← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 79/2012 van 14 juni 2012 Rolnummers 5237, 5238, 5239, 5240, 5241,
5242 en 5243 In zake : de prejudiciële vragen betreffende de artikelen L4142-1, § 2,
8°, en L5431-1 van het Waalse Wetboek van de plaatselijke de Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse
en M. Bossuyt, en de rechter(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 79/2012 van 14 juni 2012 Rolnummers 5237, 5238, 5239, 5240, 5241, 5242 en 5243 In zake : de prejudiciële vragen betreffende de artikelen L4142-1, § 2, 8°, en L5431-1 van het Waalse Wetboek van de plaatselijke de Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechter(...) | Extrait de l'arrêt n° 79/2012 du 14 juin 2012 Numéros du rôle : 5237, 5238, 5239, 5240, 5241, 5242 et 5243 En cause : les questions préjudicielles relatives aux articles L4142-1, § 2, 8°, et L5431-1 du Code wallon de la démocratie locale La Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De(...) |
---|---|
GRONDWETTELIJK HOF | COUR CONSTITUTIONNELLE |
Uittreksel uit arrest nr. 79/2012 van 14 juni 2012 | Extrait de l'arrêt n° 79/2012 du 14 juin 2012 |
Rolnummers 5237, 5238, 5239, 5240, 5241, 5242 en 5243 | Numéros du rôle : 5237, 5238, 5239, 5240, 5241, 5242 et 5243 |
In zake : de prejudiciële vragen betreffende de artikelen L4142-1, § | En cause : les questions préjudicielles relatives aux articles |
2, 8°, en L5431-1 van het Waalse Wetboek van de plaatselijke | L4142-1, § 2, 8°, et L5431-1 du Code wallon de la démocratie locale et |
democratie en de decentralisatie, gesteld door de Raad van State. | de la décentralisation, posées par le Conseil d'Etat. |
Het Grondwettelijk Hof, | La Cour constitutionnelle, |
samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de | composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De |
rechters E. De Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, E. Derycke, | Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, E. Derycke, J. Spreutels, |
J. Spreutels, P. Nihoul en F. Daoût, bijgestaan door de griffier F. | P. Nihoul et F. Daoût, assistée du greffier F. Meersschaut, présidée |
Meersschaut, onder voorzitterschap van voorzitter R. Henneuse, | par le président R. Henneuse, |
wijst na beraad het volgende arrest : | après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : |
I. Onderwerp van de prejudiciële vragen en rechtspleging | I. Objet des questions préjudicielles et procédure |
Bij arresten nrs. 216.250, 216.248, 216.247, 216.244, 216.249, 216.245 | Par arrêts nos 216.250, 216.248, 216.247, 216.244, 216.249, 216.245 et |
en 216.246 van 10 november 2011 in zake respectievelijk Benoît | 216.246 du 10 novembre 2011 en cause respectivement de Benoît Debatty, |
Debatty, Freddy Rixhon, Frédéric Staquet, Hervé Jacquemin, Paolo | Freddy Rixhon, Frédéric Staquet, Hervé Jacquemin, Paolo Buscema, |
Buscema, Olivier Zonderman en Michel Duchêne, tegen het Waalse Gewest, | Olivier Zonderman et Michel Duchêne, contre la Région wallonne, dont |
waarvan de expedities ter griffie van het Hof zijn ingekomen op 14 | les expéditions sont parvenues au greffe de la Cour le 14 novembre |
november 2011, heeft de Raad van State de volgende prejudiciële vraag gesteld : | 2011, le Conseil d'Etat a posé la question préjudicielle suivante : |
« Schenden de artikelen L5431-1 en L4142-1, § 2, 8°, van het Wetboek | « Les articles L5431-1 et L4142-1, § 2, 8°, du Code de la démocratie |
van de plaatselijke democratie en de decentralisatie artikel 10 van de | locale et de la décentralisation violent-ils l'article 10 de la |
Grondwet, in voorkomend geval in samenhang gelezen met de artikelen 6, | Constitution, le cas échéant combiné avec les articles 6, 10, 11, 17 |
10, 11 en 17 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de | de la Convention de sauvegarde des droits de l'homme et des libertés |
mens en de fundamentele vrijheden en met artikel 3 van het Eerste | fondamentales et avec l'article 3 du Premier Protocole additionnel à |
Aanvullend Protocol bij dat Verdrag, | cette Convention, |
- in zoverre zij bepalen dat het verval van een mandaat voor de | - en ce qu'ils prévoient que la déchéance de mandat pour les |
houders van oorspronkelijke mandaten die niet hebben voldaan aan de | titulaires de mandats originaires qui n'ont pas satisfait aux |
verplichtingen tot jaarlijkse aangifte van de uitgeoefende mandaten en | obligations de déclaration annuelle des mandats exercés et |
de ontvangen vergoedingen, gepaard gaat met een onverkiesbaarheid van | rémunérations perçues est assortie d'une inéligibilité de 6 ans, |
zes jaar, - in zoverre zij, voor die mandaathouders, maar in één sanctie | - en ce qu'ils ne prévoient, pour ces titulaires de mandats, qu'une |
voorzien, namelijk het verval, | seule sanction, à savoir la déchéance, |
- terwijl een burgemeester of een schepen die zich schuldig maakt aan | - alors qu'un bourgmestre ou un échevin qui se rend coupable |
kennelijk wangedrag, door de Regering kan worden gestraft met een | d'inconduite notoire peut être sanctionné par le Gouvernement d'une |
schorsing van maximaal drie maanden of met een afzetting, zonder dat | suspension d'une durée maximale de trois mois ou d'une révocation sans |
enige onverkiesbaarheid daaruit volgt ? ». | qu'aucune inéligibilité ne s'ensuive ? ». |
Die zaken, ingeschreven onder de nummers 5237, 5238, 5239, 5240, 5241, | Ces affaires, inscrites sous les numéros 5237, 5238, 5239, 5240, 5241, |
5242 en 5243 van de rol van het Hof, werden samengevoegd. | 5242 et 5243 du rôle de la Cour, ont été jointes. |
(...) | (...) |
III. In rechte | III. En droit |
(...) | (...) |
Ten aanzien van de in het geding zijnde bepalingen en het onderwerp | Quant aux dispositions en cause et à l'objet de la question |
van de prejudiciële vraag | préjudicielle |
B.1. Artikel L5421-1 van het Waalse Wetboek van de plaatselijke | B.1. L'article L5421-1 du Code wallon de la démocratie locale et de la |
democratie en de decentralisatie (hierna : WWPDD) bepaalt : | décentralisation (ci-après : CWADEL) dispose : |
« § 1. Indien het controleorgaan in de uitoefening van zijn opdrachten | « § 1er. Lorsque, dans l'exercice de ses missions, l'organe de |
de afwezigheid vaststelt van een aangifte terwijl die vereist was, een afwijking opmerkt of een onregelmatigheid vermoedt, stelt het een advies op waarin de tekortkomingen opgenomen worden die de betrokken persoon aangewreven zouden kunnen worden. Onder betrokken persoon worden al naar gelang de mandataris of de niet-verkozen persoon verstaan. Van dat advies wordt per aangetekend schrijven kennis gegeven. § 2. De betrokken persoon beschikt over een termijn van vijftien volle dagen vanaf de kennisgeving van het advies om per aangetekend schrijven gericht aan het controleorgaan haar opmerkingen of rechtgezette aangifte te gelde te maken, eventueel samen met een | contrôle constate l'absence de déclaration alors que celle-ci était requise, relève une anomalie ou suspecte une irrégularité, il établit un avis dans lequel figurent les manquements qui sont susceptibles d'être reprochés à la personne concernée. Par personne concernée, on vise, selon le cas, le mandataire ou la personne non élue. Cet avis est notifié par courrier recommandé. § 2. La personne concernée dispose d'un délai de quinze jours francs à partir de la notification de l'avis pour faire valoir, par courrier recommandé adressé à l'organe de contrôle, ses observations ou sa déclaration rectifiée, accompagnée d'une éventuelle demande |
verzoek om gehoord te worden. Die termijn wordt opgeschort tussen 15 | d'audition. Ce délai de 15 jours est suspendu entre le 15 juillet et |
juli en 15 augustus. | le 15 août. |
§ 3. De hoorzitting wordt, indien erom verzocht wordt, gehouden in een termijn van veertig volle dagen vanaf de datum van ontvangst door het controleorgaan van het aangetekend schrijven bedoeld in § 2. De betrokken persoon kan door een raadsman bijgestaan worden. Van de hoorzitting wordt een proces-verbaal opgesteld dat binnen acht volle dagen volgend op de hoorzitting per aangetekend schrijven aan de betrokken persoon gericht wordt. Zij beschikt over een termijn van drie volle dagen volgend op de datum van ontvangst van het proces-verbaal om zijn opmerkingen per aangetekend schrijven voor te dragen. Bij ontstentenis wordt het proces-verbaal als definitief beschouwd. | § 3. L'audition, si elle est sollicitée, a lieu dans un délai de quarante jours francs à partir de la date de réception par l'organe de contrôle du courrier recommandé visé au § 2. La personne concernée peut être assistée d'un conseil. Un procès-verbal de l'audition est établi et communiqué dans les huit jours francs suivant l'audition, par courrier recommandé, à la personne concernée. Celle-ci dispose d'un délai de trois jours francs à dater de la réception du procès-verbal pour faire valoir ses observations par pli recommandé. A défaut, le procès-verbal est considéré comme définitif. |
§ 4. Het controleorgaan treft zijn beslissing : | § 4. L'organe de contrôle rend sa décision : |
- binnen de vijfenzeventig volle dagen na de kennisgeving van zijn | - dans les septante-cinq jours francs de la notification de son avis |
advies als de betrokken persoon niet gereageerd heeft; | si la personne concernée n'y a pas réagi; |
- binnen de vijfenzeventig volle dagen na de ontvangst van de | - dans les septante-cinq jours francs de la réception des observations |
opmerkingen of de rechtgezette aangifte van de mandataris als de | ou de la déclaration rectifiée du mandataire s'il n'y pas eu |
betrokken persoon niet gehoord is; | d'audition de la personne concernée; |
- binnen de vijfenzeventig volle dagen na de definitieve opmaak van | - dans les septante-cinq jours francs de l'établissement définitif du |
het proces-verbaal van de hoorzitting als die plaats heeft gevonden. | procès-verbal de l'audition si celle-ci a eu lieu. |
De beslissing van het controleorgaan wordt per aangetekend schrijven | La décision de l'organe de contrôle est adressée par lettre |
gericht aan de betrokken persoon. | recommandée à la personne concernée. |
Er kan op grond van artikel 14 van de gecoördineerde wetten op de Raad | Un recours, fondé sur l'article 14 des lois coordonnées sur le Conseil |
van State een beroep tegen die beslissing worden ingediend. | d'Etat, est ouvert contre cette décision. |
§ 5. Als het controleorgaan binnen de zes maanden volgend op de | § 5. Si dans les six mois suivant la réception de la déclaration, |
ontvangst van de aangifte het advies bedoeld in § 1 niet verzonden | l'organe de contrôle n'a pas adressé l'avis visé au § 1er, la |
heeft, wordt de aangifte geacht overeen te stemmen met de bepalingen | déclaration est présumée conforme aux dispositions du présent Code |
van het Wetboek voor het referentiejaar ». | pour l'année de référence ». |
Artikel L5431-1 van hetzelfde Wetboek bepaalt : | L'article L5431-1 du même Code dispose : |
« § 1. De Regering kan na afloop van de procedure bepaald in paragraaf | « § 1er. Le Gouvernement, au terme de la procédure décrite au |
2 het verval vaststellen : | paragraphe 2, peut constater la déchéance : |
- van de oorspronkelijke mandaten, met inbegrip van de uitvoerende | - des mandats originaires, en ce compris les mandats exécutifs |
oorspronkelijke mandaten, en van de afgeleide mandaten van elke | originaires, et des mandats dérivés de tout mandataire communal ou |
gemeente- of provinciemandataris; | provincial; |
- van de mandaten toevertrouwd aan niet-verkozen personen ten gevolge | - des mandats confiés à des personnes non élues à la suite d'une |
van een beslissing getroffen door een orgaan van de gemeente, de | décision prise par un organe de la commune, de la province, d'une |
provincie, een intercommunale, een zelfstandig gemeente- of | intercommunale, d'une régie communale ou provinciale autonome ou d'une |
provinciebedrijf of een huisvestingsmaatschappij, | |
indien de betrokken persoon geen aangifte heeft ingediend, willens en | société de logement, lorsque la personne concernée n'a pas déposé de |
wetens een valse aangifte heeft ingediend of nagelaten heeft de | déclaration, a établi sciemment une fausse déclaration ou a omis de |
onverschuldigd gekregen sommen binnen de haar toebedeelde termijn | rembourser les sommes indûment perçues dans le délai qui lui est |
terug te betalen. | imparti. |
§ 2. Het controleorgaan deelt aan betrokkene per aangetekend schrijven | § 2. L'organe de contrôle communique à l'intéressé par voie de |
een kennisgeving mee van de feiten die het verval kunnen inhouden. Ten vroegste twintig dagen na het overmaken van de kennisgeving en na de betrokken persoon, eventueel bijgestaan door een raadsman van haar keuze, te hebben gehoord als zij daarom heeft verzocht binnen een termijn van acht dagen te rekenen van de ontvangst van de kennisgeving, kan de Regering het verval vaststellen in een gemotiveerde beslissing. Van die beslissing wordt door toedoen van de Regering kennis gegeven aan de betrokken persoon en aan het orgaan waarin zij haar oorspronkelijke en afgeleide mandaten uitoefent. | recommandé une notification des faits de nature à entraîner la déchéance. Vingt jours au plus tôt après la transmission de la notification, et après avoir entendu si elle en a fait la demande dans un délai de 8 jours à dater de la réception de la notification la personne concernée éventuellement accompagnée du conseil de son choix, le Gouvernement peut constater la déchéance dans une décision motivée. Cette décision est notifiée par les soins du Gouvernement à la personne concernée et à l'organe dans lequel elle exerce ses mandats originaires et dérivés. |
Er kan op grond van artikel 16 van de gecoördineerde wetten op de Raad | Un recours, fondé sur l'article 16 des lois coordonnées sur le Conseil |
van State een beroep tegen die beslissing worden ingediend. Het moet | d'Etat, est ouvert contre cette décision. Il doit être introduit dans |
ingediend worden binnen de vijftien dagen na kennisgeving ervan. | les quinze jours de sa notification. |
Indien de betrokkene, na de kennisgeving bedoeld in § 2, lid 3, te | Si, ayant connaissance de la cause de sa déchéance suite à la |
hebben ontvangen, zijn bediening blijft uitoefenen hoewel hij kennis | réception de la notification visée à l'alinéa 3 du paragraphe 2, |
heeft van de oorzaak van het verval, is hij strafbaar met de straffen | l'intéressé continue l'exercice de ses fonctions, il est passible des |
bepaald in artikel 262 van het Strafwetboek ». | peines commuées par l'article 262 du Code pénal ». |
Artikel L4142-1, § 2, 8°, van hetzelfde Wetboek bepaalt : | L'article L4142-1, § 2, 8°, du même Code dispose : |
« Niet verkiesbaar zijn : | « Ne sont pas éligibles : |
[...] | [...] |
Zij die van hun mandaat vervallen zijn overeenkomstig artikel L5431-1, | ceux qui ont été déchus de leur mandat en application de l'article |
waarbij die onverkiesbaarheid verstrijkt zes jaar na kennisgeving van | L5431-1, cette inéligibilité cessant six ans après la notification de |
de beslissing van de Regering, of diens afgevaardigde, waarbij dat | la décision du Gouvernement ou de son délégué constatant la déchéance |
verval vastgesteld wordt ». | ». |
B.2. De Raad van State vraagt het Hof of de voormelde artikelen | B.2. Le Conseil d'Etat demande à la Cour si les articles L5431-1 et |
L5431-1 en L4142-1, § 2, 8°, bestaanbaar zijn met artikel 10 van de | L4142-1, § 2, 8°, précités sont compatibles avec l'article 10 de la |
Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met de artikelen 6, 10, 11 | Constitution, combiné ou non avec les articles 6, 10, 11 et 17 de la |
en 17 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en met | |
artikel 3 van het Eerste Aanvullend Protocol bij dat Verdrag. Het | Convention européenne des droits de l'homme et avec l'article 3 du |
verwijzende rechtscollege stelt in de eerste plaats vast dat die | Premier Protocole additionnel à cette Convention. La juridiction a quo |
bepalingen, ten aanzien van de mandatarissen die niet hebben voldaan aan de verplichtingen tot jaarlijkse aangifte van de uitgeoefende mandaten en ontvangen vergoedingen, erin voorzien dat het verval van het mandaat gepaard gaat met een automatische onverkiesbaarheid van zes jaar. Vervolgens merkt het op dat dezelfde bepalingen, ten aanzien van diezelfde mandatarissen, slechts voorzien in één sanctie, namelijk het verval van het mandaat, dat gepaard gaat met een automatische onverkiesbaarheid van zes jaar, terwijl een burgemeester of een schepen die zich schuldig maakt aan kennelijk wangedrag, door de Regering kan worden bestraft met een schorsing van hoogstens drie maanden of een afzetting zonder dat daaruit enige onverkiesbaarheid voortvloeit. Ten aanzien van de bevoegdheid van het Hof B.3. De Waalse Regering voert aan dat het Hof niet bevoegd zou zijn om de prejudiciële vraag te beantwoorden, aangezien daarin verschillende categorieën van burgers en verschillende gedragingen met elkaar worden vergeleken. Zij merkt op dat, enerzijds, de bepalingen betreffende de verplichting om de mandaten en de vergoedingen aan te geven, van toepassing zijn op alle plaatselijke mandatarissen, met inbegrip van de burgemeesters en schepenen en dat, anderzijds, de sanctie die op de | constate tout d'abord que ces dispositions prévoient, à l'égard des mandataires qui n'ont pas satisfait aux obligations de déclaration annuelle des mandats exercés et rémunérations perçues, que la déchéance de mandat est assortie d'une inéligibilité automatique de six ans. Elle relève ensuite que ces mêmes dispositions ne prévoient, à l'égard de ces mêmes mandataires, qu'une seule sanction, la déchéance de mandat, assortie d'une inéligibilité automatique de six ans, alors qu'un bourgmestre ou un échevin qui se rend coupable d'inconduite notoire peut être sanctionné par le Gouvernement d'une suspension d'une durée maximale de trois mois ou d'une révocation sans qu'aucune inéligibilité ne s'ensuive. Quant à la compétence de la Cour B.3. Le Gouvernement wallon soutient que la Cour ne serait pas compétente pour répondre à la question préjudicielle, celle-ci comparant des catégories différentes de citoyens et des comportements différents. Il observe que, d'une part, les dispositions relatives à l'obligation de déclaration des mandats et des rémunérations s'appliquent à tous les mandataires locaux, y compris aux bourgmestres et aux échevins et que, d'autre part, la sanction qui peut s'appliquer |
laatstgenoemden kan worden toegepast wanneer hun kennelijk wangedrag | à ces derniers lorsqu'il leur est reproché une inconduite notoire, |
wordt verweten, gedragingen betreft die vallen onder het tuchtrecht | frappe des comportements relevant du droit disciplinaire applicable à |
dat op uitvoerende ambten van toepassing is. | des fonctions exécutives. |
B.4.1 Uit de formulering van de prejudiciële vraag en de motivering | B.4.1. Il ressort de la formulation de la question préjudicielle et de |
van de verwijzingsarresten blijkt dat de Raad van State met name wil | la motivation des arrêts de renvoi que le Conseil d'Etat souhaite |
weten of het in het geding zijnde artikel L5431-1, in samenhang | notamment savoir si l'article L5431-1 en cause, lu conjointement avec |
gelezen met artikel L4142-1, § 2, 8°, van het WWPDD, in strijd is met | l'article L4142-1, § 2, 8°, du CWADEL, viole le principe d'égalité en |
het gelijkheidsbeginsel in zoverre de Waalse Regering alleen het | ce que le Gouvernement wallon peut seulement prononcer la déchéance de |
verval van het mandaat kan uitspreken ten aanzien van de mandatarissen die niet hebben voldaan aan de verplichting tot jaarlijkse aangifte van de uitgeoefende mandaten, verval dat van rechtswege gepaard gaat met een onverkiesbaarheid van zes jaar, terwijl een burgemeester of een schepen die zich schuldig maakt aan kennelijk wangedrag kan worden bestraft met ofwel een schorsing van maximaal drie maanden, ofwel een afzetting zonder dat daaruit overigens enige onverkiesbaarheid voortvloeit. B.4.2. Hoewel de burgemeesters en de schepenen zich in objectief verschillende situaties bevinden, daar de tuchtsancties die hen kunnen treffen wegens kennelijk wangedrag immers van toepassing zijn op laakbare handelingen die buiten hun ambten worden verricht, bevinden de plaatselijke mandatarissen aan wie, door hetzelfde Wetboek, een opdracht van algemeen belang is toevertrouwd, zich in een situatie die vergelijkbaar is in zoverre het WWPDD voor de eerstgenoemden en de laatstgenoemden verkiesbaarheidsregels en verplichtingen vaststelt waaraan zij zijn onderworpen. Ten gronde B.5. Ten aanzien van het verschil in behandeling waarop in de prejudiciële vraag wordt gewezen tussen, enerzijds, de mandatarissen die in de in het geding zijnde bepalingen worden beoogd en, anderzijds, de burgemeesters en schepenen die zijn schuldig bevonden aan kennelijk wangedrag, ofwel een schorsing van drie maanden, ofwel een afzetting kunnen oplopen, zonder door een onverkiesbaarheid te worden getroffen, dient te worden vastgesteld dat, wat betreft hun verplichting om hun mandaten en vergoedingen aan te geven, dat | mandat à l'égard des titulaires de mandats qui n'ont pas satisfait aux obligations de déclaration annuelle des mandats exercés, déchéance qui est d'office assortie d'une inéligibilité de six ans, alors qu'un bourgmestre ou un échevin qui se rend coupable d'inconduite notoire peut être sanctionné soit d'une suspension d'une durée maximale de trois mois, soit d'une révocation sans en outre qu'aucune inéligibilité ne s'ensuive. B.4.2. Bien que les bourgmestres et les échevins se trouvent dans des situations objectivement différentes, les sanctions disciplinaires susceptibles de les frapper pour inconduite notoire s'appliquant en effet à des actes répréhensibles accomplis en dehors de leurs fonctions, les mandataires locaux auxquels est confiée, par le même Code, une mission d'intérêt général se trouvent dans une situation qui est comparable en ce que le CWADEL organise pour les premiers et les seconds les règles d'éligibilité et les obligations auxquelles ils sont soumis. Quant au fond B.5. Quant à la différence de traitement soulevée dans la question préjudicielle entre, d'une part, les mandataires visés par les dispositions en cause et, d'autre part, les bourgmestres et échevins qui, convaincus d'une inconduite notoire, sont susceptibles d'encourir soit une suspension de trois mois soit une révocation, et ceci sans être frappés d'inéligibilité, il convient de constater que s'agissant de l'obligation de déclarer leurs mandats et leurs rémunérations, cette différence de traitement n'existe pas. En effet, les |
verschil in behandeling niet bestaat. De burgemeesters en de schepenen, die in het Waalse Gewest allen verkozen mandatarissen zijn, zijn immers gehouden tot dezelfde aangifteplicht en riskeren dus dezelfde sancties wanneer daaraan niet wordt voldaan. Wat daarentegen de gedragingen van de burgemeesters en schepenen buiten hun mandaten betreft, vermocht de Waalse decreetgever te voorzien in een regeling van specifieke tuchtsancties die aan verschillende doelstellingen beantwoordt. Hieruit vloeit voort dat het aangevoerde verschil in behandeling niet bestaat en dat de prejudiciële vraag in dat verband geen antwoord behoeft. B.6. Het Hof moet voorts nagaan of de onverkiesbaarheid van zes jaar die automatisch voortvloeit uit het uitgesproken verval, niet op onevenredige wijze afbreuk doet aan het fundamenteel recht op de verkiesbaarheid van de plaatselijke mandatarissen ten aanzien van wie een dergelijk verval is uitgesproken. B.7. Het recht om verkiesbaar te zijn is een fundamenteel recht in een | bourgmestres et les échevins, qui sont tous en Région wallonne des mandataires élus, sont tenus de la même obligation de déclaration et donc susceptibles des mêmes sanctions en cas de violation de celle-ci. En ce qui concerne, par contre, les comportements accomplis par les bourgmestres et échevins en dehors de leurs fonctions, le législateur décrétal wallon pouvait prévoir un régime de sanctions disciplinaires spécifiques répondant à des objectifs différents. Il en résulte que la différence de traitement invoquée n'existe pas et qu'à cet égard, la question préjudicielle n'appelle pas de réponse. B.6. La Cour doit encore examiner si l'inéligibilité de six ans qui est la conséquence automatique du prononcé de la déchéance de mandat ne porte pas atteinte de manière disproportionnée au droit fondamental d'éligibilité des mandataires locaux frappés d'une telle déchéance. B.7. Le droit d'éligibilité est un droit fondamental dans un Etat de |
rechtstaat dat, krachtens artikel 10 van de Grondwet, zonder | droit qui doit, en vertu de l'article 10 de la Constitution, être |
discriminatie moet worden gewaarborgd. Dat recht is evenwel niet | garanti sans discrimination. Ce droit n'est cependant pas absolu. Il |
absoluut. Het kan worden beperkt op voorwaarde dat die beperkingen dat | peut faire l'objet de restrictions à la condition que ces restrictions |
recht niet wezenlijk aantasten, noch het effectieve karakter ervan | n'atteignent pas ce droit dans sa substance ni ne le privent de son |
tenietdoen, een gewettigd doel nastreven en evenredig zijn met dat | effectivité, qu'elles poursuivent un but légitime et qu'elles soient |
doel. | proportionnées à ce but. |
B.8.1. Het decreet van 8 december 2005 houdende wijziging van sommige | B.8.1. Le décret du 8 décembre 2005 modifiant certaines dispositions |
bepalingen van het Wetboek van de plaatselijke democratie en de | du Code de la démocratie locale et de la décentralisation a fixé à une |
decentralisatie heeft de vergoeding die de plaatselijke mandatarissen | fois et demie le montant de l'indemnité parlementaire la rémunération |
tijdens de uitoefening van hun mandaten, met inbegrip van de eventuele | à ne pas dépasser par les mandataires locaux dans l'exercice de leurs |
afgeleide mandaten, niet mogen overschrijden, bepaald op anderhalve | mandats, en ce compris les éventuels mandats dérivés. |
keer het bedrag van de parlementaire vergoeding. | Pour s'assurer du respect de cette limitation, il a été prévu, d'une |
Om de naleving van die beperking te verzekeren, is erin voorzien, enerzijds, de plaatselijke mandatarissen ertoe te verplichten jaarlijks alle uitgeoefende mandaten en de vergoedingen die werden geïnd voor de uitoefening van de openbare mandaten aan te geven en, anderzijds, een sanctie op te leggen wanneer die aangifte niet wordt gedaan, namelijk een verval van de mandaten, uitgesproken door de Waalse Regering na afloop van een tegensprekelijke procedure of, in voorkomend geval, door de Raad van State wanneer een beroep tot herziening van de vorige beslissing is ingesteld. Dat verval gaat gepaard met een onverkiesbaarheid van zes jaar die de mandataris ten aanzien van wie het verval is uitgesproken, automatisch treft. B.8.2. Die bepalingen, ingevoegd via parlementaire amendementen, zijn als volgt verantwoord : « De gemeentelijke mandatarissen zijn, wegens hun hoedanigheid van plaatselijk mandataris, geroepen tot deelname in de ene of de andere hoedanigheid aan het beheer van rechtspersonen of zelfs van feitelijke verenigingen. In die zin gebeurt het dat zij een vergoeding genieten (presentiegelden, emolumenten, enz.). Het is essentieel die situatie te reglementeren, teneinde een onredelijke toename van cumulaties te | part, d'obliger les mandataires locaux à déclarer annuellement l'ensemble des mandats exercés et les rémunérations perçues pour l'exercice des mandats publics et, d'autre part, de sanctionner l'absence de déclaration par une déchéance des mandats, prononcée par le Gouvernement wallon au terme d'une procédure contradictoire ou, le cas échéant, par le Conseil d'Etat saisi d'un recours en réformation de la décision précédente. Cette déchéance est assortie d'une inéligibilité de six ans qui frappe le mandataire déchu de manière automatique. B.8.2. Ces dispositions, introduites par des amendements parlementaires, ont été justifiées de la manière suivante : « Les mandataires communaux sont appelés, en raison de leur qualité de mandataire local, [à] participer, à un titre ou à un autre, à la gestion de personnes morales, voire d'associations de fait. A ce titre, il leur arrive de bénéficier d'une rémunération (jetons de présence, émoluments, etc.). Il est essentiel de réglementer cette situation afin d'éviter la multiplication indue de cumuls et de ne pas |
voorkomen en het de betrokkenen niet mogelijk te maken financiële | permettre aux intéressés de percevoir des avantages financiers |
voordelen te innen die niet evenredig zijn met hun ambten. Het betreft | disproportionnés par rapport aux fonctions qui sont les leurs. Il |
hier een maatregel die essentieel is voor het moraliseren van het | s'agit là d'une mesure essentielle à la moralisation de la vie |
plaatselijke politieke leven » (Parl. St., Waals Parlement, 2004-2005, | politique locale » (Doc. parl., Parlement wallon, 2004-2005, n° 204-3, |
nr. 204-3, p. 3). | p. 3). |
Op het ogenblik van de codificatie van het voormelde decreet, door de | Au moment de la codification du décret précité, par le vote du décret |
goedkeuring van het decreet van 19 juni 2008 « houdende ratificatie | du 19 juin 2008 « portant ratification de l'arrêté du Gouvernement |
van het besluit van de Waalse Regering van 20 december 2007 ter | wallon du 20 décembre 2007 pris en exécution de l'article 55 du décret |
uitvoering van artikel 55 van het decreet van 8 december 2005 houdende | du 8 décembre 2005 modifiant certaines dispositions du Code de la |
wijziging van sommige bepalingen van het Wetboek van de plaatselijke | |
democratie en de decentralisatie », is eraan herinnerd dat « die | démocratie locale et de la décentralisation », il a été rappelé que « |
bepalingen ertoe strekken de transparantie te bevorderen » (CRAC, | ces dispositions ont pour souci de renforcer la transparence » (CRAC, |
Waals Parlement, 2007-2008, nr. 137, 27 mei 2008, p. 6). | Parlement wallon, 2007-2008, n° 137, 27 mai 2008, p. 6). |
Tijdens de parlementaire voorbereiding is eveneens verwezen naar de | Les travaux préparatoires font aussi référence à des objectifs de |
ethische doelstellingen inzake het plaatselijke politieke leven. Aldus | |
is met name verklaard dat « de politiek in een democratie alleen maar | moralisation de la vie politique locale. Ainsi, il a été notamment |
baat heeft bij het bevorderen van de transparantie ten aanzien van de | déclaré que « la politique en démocratie a tout à gagner à cultiver la |
burgers, daar dat integraal deel uitmaakt van het veel ruimere begrip | transparence à l'égard des citoyens, car cela fait partie intégrante |
van het behoorlijk bestuur » (CRI, Waals Parlement, 2007-2008, nr. 20, | du concept bien plus large que recouvre la bonne gouvernance » (CRI, |
11 juni 2008, p. 30). Er is hieraan toegevoegd : | Parlement wallon, 2007-2008, n° 20, 11 juin 2008, p. 30). Il a été ajouté : |
« Het behoorlijk bestuur, zowel op plaatselijk als op een ander | « La bonne gouvernance, qu'elle soit au niveau local ou autre, a |
niveau, is door iedereen altijd beschouwd geweest als een prioritaire | toujours été considérée par tous comme un objectif prioritaire. Cette |
doelstelling. Dat behoorlijk bestuur is primordiaal wanneer men de | bonne gouvernance est primordiale si on veut assurer le respect de la |
naleving van de democratie wil verzekeren en eenieder | |
verantwoordelijkheidszin wil bijbrengen. [...] | démocratie et la responsabilisation des uns et des autres. [...] |
[...] | [...] |
De unanimiteit van de goedkeuring in de Commissie getuigt van het feit | L'unanimité du vote émis en Commission témoigne de la prise de |
dat alle politieke fracties zich bewust zijn van de noodzaak van | conscience de l'ensemble des groupes politiques quant à la nécessité |
transparantie en ethiek in de uitoefening van de openbare mandaten » | de transparence et d'éthique dans l'exercice des mandats publics » |
(ibid., p. 32). | (ibid., p. 32). |
B.8.3. De door de Waalse decreetgever opgelegde verplichting om de | B.8.3. L'obligation prévue par le législateur décrétal wallon d'une |
mandaten jaarlijks aan te geven, verplichting die, wanneer daaraan | déclaration annuelle des mandats dont l'inaccomplissement est assorti |
niet wordt voldaan, gepaard gaat met een verval dat wordt uitgesproken | d'une déchéance prononcée au terme d'une procédure contradictoire est |
na afloop van een tegensprekelijke procedure, is een middel dat | un moyen pertinent et raisonnablement justifié au regard du but |
relevant en redelijk verantwoord is in het licht van het nagestreefde | |
doel bestaande in een grotere transparantie en een beter beheer op | recherché d'une plus grande transparence et d'une meilleure |
plaatselijk niveau. | gouvernance au niveau local. |
B.8.4. Zoals andere gevallen van onverkiesbaarheid waarin het WWPDD voorziet, is de onverkiesbaarheid van zes jaar die automatisch de gemeentelijke mandatarissen treft ten aanzien van wie het verval van het mandaat is uitgesproken, verantwoord door de wil om de doeltreffendheid van de in het geding zijnde bepaling van het WWPDD te verzekeren, bepaling die alle gemeentelijke en provinciale mandatarissen ertoe verplicht jaarlijks hun mandaten en vergoedingen aan te geven. Hiermee streeft de Waalse decreetgever een wettig doel na. De automatische onverkiesbaarheid van zes jaar die is verbonden met dat verval, is een keuze die niet onredelijk is om diezelfde doelstellingen te bereiken, aangezien de verkozen mandatarissen bewust niet hebben willen voldoen aan de aangifteplicht, zonder bovendien de verantwoording te willen of te kunnen voorleggen die het Wetboek hen toelaat voor te leggen tijdens de tegensprekelijke procedure die aan de uitspraak van de sanctie voorafgaat. De Waalse decreetgever heeft overigens erover gewaakt de duur van die onverkiesbaarheid in de tijd te beperken, waarbij hij heeft gekozen voor een termijn van zes jaar na de vaststelling van het verval. Die keuze is gegrond op een objectief criterium, namelijk de duur van zes jaar van de gemeentelijke mandaten, waarbij alle mandatarissen ten aanzien van wie een verval is uitgesproken, op dezelfde wijze worden | B.8.4. Comme d'autres cas d'inéligibilité prévus par le CWADEL, l'inéligibilité de six ans qui frappe automatiquement le mandataire communal dont la déchéance de mandat a été prononcée, a été justifiée par la volonté d'assurer l'effectivité de la disposition en cause du CWADEL, qui impose à tous les mandataires communaux et provinciaux de déclarer annuellement leurs mandats et leurs rémunérations. Ce faisant, le législateur décrétal wallon poursuit un objectif légitime. L'inéligibilité automatique de six ans qui est liée à cette déchéance est un choix qui n'est pas déraisonnable pour atteindre ces mêmes objectifs dès lors que des mandataires élus n'ont, délibérément, pas voulu respecter l'obligation de déclaration, sans vouloir ou pouvoir en outre apporter la justification que le Code leur permet de fournir au cours de la procédure contradictoire précédant le prononcé de la sanction. Par ailleurs, le législateur décrétal wallon a veillé à limiter dans le temps la durée de cette inéligibilité, choisissant un terme de six ans à dater du prononcé de la déchéance. Ce choix est fondé sur un critère objectif, à savoir la durée de six ans des mandats communaux, |
behandeld : ongeacht het ogenblik van de zittingsperiode waarin zij | tout en traitant de la même manière tous les mandataires déchus : quel |
niet zouden hebben voldaan aan de in het geding zijnde aangifteplicht, | que soit le moment de la législature où ils n'auront pas rempli |
kan ten aanzien van hen het verval van hun lopend mandaat en de | l'obligation de déclaration en cause, ils sont susceptibles d'être |
onverkiesbaarheid voor de volgende verkiezing worden uitgesproken. | déchus de leur mandat en cours et d'être inéligibles pour l'élection suivante. |
B.8.5. Hoewel het juist is dat de onverkiesbaarheid automatisch is | B.8.5. S'il est vrai que l'inéligibilité est automatiquement liée à la |
verbonden met het verval van het mandaat en niet voortvloeit uit een | déchéance du mandat et non l'effet d'une décision distincte que |
afzonderlijke beslissing van de Regering of de Raad van State die | prendrait le Gouvernement, ou le Conseil d'Etat statuant sur un |
uitspraak doet op een beroep dat met toepassing van artikel L4142-1, § | recours introduit en application de l'article L4142-1, § 2, la |
déchéance ne peut être prononcée par le Gouvernement wallon qu'au | |
2, is ingesteld, kan het verval alleen worden uitgesproken door de | terme d'une procédure contradictoire au cours de laquelle le |
Waalse Regering na een tegensprekelijke procedure tijdens welke de | Gouvernement doit apprécier la proportionnalité de cette déchéance au |
Regering dient na te gaan of dat verval evenredig is met de aan haar | regard des éléments de fait et de droit qui lui sont soumis et |
voorgelegde feitelijke en juridische elementen, en bij een individuele | moyennant une décision individuelle et motivée susceptible d'un |
en gemotiveerde beslissing waartegen een beroep tot herziening kan | recours en réformation auprès du Conseil d'Etat, juridiction |
worden ingesteld voor de Raad van State, onafhankelijk administratief | administrative indépendante à laquelle est attribuée une compétence de |
rechtscollege waaraan een bevoegdheid met volle rechtsmacht is | |
toegekend. | plein contentieux. |
Uit artikel L5421 van het WWPDD, aangehaald in B.1, blijkt aldus dat | Il ressort ainsi de l'article L5421-1 du CWADEL, cité en B.1, que |
het controleorgaan eerst een advies opstelt over de verweten | l'organe de contrôle établit d'abord un avis sur les manquements |
tekortkomingen en dat de betrokkene zijn opmerkingen over dat advies | reprochés et que la personne concernée peut communiquer ses |
kan meedelen, zijn aangifte kan rechtzetten en kan verzoeken om te | observations sur cet avis, rectifier sa déclaration et demander d'être |
worden gehoord. Uit de procedurestukken blijkt eveneens dat de | entendue. Il ressort aussi des pièces de la procédure que la |
mogelijkheid om de aangifte recht te zetten, door het controleorgaan | possibilité de rectifier la déclaration a été entendue par l'organe de |
is begrepen als de mogelijkheid om die aangifte, zelfs buiten de | contrôle comme la possibilité de déposer, même en dehors des délais, |
termijnen, te doen. Datzelfde artikel bepaalt voorts dat de betrokkene | cette déclaration. Il est encore prévu par le même article que le |
zijn opmerkingen kan formuleren over het proces-verbaal van de | procès-verbal de l'audition qui aurait été demandée par la personne |
hoorzitting waarom hij zou hebben verzocht. | concernée peut recevoir ses observations. |
Verder blijkt uit artikel L5431-1 van het WWPDD, eveneens aangehaald | Il ressort encore de l'article L5431 du CWADEL, également cité en B.1, |
in B.1, dat de Waalse Regering kan beslissen het verval uit te spreken | que le Gouvernement wallon peut décider de prononcer la déchéance |
na de betrokkene te hebben gehoord indien die laatste daarom verzoekt | après avoir entendu la personne concernée si elle en fait la demande |
en dat tegen die beslissing eveneens beroep kan worden ingesteld voor | et que cette décision est également susceptible d'un recours auprès du |
de Raad van State. | Conseil d'Etat. |
Ten slotte geven de procedurestukken aan dat de Waalse Regering | Les pièces de la procédure indiquent enfin que le Gouvernement wallon |
gebruik heeft gemaakt van haar beoordelingsbevoegdheid door alleen de | a usé de sa faculté d'appréciation en ne sanctionnant que les |
mandatarissen te bestraffen die hun aangifte niet hebben ingediend | mandataires en défaut de dépôt de leur déclaration au cours de deux |
gedurende twee opeenvolgende jaren, ondanks de herinneringen van het | années successives malgré les rappels de l'organe de contrôle. |
controleorgaan. | |
B.8.6. Rekening houdend met het beperkte karakter in de tijd van de | B.8.6. Compte tenu du caractère limité dans le temps de |
onverkiesbaarheid en met het bestaan van een interne tegensprekelijke | l'inéligibilité et de l'existence d'une procédure contradictoire |
procedure en, in voorkomend geval, van een beroep met volle | interne et, le cas échéant, d'un recours de pleine juridiction devant |
rechtsmacht voor de Raad van State, hebben de in het geding zijnde | le Conseil d'Etat, les dispositions en cause n'ont pas d'effets |
bepalingen geen onevenredige gevolgen. | disproportionnés. |
B.9. Bijgevolg zijn de in het geding zijnde bepalingen bestaanbaar met | B.9. Par conséquent, les dispositions en cause sont compatibles avec |
artikel 10 van de Grondwet. | l'article 10 de la Constitution. |
B.10.1. De lezing van artikel 10 van de Grondwet in samenhang met de | B.10.1. La lecture combinée de l'article 10 de la Constitution avec |
artikelen 6, 10, 11 en 17 van het Europees Verdrag voor de rechten van | les articles 6, 10, 11 et 17 de la Convention européenne des droits de |
de mens en met artikel 3 van het Eerste Aanvullend Protocol bij dat | l'homme et avec l'article 3 du Premier Protocole additionnel à la |
Verdrag leidt niet tot een ander resultaat. | Convention n'aboutit pas à un autre résultat. |
B.10.2. Artikel 6 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens | B.10.2. L'article 6 de la Convention européenne des droits de l'homme |
is trouwens niet van toepassing op geschillen betreffende verkiezingen | n'est, par ailleurs, pas applicable aux litiges relatifs aux élections |
(EHRM, 21 oktober 1997, Pierre-Bloch t. Frankrijk). | (CEDH, 21 octobre 1997, Pierre-Bloch c. France). |
B.10.3. Voor zover er sprake is van een inmenging in de door de | B.10.3. Dans la mesure où il est question d'une ingérence dans la |
artikelen 10 en 11 van datzelfde Verdrag gewaarborgde vrijheid van | liberté d'expression et d'association garantie par les articles 10 et |
meningsuiting en van vereniging, is die, om de in B.8 vermelde | 11 de cette même Convention, celle-ci est, pour les raisons indiquées |
redenen, redelijk verantwoord. | en B.8, raisonnablement justifiée. |
B.10.4. Artikel 17 van het Europees Verdrag voor de rechten van de | B.10.4. L'article 17 de la Convention européenne des droits de l'homme |
mens bepaalt dat « geen der bepalingen van dit Verdrag mag worden | énonce qu'« aucune des dispositions de la présente Convention ne peut |
uitgelegd als zou zij voor een Staat, een groep of een persoon het | être interprétée comme impliquant pour un Etat, un groupement ou un |
recht inhouden enige activiteit aan de dag te leggen of enige daad te verrichten welke ten doel heeft de rechten of vrijheden welke in het Verdrag zijn vermeld, te vernietigen of deze rechten en vrijheden meer te beperken dan bij dit Verdrag is voorzien ». Aldus beoogt die bepaling misbruik van grondrechten door een antidemocratisch regime, groeperingen of individuen van de beschermingssfeer van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens uit te sluiten. Te dezen kan er evenwel geen sprake zijn van een dergelijk misbruik. B.10.5 Ten slotte hebben de in het Waalse Gewest georganiseerde verkiezingen van de gemeente- en de provincieraden geen betrekking op | individu, un droit quelconque de se livrer à une activité ou d'accomplir un acte visant à la destruction des droits ou libertés reconnus dans la présente Convention ou à des limitations plus amples de ces droits et libertés que celles prévues à ladite Convention ». Cette disposition vise ainsi à exclure de la sphère de protection de la Convention européenne des droits de l'homme les abus de droits fondamentaux commis par des régimes antidémocratiques, des groupements ou des individus. En l'espèce, il ne peut toutefois être question d'un tel abus. B.10.5. Enfin, les élections des conseils provinciaux et communaux |
het « kiezen van de wetgevende macht » in de zin van het voormelde | organisées en Région wallonne ne concernent pas le « choix du corps |
artikel 3 van het Eerste Aanvullend Protocol bij het Europees Verdrag | législatif » au sens de l'article 3 précité du Premier Protocole |
voor de rechten van de mens. Bijgevolg is die bepaling niet van | additionnel à la Convention européenne des droits de l'homme. Par |
toepassing. | conséquent, cette disposition n'est pas applicable. |
B.11. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord. | B.11. La question préjudicielle appelle une réponse négative. |
Om die redenen, | Par ces motifs, |
het Hof | la Cour |
zegt voor recht : | dit pour droit : |
De artikelen L5431-1 en L4142-1, § 2, 8°, van het Waalse Wetboek van | Les articles L5431-1 et L4142-1, § 2, 8°, du Code wallon de la |
de plaatselijke democratie en de decentralisatie schenden niet artikel | démocratie locale et de la décentralisation ne violent pas l'article |
10 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met de artikelen | |
6, 10, 11 en 17 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens | 10 de la Constitution combiné ou non avec les articles 6, 10, 11 et 17 |
en met artikel 3 van het Eerste Aanvullend Protocol bij dat Verdrag. | de la Convention européenne des droits de l'homme et avec l'article 3 |
du Premier Protocole additionnel à cette Convention. | |
Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig | Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise, |
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het | conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur |
Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 14 juni 2012. | la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 14 juin 2012. |
De griffier, | Le greffier, |
F. Meersschaut | F. Meersschaut |
De voorzitter, | Le président, |
R. Henneuse | R. Henneuse |