Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 84/2017 van 22 juni 2017 Rolnummer : 6457 In zake : de prejudiciële vraag over artikel 3 van de wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen, gesteld door de Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters J. Spreutels en E. De Groot, en de recht(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 84/2017 van 22 juni 2017 Rolnummer : 6457 In zake : de prejudiciële vraag over artikel 3 van de wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen, gesteld door de Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters J. Spreutels en E. De Groot, en de recht(...) Extrait de l'arrêt n° 84/2017 du 22 juin 2017 Numéro du rôle : 6457 En cause : la question préjudicielle concernant l'article 3 de la loi du 21 novembre 1989 relative à l'assurance obligatoire de la responsabilité en matière de véhicules auto La Cour constitutionnelle, composée des présidents J. Spreutels et E. De Groot, et des juges J.-(...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 84/2017 van 22 juni 2017 Extrait de l'arrêt n° 84/2017 du 22 juin 2017
Rolnummer : 6457 Numéro du rôle : 6457
In zake : de prejudiciële vraag over artikel 3 van de wet van 21 En cause : la question préjudicielle concernant l'article 3 de la loi
november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering du 21 novembre 1989 relative à l'assurance obligatoire de la
inzake motorrijtuigen, gesteld door de Politierechtbank Henegouwen, responsabilité en matière de véhicules automoteurs, posée par le
afdeling Charleroi. Tribunal de police du Hainaut, division Charleroi.
Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters J. Spreutels en E. De Groot, en de composée des présidents J. Spreutels et E. De Groot, et des juges
rechters J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Derycke, P. Nihoul en R. J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Derycke, P. Nihoul et R. Leysen,
Leysen, bijgestaan door de griffier F. Meersschaut, onder assistée du greffier F. Meersschaut, présidée par le président J.
voorzitterschap van voorzitter J. Spreutels, Spreutels,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging I. Objet de la question préjudicielle et procédure
Bij vonnis van 10 juni 2016 in zake Quentin Dantinnes tegen Henri Par jugement du 10 juin 2016 en cause de Quentin Dantinnes contre
Rasetta, tussenkomende partijen : de nv « Generali Belgium » en de nv Henri Rasetta, parties intervenantes : la SA « Generali Belgium » et
« AG Insurance », waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is la SA « AG Insurance », dont l'expédition est parvenue au greffe de la
ingekomen op 22 juni 2016, heeft de Politierechtbank Henegouwen, Cour le 22 juin 2016, le Tribunal de police du Hainaut, division
afdeling Charleroi, de volgende prejudiciële vraag gesteld : Charleroi, a posé la question préjudicielle suivante :
« Is een verschil in behandeling tussen de eigenaars en bestuurders « Une différence de traitement entre les propriétaires et conducteurs
van bij het ongeval betrokken voertuigen, aan wie op grond van artikel des véhicules impliqués dans l'accident, qui se verraient privés, en
3 van de wet van 21 november 1989, de vergoeding, ten laste van hun vertu de l'article 3 de la loi du 21 novembre 1989, de
verzekeraar van de burgerrechtelijke aansprakelijkheid inzake l'indemnisation, à charge de leur assureur de la responsabilité civile
motorrijtuigen, van de aan hun voertuig veroorzaakte schade zou worden automobile, des dommages causés à leur véhicule, d'une part, les tiers
ontzegd, enerzijds, en de benadeelde derden die, ten laste van de lésés qui auraient droit, à charge des assureurs des véhicules
verzekeraars van de betrokken voertuigen, recht zouden hebben op de impliqués, à la réparation de leurs lésions corporelles mais aussi de
vergoeding van hun lichamelijke letsels maar ook van hun materiële leur dommage matériel, d'autre part, est-elle justifiée au regard des
schade, anderzijds, verantwoord in het licht van de artikelen 10 en 11 articles 10 et 11 de la Constitution ? ».
van de Grondwet ? ».
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
Ten aanzien van de in het geding zijnde bepaling Quant à la disposition en cause
B.1.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op artikel 3, § 1, van B.1.1. La question préjudicielle concerne l'article 3, § 1er, de la
de wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte loi du 21 novembre 1989 relative à l'assurance obligatoire de la
aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen, dat bepaalt : responsabilité en matière de véhicules automoteurs, qui dispose :
« De verzekering moet waarborgen dat benadeelden schadeloos worden « L'assurance doit garantir l'indemnisation des personnes lésées
gesteld in geval van burgerrechtelijke aansprakelijkheid van de chaque fois qu'est engagée la responsabilité civile du propriétaire,
eigenaar, van iedere houder en van iedere bestuurder van het
verzekerde motorrijtuig, alsmede van degenen die daarin worden de tout détenteur et de tout conducteur du véhicule assuré, de toute
vervoerd, van de werkgever van bovengenoemde personen, wanneer dezen personne transportée, de l'employeur des personnes précitées, lorsque
van alle aansprakelijkheid zijn ontheven krachtens artikel 18 van de celles-ci sont exonérées de toute responsabilité en vertu de l'article
wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten en van de 18 de la loi du 3 juillet 1978 relative aux contrats de travail, et de
organisatie die bovengenoemde personen inzet als vrijwilligers, l'organisation qui les emploie comme volontaires lorsque celles-ci
wanneer dezen van alle aansprakelijkheid zijn ontheven krachtens sont exonérées de toute responsabilité en vertu de l'article 5 de la
artikel 5 van de wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van loi du 3 juillet 2005 relative aux droits des volontaires, à
vrijwilligers zulks met uitzondering van de burgerrechtelijke l'exclusion de la responsabilité civile de ceux qui se seraient rendus
aansprakelijkheid van hen die zich door diefstal, geweldpleging of
heling de macht over het motorrijtuig hebben verschaft. maîtres du véhicule par vol ou violence ou par suite de recel.
[...] [...]
Van de verzekering kan niettemin worden uitgesloten, de schade aan : Toutefois, peuvent être exclus de l'assurance, les dommages :
1° het verzekerd voertuig; 1° au véhicule assuré;
[...] ». [...] ».
B.1.2. Uit de motieven van het vonnis waarin de vraag aan het Hof B.1.2. Il ressort des motifs du jugement qui interroge la Cour que le
wordt gesteld, blijkt dat het geschil betrekking heeft op een litige concerne un accident de la circulation impliquant deux
verkeersongeval waarbij twee voertuigen zijn betrokken en dat het niet véhicules et qu'il n'est pas possible de départager les
mogelijk is de aansprakelijkheden van de bestuurders van die twee responsabilités des conducteurs de ces deux véhicules. L'un des deux
voertuigen vast te stellen. Een van de twee bestuurders vordert de conducteurs demande la réparation du dommage matériel causé à son
vergoeding van de materiële schade aan zijn voertuig op grond van véhicule sur la base de l'article 19bis-11, § 2, de la loi du 21
artikel 19bis-11, § 2, van de wet van 21 november 1989 « betreffende novembre 1989 « relative à l'assurance obligatoire de responsabilité
de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen » en matière de véhicules automoteurs » pour moitié, d'une part, à
elk voor de helft, enerzijds, van de verzekeraar burgerrechtelijke l'assureur responsabilité civile de l'autre véhicule et, d'autre part,
aansprakelijkheid van het andere voertuig en, anderzijds, van zijn à son propre assureur responsabilité civile. Examinant cette demande,
eigen verzekeraar burgerrechtelijke aansprakelijkheid. Het verwijzende la juridiction a quo s'interroge sur l'éventuelle limitation, par
rechtscollege onderzoekt die vordering en staat stil bij de eventuele l'article 3 en cause, du droit à l'indemnisation des dommages
beperking, bij het in het geding zijnde artikel 3, van het recht op de
vergoeding van de materiële schade van de benadeelde persoon op grond
van artikel 19bis-11, § 2, van de wet van 21 november 1989 wanneer de matériels de la personne lésée sur la base de l'article 19bis-11, § 2,
vordering is gericht tegen de eigen verzekeraar burgerrechtelijke de la loi du 21 novembre 1989, lorsque la demande est dirigée contre
aansprakelijkheid. son propre assureur responsabilité civile.
B.1.3. Artikel 19bis-11 van de wet van 21 november 1989 bepaalt : B.1.3. L'article 19bis-11 de la loi du 21 novembre 1989 dispose :
« § 1. Elke benadeelde kan van het Fonds de vergoeding bekomen van de « § 1er. Toute personne lésée peut obtenir du Fonds la réparation des
schade die door een motorrijtuig is veroorzaakt : dommages causés par un véhicule automoteur :
[...] [...]
7°) indien het motorrijtuig dat het ongeval heeft veroorzaakt, niet 7°) si le véhicule automoteur qui a causé l'accident ne peut pas être
kan worden geïdentificeerd; in dat geval wordt het Fonds in de plaats identifié; dans ce cas, le Fonds est substitué à la personne
gesteld van de aansprakelijke persoon; responsable;
[...]. [...].
§ 2. In afwijking van 7°) van de voorgaande paragraaf, indien § 2. Par dérogation au 7°) du paragraphe précédent, si plusieurs
verscheidene voertuigen bij het ongeval zijn betrokken en indien het véhicules sont impliqués dans l'accident et s'il n'est pas possible de
niet mogelijk is vast te stellen welk voertuig het ongeval heeft
veroorzaakt, wordt de schadevergoeding van de benadeelde persoon in déterminer lequel de ceux-ci a causé l'accident, l'indemnisation de la
gelijke delen verdeeld onder de verzekeraars die de burgerrechtelijke personne lésée est répartie, par parts égales, entre les assureurs
aansprakelijkheid van de bestuurders van deze voertuigen dekken, met couvrant la responsabilité civile des conducteurs de ces véhicules, à
uitzondering van degenen wier aansprakelijkheid ongetwijfeld niet in l'exception de ceux dont la responsabilité n'est indubitablement pas
het geding komt ». engagée ».
B.1.4. Het Hof wordt verzocht de bestaanbaarheid na te gaan van B.1.4. La Cour est invitée à examiner la compatibilité de l'article 3,
artikel 3, § 1, van de wet van 21 november 1989 met de artikelen 10 en § 1er, de la loi du 21 novembre 1989 avec les articles 10 et 11 de la
11 van de Grondwet in die interpretatie dat die bepaling het de Constitution dans l'interprétation selon laquelle cette disposition
verzekeraar burgerrechtelijke aansprakelijkheid mogelijk zou maken de permettrait à l'assureur de la responsabilité civile de refuser
vergoeding van de schade aan het voertuig van zijn eigen verzekerde te d'indemniser le dommage causé au véhicule de son propre assuré lorsque
weigeren wanneer om zijn tegemoetkoming wordt verzocht op grond van artikel 19bis-11, § 2, van dezelfde wet. B.1.5. In die interpretatie zou de in het geding zijnde bepaling, wanneer zich een verkeersongeval voordoet waarvoor het niet mogelijk is de aansprakelijkheden van de bestuurders van de betrokken voertuigen vast te stellen, een verschil in behandeling invoeren tussen de eigenaars van de voertuigen die de volledige vergoeding van hun materiële schade ten laste van alle verzekeraars van de betrokken voertuigen niet zouden kunnen verkrijgen en de benadeelde derden die, ten laste van dezelfde verzekeraars, recht hebben op de volledige vergoeding van hun materiële schade. Het Hof onderzoekt de in het geding zijnde bepaling in die interpretatie. Ten gronde B.2. Wanneer, zoals te dezen, bij rechterlijke beslissing na een ongeval waarbij verschillende voertuigen betrokken zijn, is vastgesteld dat het onmogelijk is te bepalen welk voertuig het ongeval heeft veroorzaakt, zou geen enkele van de betrokken bestuurders aansprakelijk kunnen worden geacht voor het ongeval. In die hypothese kunnen de benadeelde personen niet worden vergoed volgens de gemeenrechtelijke regels inzake aansprakelijkheid. B.3.1. Die situatie beoogt de wetgever te verhelpen door in het in het son intervention est sollicitée sur la base de l'article 19bis-11, § 2, de la même loi. B.1.5. Dans cette interprétation, la disposition en cause créerait une différence de traitement, lorsque survient un accident de la circulation pour lequel il n'est pas possible de départager les responsabilités entre les conducteurs des véhicules impliqués, entre les propriétaires des véhicules qui ne pourraient obtenir la réparation intégrale de leur dommage matériel à charge de tous les assureurs des véhicules impliqués et les tiers lésés qui ont droit, à charge des mêmes assureurs, à la réparation intégrale de leur dommage matériel. La Cour examine la disposition en cause dans cette interprétation. Quant au fond B.2. Lorsque, comme c'est le cas en l'espèce, il a été établi par décision judiciaire, à la suite d'un accident impliquant plusieurs véhicules, qu'il est impossible de déterminer quel est le véhicule qui a causé l'accident, aucun des conducteurs impliqués ne saurait être tenu pour responsable de l'accident. Dans cette hypothèse, les personnes lésées ne peuvent être indemnisées selon les règles de droit commun en matière de responsabilité. B.3.1. C'est à cette situation que le législateur entend remédier en
geding zijnde artikel 19bis-11, § 2, van de voormelde wet van 21 prévoyant, à l'article 19bis-11, § 2, de la loi du 21 novembre 1989
november 1989 te voorzien in een regeling van automatische vergoeding précité, un régime d'indemnisation automatique de la personne lésée à
van de benadeelde persoon ten laste van de verzekeraars van de charge des assureurs des conducteurs des véhicules impliqués; ce
bestuurders van de betrokken voertuigen; die vergoedingsregeling staat régime d'indemnisation se distingue d'un régime fondé sur la
los van een stelsel dat op de aansprakelijkheid en de aansprakelijkheidsverzekeringen is gebaseerd. responsabilité et sur les assurances en matière de responsabilité.
B.3.2. Die bepaling is niet alleen van toepassing op de vergoeding van B.3.2. Cette disposition s'applique non seulement à la réparation des
lichamelijke letsels, maar ook op de vergoeding van materiële schade dommages corporels, mais également à la réparation des dommages
(zie arresten nrs. 175/2014, 96/2015 en 123/2015). matériels (voy. les arrêts nos 175/2014, 96/2015 et 123/2015).
B.3.3. Wanneer artikel 19bis-11, § 2, van de voormelde wet van 21 B.3.3. Lorsque l'article 19bis-11, § 2, de la loi du 21 novembre 1989
november 1989 van toepassing is, kunnen de benadeelde personen précité est applicable, les personnes lésées peuvent donc obtenir, à
bijgevolg, ten laste van de verzekeraars burgerrechtelijke charge des assureurs responsabilité civile de chaque véhicule
aansprakelijkheid van elk betrokken voertuig, met uitzondering van de impliqué, à l'exception des assureurs des conducteurs dont la
verzekeraars van de bestuurders wier burgerrechtelijke responsabilité civile n'est indubitablement pas engagée, la réparation
aansprakelijkheid ongetwijfeld niet in het geding komt, de vergoeding de leur dommage, répartie entre ces assureurs par parts viriles.
van hun schade verkrijgen, verdeeld onder die verzekeraars in
hoofdelijke aandelen. B.4. Het in het geding zijnde artikel 3 past in het kader van een B.4. L'article 3 en cause s'inscrit dans le cadre d'un régime fondé
regeling die steunt op de aansprakelijkheid en op de
aansprakelijkheidsverzekeringen. Het heeft betrekking op de gevallen sur la responsabilité et sur les assurances de la responsabilité. Il
van « burgerrechtelijke aansprakelijkheid » van de eigenaar, van de concerne les hypothèses dans lesquelles « est engagée la
houder of van de bestuurder van het verzekerde voertuig. De in artikel responsabilité civile » du propriétaire, du détenteur ou du conducteur
19bis-11, § 2, van dezelfde wet vervatte regel is daarentegen een du véhicule assuré. La règle contenue dans l'article 19bis-11, § 2, de
regeling van automatische vergoeding die de wet oplegt aan de la même loi est, quant à elle, un régime d'indemnisation automatique
verzekeraars van de burgerrechtelijke aansprakelijkheid van alle que la loi impose aux assureurs de la responsabilité civile de
bestuurders van motorrijtuigen (met uitzondering van de verzekeraars l'ensemble des conducteurs de véhicules automoteurs (à l'exception des
van de bestuurders wier burgerrechtelijke aansprakelijkheid assureurs des conducteurs dont la responsabilité civile n'est
ongetwijfeld niet in het geding komt). indubitablement pas engagée).
B.5.1. In het licht van het door de wetgever nagestreefde doel is het B.5.1. Au regard de l'objectif poursuivi par le législateur, il n'est
niet verantwoord dat het recht van de benadeelde personen op een pas justifié que le droit des personnes lésées à une indemnisation
volledige vergoeding van hun schade wordt beperkt door het gegeven dat
een van de bij de vordering tot vergoeding betrokken verzekeraars intégrale de leur dommage soit limité par la circonstance qu'un des
burgerrechtelijke aansprakelijkheid hun eigen verzekeraar is. Wanneer assureurs responsabilité civile concernés par la demande de réparation
in een regeling van verzekering burgerrechtelijke aansprakelijkheid de est leur propre assureur. En effet, si dans un régime d'assurance de
contractuele relatie het mogelijk maakt de vergoeding van de materiële la responsabilité civile, la relation contractuelle permet d'exclure
schade aan het voertuig van de verzekerde uit te sluiten, vloeit dat de l'indemnisation le dommage matériel au véhicule de l'assuré, c'est
immers voort uit het feit dat die schade is veroorzaakt door de fout parce que ce dommage est causé par la faute de l'assuré lui-même. En
van de verzekerde zelf. In een regeling van automatische vergoeding revanche, dans un régime d'indemnisation automatique du dommage qui
van de schade die per hypothese veronderstelt dat geen enkele fout van suppose, par hypothèse, qu'aucune faute de l'assuré ne peut être
de verzekerde kan worden aangetoond, kan de contractuele relatie démontrée, la relation contractuelle existant entre l'assureur et la
tussen de verzekeraar en de benadeelde persoon de uitsluiting van de personne lésée ne peut justifier l'exclusion de l'intervention de cet
tegemoetkoming van die verzekeraar daarentegen niet verantwoorden. assureur.
B.5.2. In die zin geïnterpreteerd dat het de verzekeraar B.5.2. Interprété comme permettant à l'assureur de la responsabilité
burgerrechtelijke aansprakelijkheid toelaat de vergoeding van de civile de refuser d'indemniser le dommage causé au véhicule de son
schade aan het voertuig van zijn eigen verzekerde te weigeren wanneer propre assuré lorsque son intervention est sollicitée sur la base de
om zijn tegemoetkoming wordt verzocht op grond van artikel 19bis-11, §
2, van de wet van 21 november 1989, is artikel 3 van dezelfde wet niet l'article 19bis-11, § 2, de la loi du 21 novembre 1989, l'article 3 de
bestaanbaar met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet. la même loi n'est pas compatible avec les articles 10 et 11 de la
Constitution.
B.6.1. De in het geding zijnde bepaling kan evenwel anders worden B.6.1. La disposition en cause est toutefois susceptible de recevoir
geïnterpreteerd. Artikel 19bis-11, § 2, van de wet van 21 november une autre interprétation. En effet, l'article 19bis-11, § 2, de la loi
1989 bevat immers zelf geen enkele beperking van de vergoeding die du 21 novembre 1989 ne contient par lui-même aucune limitation de la
daarbij wordt beoogd naar gelang van de contractuele relatie die réparation qu'il vise en fonction de la relation contractuelle
bestaat tussen een van de verzekeraars burgerrechtelijke existant entre l'un des assureurs responsabilité civile des véhicules
aansprakelijkheid van de betrokken voertuigen en een van de benadeelde impliqués et l'une des personnes lésées. Cette disposition ne contient
personen. Die bepaling bevat evenmin een verwijzing naar artikel 3 van pas davantage de renvoi à l'article 3 de la même loi.
dezelfde wet. B.6.2. In die zin geïnterpreteerd dat het de verzekeraar B.6.2. Interprété comme ne permettant pas à l'assureur de la
burgerrechtelijke aansprakelijkheid niet toelaat de vergoeding van de responsabilité civile de refuser d'indemniser le dommage causé au
schade aan het voertuig van zijn eigen verzekerde te weigeren wanneer véhicule de son propre assuré lorsque son intervention est sollicitée
om zijn tegemoetkoming wordt verzocht op grond van artikel 19bis-11, § sur la base de l'article 19bis-11, § 2, de la loi du 21 novembre 1989,
2, van de wet van 21 november 1989, is artikel 3 van dezelfde wet l'article 3 de la même loi est compatible avec les articles 10 et 11
bestaanbaar met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet. de la Constitution.
Om die redenen, Par ces motifs,
het Hof la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
- In die zin geïnterpreteerd dat het de verzekeraar burgerrechtelijke - Interprété comme permettant à l'assureur de la responsabilité civile
aansprakelijkheid toelaat de vergoeding van de schade aan het voertuig de refuser d'indemniser le dommage causé au véhicule de son propre
van zijn eigen verzekerde te weigeren wanneer om zijn tegemoetkoming assuré lorsque son intervention est sollicitée sur la base de
wordt verzocht op grond van artikel 19bis-11, § 2, van de wet van 21 l'article 19bis-11, § 2, de la loi du 21 novembre 1989 relative à
november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering l'assurance obligatoire de la responsabilité en matière de véhicules
inzake motorrijtuigen, schendt artikel 3 van dezelfde wet de artikelen automoteurs, l'article 3 de la même loi viole les articles 10 et 11 de
10 en 11 van de Grondwet. la Constitution.
- In die zin geïnterpreteerd dat het de verzekeraar burgerrechtelijke - Interprété comme ne permettant pas à l'assureur de la responsabilité
aansprakelijkheid niet toelaat de vergoeding van de schade aan het civile de refuser d'indemniser le dommage causé au véhicule de son
voertuig van zijn eigen verzekerde te weigeren wanneer om zijn propre assuré lorsque son intervention est sollicitée sur la base de
tegemoetkoming wordt verzocht op grond van artikel 19bis-11, § 2, van l'article 19bis-11, § 2, de la loi du 21 novembre 1989 précitée,
de voormelde wet van 21 november 1989, schendt artikel 3 van dezelfde
wet de artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet. l'article 3 de la même loi ne viole pas les articles 10 et 11 de la
Aldus gewezen in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig artikel Constitution. Ainsi rendu en langue française et en langue néerlandaise,
65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
op 22 juni 2017. la Cour constitutionnelle, le 22 juin 2017.
De griffier, Le greffier,
F. Meersschaut F. Meersschaut
De voorzitter, Le président,
J. Spreutels J. Spreutels
^