Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 50/2012 van 29 maart 2012 Rolnummer 5136 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 442quater, § 2, van het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992, zoals ingevoegd bij artikel 14 van de programmawet v Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechter(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 50/2012 van 29 maart 2012 Rolnummer 5136 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 442quater, § 2, van het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992, zoals ingevoegd bij artikel 14 van de programmawet v Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechter(...) Extrait de l'arrêt n° 50/2012 du 29 mars 2012 Numéro du rôle : 5136 En cause : la question préjudicielle concernant l'article 442quater, § 2, du Code des impôts sur les revenus 1992, tel qu'il a été inséré par l'article 14 de la loi-prog La Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De(...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 50/2012 van 29 maart 2012 Extrait de l'arrêt n° 50/2012 du 29 mars 2012
Rolnummer 5136 Numéro du rôle : 5136
In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 442quater, § 2, En cause : la question préjudicielle concernant l'article 442quater, §
van het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992, zoals ingevoegd bij 2, du Code des impôts sur les revenus 1992, tel qu'il a été inséré par
artikel 14 van de programmawet van 20 juli 2006, gesteld door de l'article 14 de la loi-programme du 20 juillet 2006, posée par le
Rechtbank van Koophandel te Bergen. Tribunal de commerce de Mons.
Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De
rechters E. De Groot, A. Alen, J.-P. Snappe, T. Merckx-Van Goey en F. Groot, A. Alen, J.-P. Snappe, T. Merckx-Van Goey et F. Daoût, assistée
Daoût, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter R. Henneuse, du greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président R. Henneuse,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging I. Objet de la question préjudicielle et procédure
Bij vonnis van 6 januari 2011 in zake de Belgische Staat tegen Fulvia Par jugement du 6 janvier 2011 en cause de l'Etat belge contre Fulvia
Latragna, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op
13 april 2011, heeft de Rechtbank van Koophandel te Bergen de volgende Latragna, dont l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 13
avril 2011, le Tribunal de commerce de Mons a posé la question
prejudiciële vraag gesteld : préjudicielle suivante :
« Schendt artikel 442quater, § 2, van het WIB 1992, zoals het werd « L'article 442quater § 2 CIR/1992 tel qu'il a été inséré par la
ingevoegd bij de programmawet van 20 juli 2006, de artikelen 10, 11 en loi-programme du 20 juillet 2006, viole-t-il les articles 10, 11 et
172 van de Grondwet doordat het, in het kader van de aansprakelijkheid 172 de la Constitution en ce que, dans le cadre de la responsabilité
van de bedrijfsleiders, ten aanzien van de fiscus strengere regels des dirigeants d'entreprises, il instaure des règles plus sévères à
invoert dan ten aanzien van de andere schuldeisers aan wie hun fout l'égard du fisc qu'à l'égard des autres créanciers auxquels leur faute
schade zou berokkenen, en/of doordat het de bedrijfsleiders aan causerait un dommage et/ou en ce qu'il soumet les dirigeants
strengere, van het gemeen recht afwijkende regels onderwerpt voor de d'entreprise à des règles plus sévères, exorbitantes du droit commun,
betaling van de bedrijfsvoorheffing dan, ten opzichte van diezelfde pour le paiement du précompte professionnel par rapport aux mêmes
bedrijfsleiders, voor de betaling van de andere belastingen (met dirigeants pour le paiement des autres impôts (sauf la TVA qui
uitzondering van de btw, waarvoor een soortgelijke bepaling geldt), bénéficie d'une disposition similaire) où les règles du droit commun
waarvoor de regels van het gemeen recht van toepassing blijven ? ». continuent à s'appliquer ? ».
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
B.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op artikel 442quater van B.1. La question préjudicielle porte sur l'article 442quater du Code
het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992 (hierna : WIB 1992), dat des impôts sur les revenus 1992 (ci-après : CIR 1992), qui dispose :
bepaalt : « § 1. In geval van tekortkoming, door een vennootschap of door een « § 1er. En cas de manquement, par une société ou une personne morale
rechtspersoon bedoeld in artikel 17, § 3, van de wet van 27 juni 1921 visée à l'article 17, § 3, de la loi du 27 juin 1921 sur les
betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk, de internationale associations sans but lucratif, les associations internationales sans
verenigingen zonder winstoogmerk en de stichtingen, aan haar but lucratif et les fondations, à son obligation de paiement du
verplichting tot het betalen van de bedrijfsvoorheffing, zijn de précompte professionnel, le ou les dirigeants de la société ou de la
bestuurder of bestuurders van de vennootschap of van de rechtspersoon personne morale chargés de la gestion journalière de la société ou de
die belast zijn met de dagelijkse leiding van de vennootschap of van la personne morale sont solidairement responsables du manquement si
de rechtspersoon hoofdelijk aansprakelijk voor de tekortkoming indien die te wijten is aan een fout in de zin van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek, die ze hebben begaan bij het besturen van de vennootschap of de rechtspersoon. Deze hoofdelijke aansprakelijkheid kan worden uitgebreid naar de andere bestuurders van de vennootschap of van de rechtspersoon indien in hunnen hoofde een fout wordt aangetoond die heeft bijgedragen tot de in het eerste lid bedoelde tekortkoming. Onder bestuurder van een vennootschap of van een rechtspersoon in de zin van dit artikel wordt verstaan, elke persoon die, in feite of in rechte, de bevoegdheid heeft of heeft gehad om de vennootschap of de rechtspersoon te besturen, met uitsluiting van de gerechtelijke mandatarissen. § 2. De herhaalde niet-betaling van de bedrijfsvoorheffing door de vennootschap of door de rechtspersoon, wordt, behoudens tegenbewijs, vermoed voort te vloeien uit een in § 1, eerste lid, bedoelde fout. celui-ci est imputable à une faute au sens de l'article 1382 du Code civil, qu'ils ont commise dans la gestion de la société ou de la personne morale. Cette responsabilité solidaire peut être étendue aux autres dirigeants de la société ou de la personne morale lorsqu'une faute ayant contribué au manquement visé à l'alinéa 1er est établie dans leur chef. Par dirigeant de la société ou de la personne morale au sens du présent article, l'on entend toute personne qui, en fait ou en droit, détient ou a détenu le pouvoir de gérer la société ou la personne morale, à l'exclusion des mandataires de justice. § 2. Le non-paiement répété par la société ou la personne morale du précompte professionnel, est, sauf preuve du contraire, présumé résulter d'une faute visée au § 1er, alinéa 1er.
Onder herhaalde inbreuken op de verplichting tot betaling van de Par inobservation répétée de l'obligation de paiement du précompte
bedrijfsvoorheffing in de zin van dit artikel, wordt verstaan : professionnel au sens du présent article, l'on entend :
- ofwel, voor een trimestriële schuldenaar van de voorheffing, het gebrek aan betaling van ten minste twee vervallen schulden binnen een periode van een jaar; - ofwel, voor een maandelijkse schuldenaar van de voorheffing, het gebrek aan betaling van ten minste drie vervallen schulden binnen een periode van een jaar. § 3. Er is geen vermoeden van fout in de zin van § 2, eerste lid, indien de niet-betaling het gevolg is van financiële moeilijkheden die aanleiding hebben gegeven tot het openen van de procedure van gerechtelijk akkoord, van faillissement of van gerechtelijke ontbinding. § 4. De hoofdelijke aansprakelijkheid van de bestuurders van de vennootschap of van de rechtspersoon kan slechts worden ingeroepen voor de betaling, in hoofdsom en interesten, van de schulden inzake bedrijfsvoorheffing. § 5. De rechtsvordering tegen aansprakelijke bestuurders is slechts ontvankelijk indien ze wordt ingesteld na het verstrijken van een termijn van één maand te rekenen vanaf een door de ontvanger bij ter post aangetekende brief verzonden kennisgeving, waarin de geadresseerde verzocht wordt de nodige maatregelen te treffen om de tekortkoming te verhelpen of om aan te tonen dat deze niet het gevolg is van een door hen begane fout. Deze bepaling verhindert evenwel niet dat de met de invordering belaste ambtenaar, binnen voormelde termijn, bewarende maatregelen vordert ten laste van het vermogen van de bestuurder of bestuurders van de vennootschap of rechtspersoon aan wie een kennisgeving is - soit, pour un redevable trimestriel du précompte, le défaut de paiement d'au moins deux dettes échues au cours d'une période d'un an; - soit, pour un redevable mensuel du précompte, le défaut de paiement d'au moins trois dettes échues au cours d'une période d'un an. § 3. Il n'y a pas présomption de faute au sens du § 2, alinéa 1er, lorsque le non-paiement provient de difficultés financières qui ont donné lieu à l'ouverture de la procédure de concordat judiciaire, de faillite ou de dissolution judiciaire. § 4. La responsabilité solidaire des dirigeants de la société ou de la personne morale ne peut être engagée que pour le paiement, en principal et intérêts, des dettes de précompte professionnel. § 5. L'action judiciaire contre les dirigeants responsables n'est recevable qu'à l'expiration d'un délai d'un mois à dater d'un avertissement adressé par le receveur par lettre recommandée à la poste invitant le destinataire à prendre les mesures nécessaires pour remédier au manquement ou pour démontrer que celui-ci n'est pas imputable à une faute commise par eux. Cette disposition ne fait, toutefois, pas obstacle à ce que le fonctionnaire chargé du recouvrement puisse requérir, dans le délai précité, des mesures conservatoires à l'égard du patrimoine du ou des dirigeants de la société ou de la personne morale qui ont fait l'objet
toegezonden ». de l'avertissement ».
B.2. De verwijzende rechter stelt het Hof een vraag over de B.2. Le juge a quo interroge la Cour sur la compatibilité du
bestaanbaarheid van paragraaf 2 van die bepaling met de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet doordat zij, in het kader van de aansprakelijkheid van de bedrijfsleiders, ten aanzien van de fiscus strengere regels invoert dan ten aanzien van de andere schuldeisers aan wie hun fout schade zou berokkenen, en/of doordat zij de bedrijfsleiders aan strengere, van het gemeen recht afwijkende regels onderwerpt voor de betaling van de bedrijfsvoorheffing dan, ten opzichte van diezelfde bedrijfsleiders, voor de betaling van de andere belastingen (met uitzondering van de btw, waarvoor een soortgelijke bepaling geldt), waarvoor de regels van het gemeen recht van toepassing blijven. paragraphe 2 de cette disposition avec les articles 10, 11 et 172 de la Constitution en ce que, dans le cadre de la responsabilité des dirigeants d'entreprises, elle instaure des règles plus sévères à l'égard du fisc qu'à l'égard des autres créanciers auxquels leur faute causerait un dommage et/ou en ce qu'elle soumet des dirigeants d'entreprise à des règles plus sévères, exorbitantes du droit commun, pour le paiement du précompte professionnel par rapport aux mêmes dirigeants pour le paiement des autres impôts (sauf la TVA qui bénéficie d'une disposition similaire), où les règles du droit commun continuent à s'appliquer.
B.3. Artikel 442quater van het WIB 1992 vindt zijn oorsprong in B.3. L'article 442quater du CIR 1992 trouve son origine dans l'article
artikel 14 van de programmawet van 20 juli 2006. Die bepaling voorziet 14 de la loi-programme du 20 juillet 2006. Cette disposition prévoit
in een hoofdelijke aansprakelijkheid van de bestuurders van een une responsabilité solidaire des dirigeants d'une société ou d'une
vennootschap of van een rechtspersoon die belast zijn met de
dagelijkse leiding ervan in geval van tekortkoming, door de personne morale chargés de la gestion journalière de celle-ci en cas
vennootschap of door de rechtspersoon bedoeld in paragraaf 1, aan haar de manquement par la société ou la personne morale visée au paragraphe
of zijn verplichting tot het betalen van de bedrijfsvoorheffing indien 1er à son obligation de paiement du précompte professionnel si ce
die tekortkoming te wijten is aan een fout in de zin van artikel 1382 manquement est imputable à une faute au sens de l'article 1382 du Code
van het Burgerlijk Wetboek die zij hebben begaan bij het besturen van civil qu'ils ont commise dans la gestion de la société ou personne
de vennootschap of de rechtspersoon ( § 1). morale ( § 1er).
Paragraaf 2 van die bepaling, waarop de prejudiciële vraag betrekking Le paragraphe 2 de cette disposition, sur lequel porte la question
heeft, betreft de herhaalde niet-betaling van de bedrijfsvoorheffing, préjudicielle, vise le non-paiement répété du précompte professionnel,
die wordt gedefinieerd als een gebrek aan betaling van ten minste twee défini comme un défaut de paiement d'au moins deux ou trois échéances
of drie vervallen schulden binnen een periode van een jaar, naargelang
de voorheffing trimestrieel of maandelijks verschuldigd is. Die au cours d'une période d'un an, selon que le précompte est dû
paragraaf 2 vermoedt op weerlegbare wijze dat zulk een herhaalde trimestriellement ou mensuellement. Ce paragraphe 2 présume de manière
tekortkoming een bestuursfout vormt in de zin van paragraaf 1. réfragable qu'un tel manquement répété constitue une faute de gestion
au sens du paragraphe 1er.
B.4. Uit de parlementaire voorbereiding van de programmawet van 20 B.4. Il résulte des travaux préparatoires de la loi-programme du 20
juli 2006 volgt dat de wetgever een einde heeft willen stellen aan de juillet 2006 que le législateur a voulu mettre un terme à des
onzekerheden die uit de rechtspraak en de rechtsleer voortvloeiden met incertitudes jurisprudentielles et doctrinales quant à la
betrekking tot de aansprakelijkheid van de bestuurders, « door een responsabilité des dirigeants « en prévoyant une règle spécifique de
bijzondere regel van hoofdelijke aansprakelijkheid van de bestuurders responsabilité solidaire des dirigeants lorsque le défaut de paiement
te bepalen wanneer het gebrek aan betaling van de bedrijfsvoorheffing du précompte professionnel ou de la TVA résulte d'une faute dans la
of van de BTW het gevolg is van een fout in het beheer van de gestion de l'entreprise » (Doc. parl., Chambre, 2005-2006, DOC
onderneming » (Parl. St., Kamer, 2005-2006, DOC 51-2517/002, p. 5). 51-2517/002, p. 5). Il s'est inspiré à cet égard du droit néerlandais
Hij heeft zich in dat verband geïnspireerd op het Nederlandse recht en et du droit français et justifie la disposition par les raisons
op het Franse recht, en verantwoordt de bepaling als volgt : suivantes :
« [...] - het gaat om gelden die de onderneming heeft ontvangen (BTW) « [...] - il y va de sommes que l'entreprise a perçues (TVA) ou
of heeft ingehouden op de bezoldigingen (bedrijfsvoorheffing) zonder retenues sur les rémunérations (précompte professionnel) sans les
ze door te storten aan de Schatkist terwijl ze, gelet op hun aard, acquitter au profit du Trésor alors qu'elles ne peuvent, en raison de
niet kunnen geacht worden deel uit te maken van de financiële middelen leur nature, être considérées comme faisant partie des moyens
van de onderneming; financiers de l'entreprise;
- het niet-betalen van de bedrijfsvoorheffing of van de belasting over - le non-paiement du précompte professionnel ou de la taxe sur la
de toegevoegde waarde heeft een negatieve impact op de valeur ajoutée a un impact négatif sur la position concurrentielle des
concurrentiepositie van de ondernemingen die hun fiscale schulden entreprises qui acquittent leurs dettes fiscales dans les délais;
tijdig vereffenen;
- het niet-betalen van de bedrijfsvoorheffing en van de belasting over - le non-paiement du précompte professionnel ou de la taxe sur la
de toegevoegde waarde beïnvloedt onbetwistbaar de inkomsten van de valeur ajoutée affecte incontestablement les ressources de l'Autorité
Overheid in de mate waarin die inhoudingen een niet-verwaarloosbaar dans la mesure où ces prélèvements constituent une part non
deel uitmaken van de openbare financiën » (ibid.). négligeable des deniers publics » (ibid.).
Uit die parlementaire voorbereiding volgt ook dat de wetgever niet de Il résulte aussi de ces travaux préparatoires que le législateur n'a
bestuurders die « te goeder trouw » zijn heeft willen beogen : pas voulu viser les dirigeants qui sont de « bonne foi » :
« Daar kwade trouw, in de regel, slechts kan verondersteld worden, is « La mauvaise foi ne pouvant, en règle, se présumer, c'est à
het aan de administratie om te bewijzen dat de bestuurder waarvan de l'administration qu'il appartiendra de prouver que le dirigeant dont
aansprakelijkheid in het gedrang komt, de fout in het beheer van de la responsabilité est mise en cause a commis la faute dans la gestion
onderneming heeft begaan. de l'entreprise.
Evenwel, in het geval van een herhaaldelijk verzuim van de Toutefois, en cas de manquement répété de la société, une présomption
vennootschap, wordt een vermoeden juris tantum ingevoerd en is het aan juris tantum est établie et il incombe alors au dirigeant d'apporter
de bestuurder om te bewijzen dat hij geen fout heeft gemaakt » (ibid., p. 6). la preuve qu'il n'a pas commis de faute » (ibid., p. 6).
Er werd verder nog gepreciseerd dat de bestuurder : Il a encore été précisé que le dirigeant :
« een fout [moet hebben] begaan. Rekening houdend met de diverse « doit avoir commis une faute. Le tribunal devra apprécier, à la
bevoegdheden van de betrokkene, zal de rechtbank moeten oordelen wat lumière de ses différentes compétences, le véritable niveau de
zijn of haar échte aansprakelijkheidsniveau binnen de onderneming is » responsabilité de la personne concernée dans l'entreprise » (Doc.
(Parl. St., Kamer, 2005-2006, DOC 51-2517/012, p. 20). parl., Chambre, 2005-2006, DOC 51-2517/012, p. 20).
De wetgever heeft ook voorzien in een preventief mechanisme dat de Le législateur a aussi prévu un mécanisme préventif en vertu duquel
administratie verplicht om vooraf de bestuurder die zij aansprakelijk l'administration a l'obligation d'avertir préalablement le dirigeant
wil stellen, te verwittigen (paragraaf 5 van artikel 442quater van het dont elle entend engager la responsabilité (paragraphe 5 de l'article
WIB 1992). 442quater du CIR 1992).
B.5. In tegenstelling tot hetgeen de Ministerraad aanvoert, heeft het B.5. Contrairement à ce que soutient le Conseil des ministres, la
verschil in behandeling daadwerkelijk betrekking op personen, en niet différence de traitement concerne effectivement des personnes et non
op schuldvorderingen, en zijn de twee door de prejudiciële vraag des créances et les deux catégories de créanciers visées par la
beoogde categorieën van schuldeisers vergelijkbaar. question préjudicielle sont comparables.
B.6. De in het geding zijnde maatregel berust op een criterium dat B.6. La mesure litigieuse repose sur un critère qui est en rapport
samenhangt met het doel van de wetgever, zoals vermeld in B.4, dat avec l'objectif poursuivi par le législateur, tel qu'il a été rappelé
erin bestaat de rechten van de Schatkist en de concurrentiepositie van en B.4, qui est de préserver les droits du Trésor et la position
de ondernemingen te vrijwaren. De bestuurders die door de bepaling concurrentielle des entreprises. La responsabilité des dirigeants
worden beoogd, kunnen immers enkel aansprakelijk worden gesteld indien visés par la disposition ne peut, en effet, être engagée que si
de verplichting tot betaling van de bedrijfsvoorheffing herhaaldelijk l'obligation de payer le précompte professionnel a été méconnue à
niet is nagekomen. De wetgever heeft in dat verband rekening gehouden plusieurs reprises. Le législateur a pris en compte, à cet égard, le
met het feit dat die verplichting betrekking heeft op bedragen die fait que cette obligation a pour objet des sommes à payer pour le
voor rekening van derden moeten worden betaald. Aangezien de opbrengst
van de belasting wordt aangewend voor overheidsuitgaven die strekken compte de tiers. Par ailleurs, le produit de l'impôt étant affecté à
tot de behartiging van het algemeen belang, dient overigens te worden des dépenses publiques qui visent à la satisfaction de l'intérêt
aangenomen dat van de regels van het gemeen recht mag worden général, il doit être admis qu'il puisse être dérogé aux règles du
afgeweken. droit commun.
B.7. De in het geding zijnde maatregel is evenmin onevenredig. De B.7. La mesure litigieuse n'est pas davantage disproportionnée. Le
wetgever heeft enkel voorzien in een vermoeden van fout in geval van législateur a uniquement prévu une présomption de faute en cas de
een herhaalde tekortkoming, en dat vermoeden kan worden weerlegd manquement répété et cette présomption peut être renversée si le
indien de bestuurder aantoont dat hij geen bestuursfout heeft begaan. dirigeant prouve qu'il n'a pas commis de faute de gestion. Par
Overigens moet een aansprakelijkheidsvordering worden ingesteld bij ailleurs, l'action en responsabilité doit être intentée auprès d'une
een rechtsinstantie die moet nagaan of alle wettelijke voorwaarden juridiction qui doit vérifier si toutes les conditions légales sont
zijn vervuld om de bestuurder burgerrechtelijk aansprakelijk te remplies pour engager la responsabilité civile du dirigeant. L'accès à
stellen. De toegang tot een rechter die een volwaardige toetsing un juge exerçant un contrôle de pleine juridiction est dès lors
uitvoert, is voor de betrokken bestuurders bijgevolg gewaarborgd. garanti aux dirigeants concernés.
B.8. De in het geding zijnde bepaling voert geen voorrecht in, noch B.8. La disposition en cause ne crée pas de privilège ni ne contient
een vrijstelling of vermindering van belasting. Zij is dus niet une exemption ou une modération d'impôt. Elle n'est donc pas
onbestaanbaar met artikel 172 van de Grondwet. incompatible avec l'article 172 de la Constitution.
B.9. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord. B.9. La question préjudicielle appelle une réponse négative.
Om die redenen, Par ces motifs,
het Hof la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
Artikel 442quater, § 2, van het Wetboek van de inkomstenbelastingen L'article 442quater, § 2, du Code des impôts sur les revenus 1992 ne
1992 schendt de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet niet. viole pas les articles 10, 11 et 172 de la Constitution.
Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise,
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 29 maart 2012. la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 29 mars 2012.
De griffier, Le greffier,
P.-Y. Dutilleux. P.-Y. Dutilleux.
De voorzitter, Le président,
R. Henneuse. R. Henneuse.
^