Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 148/2011 van 5 oktober 2011 Rolnummer 5191 In zake : de vordering tot schorsing van de wet van 1 juni 2011 tot instelling van een verbod op het dragen van kleding die het gezicht volledig dan wel grotendeels verberg Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechter(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 148/2011 van 5 oktober 2011 Rolnummer 5191 In zake : de vordering tot schorsing van de wet van 1 juni 2011 tot instelling van een verbod op het dragen van kleding die het gezicht volledig dan wel grotendeels verberg Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechter(...) Extrait de l'arrêt n° 148/2011 du 5 octobre 2011 Numéro du rôle : 5191 En cause : la demande de suspension de la loi du 1 er juin 2011 visant à interdire le port de tout vêtement cachant totalement ou de manière principale le visag La Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De(...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 148/2011 van 5 oktober 2011 Extrait de l'arrêt n° 148/2011 du 5 octobre 2011
Rolnummer 5191 Numéro du rôle : 5191
In zake : de vordering tot schorsing van de wet van 1 juni 2011 tot En cause : la demande de suspension de la loi du 1er juin 2011 visant
instelling van een verbod op het dragen van kleding die het gezicht à interdire le port de tout vêtement cachant totalement ou de manière
volledig dan wel grotendeels verbergt, ingesteld door Samia Belkacemi en Yamina Oussar. principale le visage, introduite par Samia Belkacemi et Yamina Oussar.
Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De
rechters E. De Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P. Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Derycke,
Moerman, E. Derycke, J. Spreutels, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul en F. J. Spreutels, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul et F. Daoût, assistée du
Daoût, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter R. Henneuse, greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président R. Henneuse,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de vordering en rechtspleging I. Objet de la demande et procédure
Bij verzoekschrift dat aan het Hof is toegezonden bij op 26 juli 2011 Par requête adressée à la Cour par lettre recommandée à la poste le 26
ter post aangetekende brief en ter griffie is ingekomen op 27 juli
2011, is een vordering tot schorsing ingesteld van de wet van 1 juni juillet 2011 et parvenue au greffe le 27 juillet 2011, une demande de
2011 tot instelling van een verbod op het dragen van kleding die het suspension de la loi du 1er juin 2011 visant à interdire le port de
gezicht volledig dan wel grotendeels verbergt (bekendgemaakt in het tout vêtement cachant totalement ou de manière principale le visage
Belgisch Staatsblad van 13 juli 2011), door Samia Belkacemi, wonende (publiée au Moniteur belge du 13 juillet 2011) a été introduite par
te 1030 Brussel, Paviljoenstraat 92, en Yamina Oussar, wonende te 4020 Samia Belkacemi, demeurant à 1030 Bruxelles, rue du Pavillon 92, et
Luik, rue Léon Frédéricq 23. Yamina Oussar, demeurant à 4020 Liège, rue Léon Frédéricq 23.
Bij hetzelfde verzoekschrift vorderen de verzoekende partijen eveneens Par la même requête, les parties requérantes demandent également
de vernietiging van dezelfde wet. l'annulation de la même loi.
(...) (...)
II. In rechte II. En droit
(...) (...)
Ten aanzien van de bestreden bepalingen En ce qui concerne les dispositions attaquées
B.1. De vordering tot schorsing is gericht tegen de wet van 1 juni B.1. La demande de suspension est dirigée contre la loi du 1er juin
2011 « tot instelling van een verbod op het dragen van kleding die het 2011 « visant à interdire le port de tout vêtement cachant totalement
gezicht volledig dan wel grotendeels verbergt ». ou de manière principale le visage ».
Die wet bepaalt : Cette loi dispose :
«

Artikel 1.Deze wet regelt een aangelegenheid als bedoeld in artikel 78 van de Grondwet.

«

Article 1er.La présente loi règle une matière visée à l'article 78 de la Constitution.

Art. 2.In het Strafwetboek wordt een artikel 563bis ingevoegd,

Art. 2.Dans le Code pénal, il est inséré un article 563bis rédigé

luidende : comme suit :
'

Art. 563bis.Met geldboete van vijftien euro tot vijfentwintig euro

'

Art. 563bis.Seront punis d'une amende de quinze euros à vingt-cinq

en met gevangenisstraf van een dag tot zeven dagen of met een van deze euros et d'un emprisonnement d'un jour à sept jours ou d'une de ces
straffen alleen worden gestraft, zij die zich, behoudens peines seulement, ceux qui, sauf dispositions légales contraires, se
andersluidende wetsbepalingen, in de voor het publiek toegankelijke présentent dans les lieux accessibles au public le visage masqué ou
plaatsen begeven met het gezicht geheel of gedeeltelijk bedekt of dissimulé en tout ou en partie, de manière telle qu'ils ne soient pas
verborgen, zodat zij niet herkenbaar zijn. identifiables.
Het eerste lid geldt echter niet voor hen die zich in de voor het Toutefois, ne sont pas visés par l'alinéa 1er, ceux qui circulent dans
publiek toegankelijke plaatsen begeven met het gezicht geheel of les lieux accessibles au public le visage masqué ou dissimulé en tout
gedeeltelijk bedekt of verborgen, zodat zij niet herkenbaar zijn, en ou en partie de manière telle qu'ils ne soient pas indentifiables et
wel krachtens arbeidsreglementen of een politieverordening naar ce, en vertu de règlements de travail ou d'une ordonnance de police à
aanleiding van feestactiviteiten '. l'occasion de manifestations festives '.

Art. 3.In artikel 119bis van de Nieuwe Gemeentewet, ingevoegd bij de

Art. 3.A l'article 119bis de la Nouvelle Loi communale, inséré par la

wet van 13 mei 1999 en gewijzigd bij de wetten van 7 mei 2004, 17 juni loi du 13 mai 1999 et modifié par les lois des 7 mai 2004, 17 juin
2004, 20 juli 2005, 15 mei 2006, 25 januari 2007 en 15 mei 2007, 2004, 20 juillet 2005, 15 mai 2006, 25 janvier 2007 et 15 mai 2007,
worden de volgende wijzigingen aangebracht : les modifications suivantes sont apportées :
1. in § 2, derde lid, worden de woorden ' en 563, 2° en 3° ', 1. dans le § 2, alinéa 3, les mots ' ou 563, 2° et 3° ', sont
vervangen door de woorden ' 563, 2° en 3°, en 563bis ' ; remplacés par les mots ' 563, 2° et 3°, et 563bis ';
2. in § 7, 1°, worden de woorden ' of 563, 2° en 3° ' vervangen door 2. dans le § 7, 1°, les mots ' ou 563, 2° et 3° ' sont remplacés par
de woorden ' 563, 2° en 3°, en 563bis '; les mots ' 563, 2° et 3°, et 563bis ';
3. in § 8, tweede lid, worden de woorden ' en 563, 2° en 3° ' 3. dans le § 8, alinéa 2, les mots ' et 563, 2° et 3° ' sont remplacés
vervangen door de woorden ', 563, 2° en 3°, en 563bis ' ». par les mots ' 563, 2° et 3°, et 563bis ' ».
Ten aanzien van het belang En ce qui concerne l'intérêt
B.2.1. Aangezien de vordering tot schorsing ondergeschikt is aan het B.2.1. La demande de suspension étant subordonnée au recours en
beroep tot vernietiging, dient de ontvankelijkheid van dat laatste, en annulation, la recevabilité de celui-ci, et en particulier l'existence
met name het bestaan van het vereiste belang, reeds bij het onderzoek
van de vordering tot schorsing te worden betrokken. de l'intérêt requis, doit être abordée dès l'examen de la demande de suspension.
B.2.2. De Grondwet en de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het B.2.2. La Constitution et la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la
Grondwettelijk Hof vereisen dat elke natuurlijke persoon of Cour constitutionnelle imposent à toute personne physique ou morale
rechtspersoon die een beroep tot vernietiging instelt, doet blijken qui introduit un recours en annulation de justifier d'un intérêt. Ne
van een belang. Van het vereiste belang doen slechts blijken de justifient de l'intérêt requis que les personnes dont la situation
personen wier situatie door de bestreden norm rechtstreeks en pourrait être affectée directement et défavorablement par la norme
ongunstig zou kunnen worden geraakt. attaquée.
B.2.3. Zoals in het verzoekschrift wordt gepreciseerd, zijn de B.2.3. Comme le précise la requête, les parties requérantes sont des
verzoekende partijen vrouwen die het islamitische geloof belijden, in femmes de confession musulmane vivant en Belgique et portant toutes
België leven en beiden de volledige sluier, meer bepaald de nikab, deux le voile intégral, plus particulièrement le niqab. Celles-ci font
dragen. Ter ondersteuning van hun belang voeren zij aan dat de valoir à l'appui de leur intérêt que telle qu'elle est rédigée, la loi
bestreden wet, zoals die is opgesteld, ondanks de algemene bewoordingen ervan, op overdreven wijze interfereert met vrijheden die zij willen uitoefenen als moslima's die om religieuze redenen de volledige sluier dragen en als vrouwen, en op die manier ten aanzien van hen een discriminerende situatie in het leven roept. B.2.4. De situatie van de verzoekende partijen zou rechtstreeks en ongunstig kunnen worden geraakt door de bestreden wet, aangezien die laatste bepaalt dat een strafrechtelijke sanctie kan worden opgelegd aan iedere persoon die zich in de voor het publiek toegankelijke plaatsen begeeft met het gezicht geheel of gedeeltelijk bedekt of verborgen, zodat hij niet herkenbaar is. attaquée, en dépit de la généralité de ses termes, interfère de manière excessive avec des libertés qu'elles entendent pouvoir exercer en tant que musulmanes portant le voile intégral pour des motifs religieux et en tant que femmes, et crée de la sorte, à leur égard, une situation discriminatoire. B.2.4. La situation des parties requérantes pourrait être directement et défavorablement affectée par la loi attaquée dès lors que celle-ci prévoit qu'une sanction pénale peut être infligée à toute personne qui se présente dans les lieux accessibles au public le visage masqué ou dissimulé en tout ou en partie, de manière telle qu'elle ne soit pas identifiable.
B.2.5. Het beperkte onderzoek van de ontvankelijkheid van het beroep B.2.5. L'examen limité de la recevabilité du recours en annulation
tot vernietiging waartoe het Hof in het kader van de vordering tot auquel la Cour a pu procéder dans le cadre de la demande de suspension
schorsing is kunnen overgaan, toont niet aan dat het beroep tot ne fait pas apparaître que le recours en annulation - et donc la
vernietiging - en dus de vordering tot schorsing - onontvankelijk moet demande de suspension - doive être considéré comme irrecevable.
worden geacht.
Ten aanzien van de vordering tot schorsing En ce qui concerne la demande de suspension
B.3. Luidens artikel 20, 1°, van de bijzondere wet van 6 januari 1989 B.3. Aux termes de l'article 20, 1°, de la loi spéciale du 6 janvier
op het Grondwettelijk Hof dienen twee grondvoorwaarden te worden 1989 sur la Cour constitutionnelle, deux conditions de fond doivent
vervuld opdat tot de schorsing kan worden besloten : être remplies pour que la suspension puisse être décidée :
- er dienen ernstige middelen te worden aangevoerd; - des moyens sérieux doivent être invoqués;
- de onmiddellijke uitvoering van de bestreden regel dient een - l'exécution immédiate de la règle attaquée doit risquer de causer un
moeilijk te herstellen ernstig nadeel te kunnen berokkenen. préjudice grave difficilement réparable.
Ten aanzien van het moeilijk te herstellen ernstig nadeel En ce qui concerne le préjudice grave difficilement réparable
B.4.1. De schorsing door het Hof van een wetsbepaling moet het B.4.1. La suspension par la Cour d'une disposition législative doit
mogelijk maken te voorkomen dat de onmiddellijke toepassing van de permettre d'éviter que l'application immédiate des normes attaquées
bestreden normen de verzoekende partij een ernstig nadeel berokkent cause à la partie requérante un préjudice grave, qui ne pourrait être
dat niet of moeilijk zou kunnen worden hersteld wanneer die normen réparé ou qui pourrait difficilement l'être en cas d'annulation de ces
worden vernietigd. normes.
B.4.2. Het door de verzoekende partijen aangevoerde nadeel zou erin B.4.2. Le préjudice allégué par les parties requérantes consisterait
bestaan dat zij, zodra de bestreden wet daadwerkelijk wordt toegepast, en ce que dès la mise en application effective de la loi attaquée,
ertoe zouden zijn verplicht ofwel thuis te blijven, ofwel zich in een elles seraient tenues soit de rester chez elles, soit de se présenter
voor het publiek toegankelijke plaats te begeven waarbij zij dan het dans un lieu accessible au public en encourant le risque d'être
risico lopen te worden bekeurd - hetgeen hun waardigheid zou aantasten verbalisées - ce qui porterait atteinte à leur dignité - et de se voir
- en geldboeten of gevangenisstraffen te worden opgelegd, ofwel nog, infliger des amendes ou des peines de prison, soit encore de renoncer,
tegen hun wil afstand te doen van de uitoefening van bepaalde contre leur gré, à l'exercice de certaines libertés fondamentales pour
fundamentele vrijheden om hun vrijheid van verkeer te behouden. préserver leur liberté de circulation.
B.5. Uit artikel 22 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het B.5. Il ressort de l'article 22 de la loi spéciale du 6 janvier 1989
Grondwettelijk Hof blijkt dat, om te voldoen aan de tweede voorwaarde sur la Cour constitutionnelle que, pour satisfaire à la deuxième
van artikel 20, 1°, van die wet, de persoon die een vordering tot condition de l'article 20, 1°, de cette loi, la personne qui forme une
schorsing instelt, in zijn verzoekschrift concrete en precieze feiten demande de suspension doit exposer, dans sa requête, des faits
moet uiteenzetten waaruit voldoende blijkt dat de onmiddellijke concrets et précis qui prouvent à suffisance que l'application
toepassing van de bepalingen waarvan hij de vernietiging vordert, hem immédiate des dispositions dont elle demande l'annulation risque de
een moeilijk te herstellen ernstig nadeel kan berokkenen. lui causer un préjudice grave difficilement réparable.
Die persoon moet met name het bestaan van het risico van een nadeel, Cette personne doit notamment faire la démonstration de l'existence du
de ernst ervan en het verband tussen dat risico en de toepassing van risque de préjudice, de sa gravité et de son lien avec l'application
de bestreden bepalingen aantonen. des dispositions attaquées.
B.6.1. Indien de verzoekende partijen voor de strafrechter zouden B.6.1. Si les parties requérantes viennent à être poursuivies devant
worden vervolgd omdat zij zich in voor het publiek toegankelijke le juge pénal au motif qu'elles se présentent dans des lieux
ruimten begeven met het gezicht volledig of gedeeltelijk verborgen accessibles au public le visage dissimulé en tout ou en partie par un
door een kledingstuk waardoor zij niet kunnen worden geïdentificeerd, vêtement qui ne permet pas leur identification, rien n'empêche qu'au
belet niets dat zij in de loop van die procedure aan de rechter vragen cours de ladite procédure, elles demandent au juge de poser à la Cour
aan het Hof een prejudiciële vraag te stellen over de bestaanbaarheid une question préjudicielle relative à la compatibilité de l'article
van het nieuwe artikel 563bis van het Strafwetboek met de 563bis nouveau du Code pénal avec les dispositions constitutionnelles
grondwetsbepalingen, in samenhang gelezen met de verdragsbepalingen combinées avec les dispositions conventionnelles visées dans la
die in het thans onderzochte verzoekschrift worden beoogd. requête présentement examinée.
B.6.2. Indien de verzoekende partijen ten slotte bij beslissing van B.6.2. Enfin, si les parties requérantes sont sanctionnées par
een strafgerecht zouden worden bestraft met toepassing van de décision d'une juridiction répressive en application de la loi
bestreden wet, zouden zij alsnog de intrekking van een dergelijke attaquée, encore seraient-elles admises à demander la rétractation de
beslissing kunnen vorderen op basis van artikel 10 van de bijzondere pareille décision sur la base de l'article 10 de la loi spéciale du 6
wet van 6 januari 1989 indien de wetsbepaling waarop die sanctie janvier 1989 si la disposition légale sur laquelle se fonde ladite
steunt, door het Hof zou worden vernietigd. sanction venait à être annulée par la Cour.
Het bestaan van een risico van een moeilijk te herstellen ernstig L'existence d'un risque de préjudice grave difficilement réparable
nadeel staat derhalve niet vast in de hypothese van een eventuele n'est dès lors pas établie dans l'hypothèse d'une éventuelle poursuite
vervolging voor de strafrechter. devant le juge pénal.
B.6.3. Indien de verzoekende partijen zich houden aan de bestreden B.6.3. Si les parties requérantes appliquent les dispositions
bepalingen, kan hun niet de strafrechtelijke sanctie worden opgelegd attaquées, elles ne peuvent encourir la sanction pénale attachée au
die is verbonden aan het gedrag dat die bepalingen willen verbieden. comportement que ces dispositions entendent interdire. Quant au fait
Ten aanzien van het feit dat de verzoekende partijen in dat geval que les parties requérantes se verraient dans ce cas contraintes de
ertoe zouden zijn verplicht afstand te doen van de uitoefening van renoncer à l'exercice de certaines libertés fondamentales pour
sommige fundamentele vrijheden om hun vrijheid van verkeer te préserver leur liberté de circulation, un tel préjudice ne pourrait
behouden, zou een dergelijk nadeel niet als dermate ernstig kunnen être considéré comme à ce point grave qu'il puisse justifier la
worden beschouwd dat het de schorsing van de bestreden wet zou kunnen suspension de la loi attaquée. Il ressort, en effet, de la requête et
verantwoorden. Uit het verzoekschrift en de pleidooien blijkt immers de l'audience que si les parties requérantes affirment qu'elles
dat, hoewel de verzoekende partijen beweren de volledige sluier te portent le voile intégral par conviction personnelle, elles indiquent
dragen uit persoonlijke overtuiging, zij aangeven dat in sommige que dans certaines circonstances, des dérogations peuvent être
omstandigheden kan worden afgeweken van de uiting van hun overtuiging. apportées à l'expression de leur conviction. Elles restent, à ce
Zij tonen in dit stadium niet aan om welke reden zij een dergelijke stade, en défaut de démontrer pour quel motif elles ne pourraient
afwijking niet zouden kunnen aanvaarden tijdens de beperkte duur van admettre pareille dérogation durant le temps limité que dure la
de procedure voor het Hof. procédure devant la Cour.
B.7. Aangezien niet is voldaan aan de voorwaarde in verband met het B.7. Dès lors qu'il n'est pas satisfait à la condition relative au
moeilijk te herstellen ernstig nadeel, dient geen uitspraak te worden risque de préjudice grave difficilement réparable, il n'y a pas lieu
gedaan over de ernst van de middelen. Het Hof zal die onderzoeken de se prononcer sur le sérieux des moyens. Ceux-ci seront examinés par
wanneer het uitspraak doet over het beroep tot vernietiging. la Cour lorsqu'elle statuera sur le recours en annulation.
Om die redenen, Par ces motifs,
het Hof la Cour
verwerpt de vordering tot schorsing. rejette la demande de suspension.
Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise,
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 5 oktober 2011. la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 5 octobre 2011.
De griffier, Le greffier,
P.-Y. Dutilleux. P.-Y. Dutilleux.
De voorzitter, Le président,
R. Henneuse. R. Henneuse.
^