit dat een werknemer al dan niet onder het gezag van zijn werkgever staat, beïnvloedt immers op geen enkele wijze het bestaan en de toename van het aantal verkeersongevallen die hadden
d'accidents de roulage qui avaient justifié que le législateur déroge verantwoord dat de wetgever afweek van het forfaitaire
au régime d'indemnisation forfaitaire; cette circonstance ne présente vergoedingsstelsel; dat feit vertoont geen verband met de ernst van de
aucun lien avec la gravité du dommage qui résulte de ces accidents schade die uit dergelijke ongevallen voor de werknemers voortvloeit en
pour les travailleurs et n'a pas davantage d'incidence sur la heeft evenmin een weerslag op de moeilijkheid om het bewijs te leveren
difficulté d'apporter la preuve du dommage subi et du lien de van de geleden schade en van het oorzakelijk verband tussen die schade
causalité entre ce dommage et la faute de l'employeur, de ses en de schuld van de werkgever, zijn lasthebbers of zijn aangestelden.
mandataires ou de ses préposés. Bijgevolg is, met betrekking tot de mogelijkheid om een
Par conséquent, s'agissant de la possibilité d'intenter une action en gemeenrechtelijke vordering inzake burgerlijke aansprakelijkheid in te
responsabilité civile de droit commun, la distinction instaurée entre stellen, het ingevoerde onderscheid tussen de slachtoffers van een
les victimes d'un accident de roulage causé involontairement par door de werkgever, diens lasthebbers of aangestelden onopzettelijk
l'employeur, ses mandataires ou préposés, selon qu'elles se trouvent veroorzaakt verkeersongeval, naargelang zij al dan niet onder het
ou non sous l'autorité de l'employeur n'est pas justifiée, ce critère gezag van de werkgever staan, niet verantwoord bij ontstentenis van de
de distinction étant dénué de la pertinence qu'exige la Constitution. grondwettelijk vereiste relevantie van dat criterium van onderscheid.
B.8.1. Les travaux préparatoires de la loi du 11 juin 1964 ne semblent B.8.1. De parlementaire voorbereiding van de wet van 11 juni 1964
toutefois pas avoir exclu que l'action en responsabilité civile puisse lijkt evenwel niet te hebben uitgesloten dat de rechtsvordering inzake
être accordée, en application de l'article 46 de la loi sur les burgerlijke aansprakelijkheid met toepassing van artikel 46 van de
arbeidsongevallenwet zou worden toegekend aan het slachtoffer van het
accidents du travail, à la victime d'un accident de roulage causé door de werkgever, zijn lasthebbers of aangestelden onopzettelijk
involontairement par l'employeur, ses mandataires ou préposés et veroorzaakt verkeersongeval dat zich voordoet op het ogenblik dat het
survenu alors que la victime se trouvait sous l'autorité de slachtoffer onder het gezag van de werkgever stond.
l'employeur. Dans les développements de la proposition de loi, il est en effet Bij de toelichting van het wetsvoorstel werd immers uitdrukkelijk
expressément observé que « les difficultés dans l'ordre de la preuve opgemerkt dat « de moeilijkheden, wat de bewijslast betreft, [...]
n'offrent plus un caractère quasi insurmontable lorsque les accidents niet meer geheel onoverkomelijk [zijn] wanneer de ongevallen zich
se produisent en dehors des lieux du travail et en dehors de voordoen buiten de plaats van het werk en buiten de beroepsactiviteit
l'activité professionnelle du travailleur » et qu' « il arrive de plus van de werknemer » en dat het « trouwens meer en meer voor [komt] dat
en plus fréquemment que les ouvriers d'une entreprise se rendent de de werklieden van een onderneming zich van hun woonplaats naar hun
leur domicile à leur lieu de travail dans un véhicule conduit par leur werk begeven in een door de werkgever of een zijner aangestelden
patron ou par un préposé de celui-ci » (Doc. parl., Chambre, 1962-1963, n° 593/1, p. 2). bestuurd voertuig » (Parl. St., Kamer, 1962-1963, nr. 593/1, p. 2).
B.8.2. Puisque le problème de la charge de la preuve ne se présente B.8.2. Gelet op de vaststelling dat de problematiek van de bewijslast
zich niet anders aandient wanneer het verkeersongeval zich voordoet op
pas différemment lorsque l'accident de roulage se produit alors que le een ogenblik dat de werknemer, zij het zelfs onrechtstreeks, onder het
travailleur se trouve, fût-ce indirectement, sous l'autorité de gezag van de werkgever staat, en rekening houdend met de
l'employeur, et compte tenu de l'évolution des relations de travail ontwikkelingen van de arbeidsverhoudingen, die van de werknemer een
qui exigent du travailleur une mobilité toujours plus grande, il est steeds grotere mobiliteit vereisen, kan, naar luid van de
permis, conformément aux travaux préparatoires, d'entendre par « parlementaire voorbereiding onder het begrip « ongeval naar en van het
accident sur le chemin du travail » : tout accident qui se produit werk », worden begrepen : ieder ongeval dat zich bij de uitvoering van
lors de l'exécution d'une mission à laquelle le travailleur est tenu de opdracht waartoe de werknemer middels een arbeidsovereenkomst is
en vertu de son contrat de travail, sur la voie publique, « en dehors gehouden, op de openbare weg voordoet « buiten de plaats van het werk
des lieux du travail et en dehors de l'activité professionnelle du en buiten de beroepsactiviteit van de werknemer » (Parl. St., Kamer,
travailleur » (Doc. parl., Chambre, 1962-1963, n° 593/1, p. 2). 1962-1963, nr. 593/1, p. 2).
Dans cette interprétation de l'article 46 de la loi sur les accidents In die interpretatie van artikel 46 van de arbeidsongevallenwet
du travail, la distinction entre les victimes d'un accident du travail schendt het onderscheid tussen de slachtoffers van een arbeidsongeval
et les victimes d'un accident survenu sur le chemin du travail ne en de slachtoffers van een ongeval op de weg naar en van het werk de
viole pas les articles 10 et 11 de la Constitution. artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet.
B.9. La seconde question préjudicielle porte sur l'article 18 de la B.9. De tweede prejudiciële vraag heeft betrekking op artikel 18 van
loi du 3 juillet 1978 relative aux contrats de travail, qui énonce : « En cas de dommages causés par le travailleur à l'employeur ou à des tiers dans l'exécution de son contrat, le travailleur ne répond que de son dol et de sa faute lourde. Il ne répond de sa faute légère que si celle-ci présente dans son chef un caractère habituel plutôt qu'accidentel. A peine de nullité, il ne peut être dérogé à la responsabilité fixée aux alinéas 1er et 2 que par une convention collective de travail rendue obligatoire par le Roi, et ce uniquement en ce qui concerne la responsabilité à l'égard de l'employeur. de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten, dat luidt : « Ingeval de werknemer bij de uitvoering van zijn overeenkomst de werkgever of derden schade berokkent, is hij enkel aansprakelijk voor zijn bedrog en zijn zware schuld. Voor lichte schuld is hij enkel aansprakelijk als die bij hem eerder gewoonlijk dan toevallig voorkomt. Op straffe van nietigheid mag niet worden afgeweken van de bij het eerste en het tweede lid vastgestelde aansprakelijkheid, tenzij, en alleen wat de aansprakelijkheid tegenover de werkgever betreft, bij een door de Koning algemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomst. De werkgever kan de vergoedingen en de schadeloosstellingen die hem krachtens dit artikel verschuldigd zijn en die na de feiten met de werknemer zijn overeengekomen of door de rechter vastgesteld, op het
L'employeur peut, dans les conditions prévues par l'article 23 de la loon inhouden in de voorwaarden als bepaald bij artikel 23 van de wet
loi du 12 avril 1965 concernant la protection de la rémunération des van 12 april 1965 betreffende de bescherming van het loon der
travailleurs, imputer sur la rémunération les indemnités et
dommages-intérêts qui lui sont dus en vertu du présent article et qui
ont été, après les faits, convenus avec le travailleur ou fixés par le
juge. » werknemers. »
B.10.1. En vertu de l'article 18 de la loi relative aux contrats de B.10.1. Op grond van artikel 18 van de arbeidsovereenkomstenwet is de
travail, le travailleur, dans le cadre de l'exécution du contrat de werknemer in het raam van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst ten
travail, est responsable à l'égard des tiers en cas de dol, de faute aanzien van derden aansprakelijk bij bedrog, zware schuld en
lourde et de faute légère habituelle. Ce régime de responsabilité est gewoonlijk voorkomende lichte schuld. Die aansprakelijkheidsregeling
une application particulière des principes contenus aux articles 1382 is een bijzondere toepassing van de beginselen vervat in de artikelen
et suivants du Code civil. L'article 18 de la loi du 3 juillet 1978 ne 1382 en volgende van het Burgerlijk Wetboek. Artikel 18 van de wet van
déroge pas à l'article 1384, alinéa 3, du Code civil, qui dispose que 3 juli 1978 doet geen afbreuk aan artikel 1384, derde lid, van het
le maître est responsable de ses préposés. Burgerlijk Wetboek, dat stelt dat de meester aansprakelijk is voor de
B.10.2. Ainsi qu'il est indiqué ci-dessus au B.1.1, la loi sur les aangestelden. B.10.2. Zoals hiervoor is aangegeven onder B.1.1 voorziet de
accidents du travail prévoit une réparation forfaitaire, inspirée par arbeidsongevallenwet in een forfaitaire schadevergoeding, ingegeven
un régime de responsabilité dérogatoire au droit commun qui ne repose door een van het gemeen recht afwijkende aansprakelijkheidsregeling
plus sur la notion de faute. Ce régime diffère donc fondamentalement, die niet meer uitgaat van het begrip fout. Die regeling verschilt
pour ce qui concerne son fondement juridique, de l'article 18 de la aldus, wat haar juridische grondslag betreft, fundamenteel van artikel
loi du 3 juillet 1978, qui repose, lui, sur la notion de faute. Les 18 van de wet van 3 juli 1978, dat wel op het foutbegrip is gebaseerd.
deux régimes ne sauraient dès lors être comparés de manière pertinente Beide regelingen kunnen dan ook niet op pertinente wijze worden
en ce qui concerne les effets qu'ils attachent à une faute lourde, à vergeleken wat de gevolgen betreft die ze hechten aan een zware fout,
une faute intentionnelle ou à une faute légère habituelle commise par een opzettelijke fout of een gewoonlijk voorkomende lichte fout begaan
le travailleur. door de werknemer.
B.10.3. La deuxième question préjudicielle appelle une réponse B.10.3. De tweede prejudiciële vraag dient ontkennend te worden
négative. beantwoord.
Par ces motifs, Om die redenen,
la Cour het Hof
dit pour droit : zegt voor recht :
- L'article 46 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du travail - Artikel 46 van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 schendt de
viole les articles 10 et 11 de la Constitution s'il est interprété artikelen 10 en 11 van de Grondwet indien het in die zin wordt
comme refusant une réparation intégrale de son préjudice, selon les uitgelegd dat het, volgens de gemeenrechtelijke regels inzake
règles du droit commun relatives à la responsabilité civile, au burgerlijke aansprakelijkheid, een volledige schadevergoeding weigert
travailleur victime d'un accident de roulage causé involontairement aan de werknemer die het slachtoffer is van een verkeersongeval dat
par son employeur, les mandataires ou préposés de celui-ci, alors que onopzettelijk is veroorzaakt door zijn werkgever, diens lasthebbers of
ce travailleur se trouve sous l'autorité de son employeur. aangestelden, terwijl die werknemer onder het gezag van zijn werkgever staat.
- L'article 46 de la loi du 10 avril 1971 sur les accidents du travail - Artikel 46 van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 schendt de
ne viole pas les articles 10 et 11 de la Constitution s'il est artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet indien het in die zin wordt
interprété comme accordant une réparation intégrale de son préjudice, uitgelegd dat het, volgens de gemeenrechtelijke regels inzake
selon les règles du droit commun relatives à la responsabilité civile, burgerlijke aansprakelijkheid, een volledige schadevergoeding toekent
au travailleur victime d'un accident de roulage causé involontairement aan de werknemer die het slachtoffer is van een verkeersongeval dat
par son employeur, les mandataires ou préposés de celui-ci, même onopzettelijk is veroorzaakt door zijn werkgever, diens lasthebbers of
lorsque ce travailleur se trouve sous l'autorité de son employeur. aangestelden, zelfs terwijl die werknemer onder het gezag van zijn
- L'article 18 de la loi du 3 juillet 1978 relative aux contrats de werkgever staat. - Artikel 18 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de
travail ne viole pas les articles 10 et 11 de la Constitution en tant arbeidsovereenkomsten schendt de artikelen 10 en 11 van de Grondwet
qu'il dispose que le travailleur, dans l'exécution de son contrat de niet, in zoverre het de werknemer enkel aansprakelijk stelt in het
travail, ne répond à l'égard de tiers que de son dol, de sa faute raam van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst ten aanzien van
derden bij bedrog, zware schuld en gewoonlijk voorkomende lichte
lourde ou de sa faute légère présentant un caractère habituel, alors schuld, terwijl artikel 46, § 1, 6°, van de arbeidsongevallenwet van
que l'article 46, § 1er, 6°, de la loi du 10 avril 1971 sur les 10 april 1971 de vordering inzake burgerlijke aansprakelijkheid tegen
accidents du travail permet l'action en responsabilité civile contre de werkgever, zijn lasthebber of zijn aangestelde mogelijk maakt
l'employeur, son mandataire ou son préposé lorsque l'accident est un wanneer het ongeval een verkeersongeval betreft.
accident de roulage. Ainsi prononcé en langue néerlandaise et en langue française, Aldus uitgesproken in het Nederlands en het Frans, overeenkomstig
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het
la Cour d'arbitrage, à l'audience publique du 9 juin 2004. Arbitragehof, op de openbare terechtzitting van 9 juni 2004.
Le greffier, De griffier,
L. Potoms. L. Potoms.
Le président, De voorzitter,
A. Arts. A. Arts.
^