Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 109/2012 van 20 september 2012 Rolnummer 5226 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 8, zesde lid, 3°, van het Wetboek der successierechten, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Luik. Het Gr samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechters E. De Groot, L. Lavrysen,(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 109/2012 van 20 september 2012 Rolnummer 5226 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 8, zesde lid, 3°, van het Wetboek der successierechten, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Luik. Het Gr samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechters E. De Groot, L. Lavrysen,(...) Extrait de l'arrêt n° 109/2012 du 20 septembre 2012 Numéro du rôle : 5226 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 8, alinéa 6, 3°, du Code des droits de succession, posée par le Tribunal de première instance de Liège. La composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De Groot, L. Lavrysen, J.-P. Moe(...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 109/2012 van 20 september 2012 Extrait de l'arrêt n° 109/2012 du 20 septembre 2012
Rolnummer 5226 Numéro du rôle : 5226
In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 8, zesde lid, 3°, En cause : la question préjudicielle relative à l'article 8, alinéa 6,
van het Wetboek der successierechten, gesteld door de Rechtbank van 3°, du Code des droits de succession, posée par le Tribunal de
eerste aanleg te Luik. première instance de Liège.
Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De
rechters E. De Groot, L. Lavrysen, J.-P. Moerman, P. Nihoul en F. Groot, L. Lavrysen, J.-P. Moerman, P. Nihoul et F. Daoût, assistée du
Daoût, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter R. Henneuse, greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président R. Henneuse,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging I. Objet de la question préjudicielle et procédure
Bij vonnis van 12 oktober 2011 in zake Cvita Slavica Gudelj tegen de Par jugement du 12 octobre 2011 en cause de Cvita Slavica Gudelj
Belgische Staat, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is contre l'Etat belge, dont l'expédition est parvenue au greffe de la
ingekomen op 25 oktober 2011, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Cour le 25 octobre 2011, le Tribunal de première instance de Liège a
Luik de volgende prejudiciële vraag gesteld : posé la question préjudicielle suivante :
« Schendt artikel 8, zesde lid, 3°, van het Wetboek der « L'article 8, alinéa 6, 3°, du Code des droits de succession
successierechten de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet, in viole-t-il les articles 10, 11 et 172 de la Constitution en ce qu'il
zoverre het enkel aan de overlevende echtgenoot, met uitsluiting van réserve au seul conjoint survivant, à l'exclusion du cohabitant légal
de overlevende wettelijk samenwonende, het voordeel voorbehoudt van de survivant le bénéfice de l'exception prévue par cette disposition au
in die bepaling bedoelde uitzondering op het beginsel dat renten en
kapitaal die door toedoen van de werkgever van de overledene werden principe de l'assimilation à des legs des capitaux et rentes
gevestigd tot uitvoering van een groepsverzekeringscontract worden constitués à l'intervention de l'employeur du défunt en exécution d'un
gelijkgesteld met legaten ? ». contrat d'assurance de groupe ? ».
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
B.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op artikel 8, zesde lid, B.1. La question préjudicielle porte sur l'article 8, alinéa 6, 3°, du
3°, van het Wetboek der successierechten, vervangen bij artikel 1 van Code des droits de succession, remplacé par l'article 1er de l'arrêté
het koninklijk besluit nr. 12 van 18 april 1967 tot wijziging van het royal n° 12 du 18 avril 1967 modifiant le Code des droits de
Wetboek der successierechten, van het Wetboek der registratie-, succession, le Code des droits d'enregistrement, d'hypothèque et de
hypotheek- en griffierechten en van het Wetboek der zegelrechten. De greffe et le Code des droits de timbre. Les cinq premiers alinéas de
eerste vijf leden van dat artikel 8 bepalen dat verschillende sommen, cet article 8 disposent que sont considérées comme recueillies à titre
renten of waarden die een persoon geroepen is kosteloos te ontvangen de legs, et par conséquent soumises à des droits de succession,
op grond van een door de overledene gesloten contract, worden geacht diverses sommes, rentes ou valeurs qu'une personne est appelée à
als legaat te zijn verkregen en dat zij bijgevolg aan successierechten recevoir à titre gratuit en vertu d'un contrat qu'avait conclu le
zijn onderworpen. défunt.
Het zesde lid, 3°, van dat artikel bepaalt dat het niet van toepassing L'alinéa 6, 3°, de cet article dispose que celui-ci n'est pas
is : applicable :
« [...] « [...]
3° op de renten en kapitalen die door tussenkomst van de werkgever van 3° aux capitaux et rentes constitués à l'intervention de l'employeur
de overledene werden gevestigd ten behoeve van de overlevende du défunt au profit du conjoint survivant du défunt ou, à défaut, au
echtgenoot van de overledene of, bij gebreke, ten behoeve van zijn profit de ses enfants n'ayant pas atteint l'âge de vingt et un ans, en
kinderen die de leeftijd van eenentwintig jaar niet hebben bereikt, exécution soit d'un contrat d'assurance de groupe souscrit en vertu
tot uitvoering hetzij van een groepsverzekeringscontract onderschreven
ingevolge een bindend reglement van de onderneming en beantwoordende d'un règlement obligatoire de l'entreprise et répondant aux conditions
aan de voorwaarden gesteld door de reglementering betreffende de déterminées par la réglementation relative au contrôle de ces
controle van zulke contracten, hetzij van het bindend reglement van contrats, soit du règlement obligatoire d'un fonds de prévoyance
een voorzorgsfonds opgericht ten behoeve van het personeel van de institué au profit du personnel de l'entreprise;
onderneming;
[...] ». [...] ».
B.2. Aan het Hof wordt gevraagd of de voormelde bepaling bestaanbaar B.2. La Cour est interrogée sur le point de savoir si la disposition
is met de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet, in zoverre zij niet précitée est incompatible avec les articles 10, 11 et 172 de la
toepasbaar is op de overlevende wettelijk samenwonende. Constitution, en ce qu'elle n'est pas applicable au cohabitant légal survivant.
De artikelen 10 en 11 van de Grondwet waarborgen het beginsel van Les articles 10 et 11 de la Constitution garantissent le principe
gelijkheid en niet-discriminatie. Artikel 172 van de Grondwet is een d'égalité et de non-discrimination. L'article 172 de la Constitution
bijzondere toepassing van dat beginsel in fiscale aangelegenheden. est une application particulière de ce principe en matière fiscale.
B.3. Artikel 8 van het Wetboek der successierechten roept een fictie in het leven volgens welke de sommen, renten of waarden die een persoon geroepen is kosteloos te ontvangen, bij het overlijden van de overledene, ingevolge een contract dat een door de overledene of door een derde ten behoeve van de verkrijger gemaakt beding bevat, worden geacht als legaat te zijn verkregen, en derhalve deel uitmaken van het actief van de nalatenschap. Op die sommen zijn bijgevolg successierechten verschuldigd. Luidens het zesde lid van die bepaling is zij niet van toepassing op sommige sommen, renten en kapitalen, waaronder de kapitalen en renten gevestigd door toedoen van de werkgever van de overledene ten behoeve van diens echtgenoot of kinderen. B.4. De in het geding zijnde bepaling doet derhalve een verschil in behandeling ontstaan tussen de overlevende echtgenoot en de overlevende wettelijk samenwonende. Voor de laatstgenoemde blijven de renten en kapitalen afkomstig van een door de werkgever van de overledene afgesloten groepsverzekering tot de heffingsgrondslag van B.3. L'article 8 du Code des droits de succession établit une fiction selon laquelle les sommes, rentes ou valeurs qu'une personne est appelée à recevoir à titre gratuit au décès du défunt en vertu d'un contrat renfermant une stipulation à son profit par le défunt ou par un tiers sont considérées comme recueillies à titre de legs et font dès lors partie de l'actif de la succession. En conséquence, des droits de succession sont dus sur ces sommes. En vertu de l'alinéa 6 de cette disposition, elle n'est pas applicable à certaines sommes, rentes et capitaux, parmi lesquels les capitaux et rentes constitués à l'intervention de l'employeur du défunt au profit de son conjoint ou de ses enfants. B.4. La disposition en cause établit donc une différence de traitement entre le conjoint survivant et le cohabitant légal survivant. Pour ce dernier, les rentes et capitaux issus d'une assurance-groupe conclue
de successierechten behoren. Voor de overlevende echtgenoten maken die par l'employeur du défunt continuent de faire partie de la base
renten en kapitalen geen deel uit van de heffingsgrondslag. d'imposition des droits de succession. Pour les conjoints survivants,
B.5.1. In het verslag aan de Koning dat voorafgaat aan het koninklijk ces rentes et capitaux ne font pas partie de la base d'imposition.
besluit nr. 12 van 18 april 1967 « tot wijziging van het Wetboek der B.5.1. Le rapport au Roi précédant l'arrêté royal n° 12 du 18 avril
successierechten, van het Wetboek der registratie-, hypotheek- en 1967 « modifiant le Code des droits de succession, le Code des droits
griffierechten en van het Wetboek der zegelrechten » wordt aangegeven d'enregistrement, d'hypothèque et de greffe et le Code des droits de
dat de fictie ingesteld bij artikel 8 van het Wetboek der timbre » indique que la fiction établie par l'article 8 du Code des
successierechten in het leven is geroepen « omwille van de verdelende droits de succession a été créée pour « des raisons de justice
rechtvaardigheid », aangezien het, hoewel de premies worden betaald distributive », dès lors que les primes, bien qu'elles soient payées
door de werkgever, « in werkelijkheid de persoon, op wiens leven de par l'employeur, « constituent en réalité une charge supportée
verzekering afgesloten wordt, [is] die economisch de premies afdraagt économiquement par la personne sur la tête de laquelle l'assurance est
» en die premies bijgevolg kunnen worden beschouwd als deel uitmakend contractée » et peuvent dès lors être considérées comme faisant partie
van het vermogen dat hij bij zijn overlijden heeft overgedragen
(Belgisch Staatsblad, 20 april 1967, p. 4220). du patrimoine transmis par celui-ci à son décès (Pasin., 1967, p.
In verband met de in het geding zijnde vrijstelling wordt in het 420).
verslag aan de Koning vermeld : Au sujet de l'exonération en cause, le rapport au Roi mentionne :
« Sociale overwegingen gebieden eveneens, wat betreft de weduwe en de « Des considérations d'ordre social commandent de maintenir également,
minderjarige kinderen van de overledene, de vrijstelling te behouden au profit de la veuve et des enfants mineurs du défunt, l'exonération
waarvan thans de renten en kapitalen genieten die worden gevestigd tot
aanvulling van de wettelijke verzekering tegen de geldelijke gevolgen du droit de succession dont bénéficient actuellement les rentes et
van ouderdom en vroegtijdige dood, tot uitvoering hetzij van een capitaux constitués, en complément des régimes légaux d'assurance
groepsverzekeringscontract onderschreven ingevolge een bindend contre la vieillesse et le décès prématuré, en exécution soit d'un
reglement van de onderneming en beantwoordende aan de voorwaarde contrat d'assurance de groupe souscrit en vertu d'un règlement
gesteld door de reglementering betreffende de controle van zulke obligatoire de l'entreprise et répondant aux conditions déterminées
contracten, hetzij van het bindend reglement van een voorzorgsfonds par la réglementation relative au contrôle de ces contrats, soit du
opgericht ten behoeve van het personeel van de onderneming. Uiteraard règlement obligatoire d'un fonds de prévoyance institué au profit du
betreft deze vrijstelling enkel de renten en kapitalen die werden personnel de l'entreprise. Il va de soi que l'exonération ne vaut que
gevestigd door de bijdragen die bij algemene maatregel aan het pour les rentes et capitaux constitués par les cotisations qui sont
personeel van de onderneming zijn opgelegd; zij geldt niet voor de imposées d'une manière générale aux membres du personnel de
renten en kapitalen welke voortkomen van aanvullende bijdragen die l'entreprise; elle ne s'applique pas aux rentes et capitaux qui
vrij werden gedaan boven deze welke door het bindend reglement zijn proviennent de versements supplémentaires faits librement en sus de
voorgeschreven » (ibid.). ceux prescrits par le règlement obligatoire » (ibid.).
B.5.2. In de memorie van toelichting bij de programmawet van 30 B.5.2. L'exposé des motifs de la loi-programme du 30 décembre 1988,
december 1988, waarvan artikel 195 de toepassing van de in het geding dont l'article 195 étend l'application de la disposition en cause aux
zijnde bepaling uitbreidt tot de renten en kapitalen gevestigd ten rentes et capitaux constitués au bénéfice du veuf de la défunte,
behoeve van de weduwnaar van de overledene, wordt aangegeven dat die indique que cette modification s'impose en conséquence de l'égalité
wijziging noodzakelijk is ingevolge de gelijkheid tussen man en vrouw établie entre hommes et femmes en matière de pension par la loi du 15
inzake pensioenen die is verwezenlijkt bij de wet van 15 mei 1984 mai 1984 « portant mesures d'harmonisation dans les régimes de
houdende maatregelen tot harmonisering in de pensioenregelingen. Bij pensions ». A cette occasion, il est précisé que les sommes
die gelegenheid is gepreciseerd dat de sommen verkregen door de recueillies par le conjoint survivant constituent, « en fait, un
overlevende echtgenoot « in feite een aanvullend overlevingspensioen » complément de pension de survie » (Doc. parl., Chambre, 1988-1989, n°
vormen (Parl. St., Kamer, 1988-1989, nr. 609/1, p. 98). 609/1, p. 98).
B.6. De juridische toestand waarin de echtgenoten, enerzijds, en de B.6. La situation juridique dans laquelle se trouvent les conjoints,
wettelijk samenwonenden, anderzijds, zich bevinden verschilt, zowel d'une part, et les cohabitants légaux, d'autre part, diffère aussi
wat hun persoonlijke verplichtingen jegens elkaar, als wat hun bien en ce qui concerne leurs devoirs personnels mutuels que pour ce
vermogensrechtelijke toestand betreft. Die verschillende toestanden qui est de leur situation patrimoniale. Ces différences de situations
kunnen bepaalde verschillen in behandeling in fiscale aangelegenheden peuvent justifier certaines différences de traitement en matière
verantwoorden wanneer zij verband houden met de doelstelling van de in fiscale lorsqu'elles sont liées à l'objectif de la mesure en cause.
het geding zijnde maatregel.
B.7.1. Echtgenoten zijn elkaar hulp en bijstand verschuldigd (artikel B.7.1. Les époux se doivent mutuellement secours et assistance
213 van het Burgerlijk Wetboek), zij genieten de bescherming van de (article 213 du Code civil), ils bénéficient de la protection du
gezinswoonst en de huisraad (artikel 215 van het Burgerlijk Wetboek); logement de la famille et des meubles meublants (article 215 du Code
de echtgenoten moeten hun inkomsten bij voorrang besteden aan hun civil); les époux doivent consacrer leurs revenus par priorité à leur
bijdrage in de lasten van het huwelijk (artikel 217 van het Burgerlijk contribution aux charges du mariage (article 217 du Code civil),
Wetboek), waarin zij moeten bijdragen naar vermogen (artikel 221 van auxquelles ils doivent contribuer selon leurs facultés (article 221 du
het Burgerlijk Wetboek). Schulden die door een der echtgenoten worden Code civil). Les dettes qui sont contractées par l'un des époux pour
aangegaan ten behoeve van de huishouding en de opvoeding van de les besoins du ménage et l'éducation des enfants obligent
kinderen verbinden de andere echtgenoot hoofdelijk, behoudens wanneer
zij, gelet op de bestaansmiddelen van het gezin, buitensporig zijn solidairement l'autre époux, sauf lorsqu'elles sont excessives eu
(artikel 222 van het Burgerlijk Wetboek). égard aux ressources du ménage (article 222 du Code civil).
B.7.2. Op de wettelijke samenwoning zijn de volgende bepalingen B.7.2. Les dispositions suivantes s'appliquent à la cohabitation
toepasselijk : de wettelijke bescherming van de gezinswoning légale : la protection légale du domicile familial (articles 215, 220,
(artikelen 215, 220, § 1, en 224, § 1, 1, van het Burgerlijk Wetboek) § 1er, et 224, § 1er, 1, du Code civil) s'applique par analogie à la
wordt van overeenkomstige toepassing verklaard op de wettelijke cohabitation légale; les cohabitants légaux contribuent aux charges de
samenwoning; de wettelijk samenwonenden dragen bij in de lasten van
het samenleven naar evenredigheid van hun mogelijkheden en iedere la vie commune en proportion de leurs facultés et toute dette non
niet-buitensporige schuld die door een der wettelijk samenwonenden excessive contractée par l'un des cohabitants légaux pour les besoins
wordt aangegaan ten behoeve van het samenleven en van de kinderen die
door hen worden opgevoed, verbindt de andere partner hoofdelijk de la vie commune et des enfants qu'ils éduquent oblige solidairement
(artikel 1477 van het Burgerlijk Wetboek). l'autre cohabitant (article 1477 du Code civil).
Voor het overige is voorzien in een regeling van de goederen van de Pour le surplus, il est prévu un régime des biens des cohabitants et
samenwonenden en in de mogelijkheid om de wettelijke samenwoning door la possibilité de régler par convention les modalités de la
middel van een overeenkomst te regelen, voor zover die geen beding cohabitation légale, pour autant que cette convention ne contienne
bevat dat strijdig is met artikel 1477 van het Burgerlijk Wetboek, met aucune clause contraire à l'article 1477 du Code civil, à l'ordre
de openbare orde of de goede zeden, noch met de regels betreffende het public, aux bonnes moeurs ou aux règles relatives à l'autorité
ouderlijk gezag en de voogdij, noch met de regels die de wettelijke parentale, à la tutelle et aux règles déterminant l'ordre légal de la
orde van de erfopvolging bepalen. Die overeenkomst wordt in succession. Cette convention est passée en la forme authentique devant
authentieke vorm verleden voor de notaris en wordt in het notaire, et fait l'objet d'une mention au registre de la population
bevolkingsregister vermeld (artikel 1478 van het Burgerlijk Wetboek). (article 1478 du Code civil).
B.8. De overlevende echtgenoot geniet, indien hij voldoet aan de B.8. Le conjoint survivant bénéficie, s'il satisfait aux conditions
voorwaarden gesteld in het koninklijk besluit nr. 50 van 24 oktober établies par l'arrêté royal n° 50 du 24 octobre 1967 relatif à la
1967 betreffende het rust- en overlevingspensioen voor werknemers, een pension de retraite et de survie des travailleurs salariés, d'une
overlevingspensioen. De overlevende wettelijk samenwonende geniet een pension de survie. Le cohabitant légal survivant ne bénéficie pas
dergelijk overlevingspensioen niet. Zoals het Hof heeft geoordeeld in d'une telle pension de survie. Ainsi que la Cour l'a jugé par son
zijn arrest nr. 60/2009 van 25 maart 2009, betekent de beperkte arrêt n° 60/2009 du 25 mars 2009, la protection patrimoniale limitée
vermogensrechtelijke bescherming die de wettelijk samenwonenden dont jouissent les cohabitants légaux n'implique pas que le
genieten, niet dat de wetgever ertoe is gehouden hen te behandelen législateur soit tenu de les traiter comme les époux dans la matière
zoals de echtgenoten wat de overlevingspensioenen betreft. des pensions de survie.
B.9. Aangezien de uitzondering op de gelijkstelling van de in het B.9. Dès lors que l'exception à l'assimilation des capitaux et rentes
geding zijnde kapitalen en renten met een legaat is gemotiveerd door en cause à un legs est motivée par le fait que, lorsqu'ils sont
het feit dat, wanneer zij zijn gevestigd ten behoeve van de constitués au profit du conjoint survivant du de cujus, ils sont
overlevende echtgenoot van de erflater, zij als een aanvullend overlevingspensioen worden beschouwd, is het, zolang de wetgever het niet opportuun heeft geacht het voordeel van een overlevingspensioen te verlenen aan de wettelijk samenwonenden, niet onverantwoord het voordeel van de voormelde uitzondering voor te behouden aan de overlevende echtgenoot en het niet uit te breiden tot de overlevende wettelijk samenwonende. De in het geding zijnde bepaling berust niet op een criterium dat niet pertinent zou zijn. B.10. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord. Om die redenen, het Hof considérés comme un complément à la pension de survie, il n'est pas injustifié, tant que le législateur n'a pas jugé opportun d'octroyer aux cohabitants légaux le bénéfice d'une pension de survie, de réserver le bénéfice de l'exception susdite au conjoint survivant et de ne pas l'étendre au cohabitant légal survivant. La disposition en cause ne repose pas sur un critère dénué de pertinence. B.10. La question préjudicielle appelle une réponse négative. Par ces motifs, la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
Artikel 8, zesde lid, 3°, van het Wetboek der successierechten schendt L'article 8, alinéa 6, 3°, du Code des droits de succession ne viole
de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet niet. pas les articles 10, 11 et 172 de la Constitution.
Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise,
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 20 september 2012. la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 20 septembre 2012.
De griffier, Le greffier,
P.-Y. Dutilleux P.-Y. Dutilleux
De voorzitter, Le président,
R. Henneuse R. Henneuse
^