Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 3/2011 van 13 januari 2011 Rolnummer 4897 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 4 van de wet van 25 juli 2008 « tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de gecoördineerde wetten van 17 juli 1991 op Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, de rechters L(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 3/2011 van 13 januari 2011 Rolnummer 4897 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 4 van de wet van 25 juli 2008 « tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de gecoördineerde wetten van 17 juli 1991 op Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, de rechters L(...) Extrait de l'arrêt n° 3/2011 du 13 janvier 2011 Numéro du rôle : 4897 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 4 de la loi du 25 juillet 2008 « modifiant le Code civil et les lois coordonnées du 17 juillet 1991 sur la compt La Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, des juges L. Lavry(...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 3/2011 van 13 januari 2011 Extrait de l'arrêt n° 3/2011 du 13 janvier 2011
Rolnummer 4897 Numéro du rôle : 4897
In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 4 van de wet van En cause : la question préjudicielle relative à l'article 4 de la loi
25 juli 2008 « tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de du 25 juillet 2008 « modifiant le Code civil et les lois coordonnées
gecoördineerde wetten van 17 juli 1991 op de Rijkscomptabiliteit met du 17 juillet 1991 sur la comptabilité de l'Etat en vue d'interrompre
het oog op het stuiten van de verjaring van de vordering tot la prescription de l'action en dommages et intérêts à la suite d'un
schadevergoeding ten gevolge van een beroep tot vernietiging bij de recours en annulation devant le Conseil d'Etat », posée par la Cour
Raad van State », gesteld door het Hof van Beroep te Brussel. d'appel de Bruxelles.
Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, de rechters composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, des juges L.
L. Lavrysen, J.-P. Moerman, E. Derycke en P. Nihoul, en, Lavrysen, J.-P. Moerman, E. Derycke et P. Nihoul, et, conformément à
overeenkomstig artikel 60bis van de bijzondere wet van 6 januari 1989 l'article 60bis de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour
op het Grondwettelijk Hof, emeritus voorzitter M. Melchior, bijgestaan constitutionnelle, du président émérite M. Melchior, assistée du
door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van emeritus greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président émérite M.
voorzitter M. Melchior, Melchior,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging I. Objet de la question préjudicielle et procédure
Bij arrest van 11 maart 2010 in zake Jeanne Debruyne tegen de Franse Par arrêt du 11 mars 2010 en cause de Jeanne Debruyne contre la
Gemeenschap en de Belgische Staat, waarvan de expeditie ter griffie Communauté française et l'Etat belge, dont l'expédition est parvenue
van het Hof is ingekomen op 17 maart 2010, heeft het Hof van Beroep te au greffe de la Cour le 17 mars 2010, la Cour d'appel de Bruxelles a
Brussel de volgende prejudiciële vraag gesteld : posé la question préjudicielle suivante :
« Schendt artikel 4 van de wet van 25 juli 2008 tot wijziging van het « L'article 4 de la loi du 25 juillet 2008 modifiant le Code civil et
Burgerlijk Wetboek en de gecoördineerde wetten van 17 juli 1991 op de les lois coordonnées du 17 juillet 1991 sur la comptabilité de l'Etat
Rijkscomptabiliteit met het oog op het stuiten van de verjaring van de en vue d'interrompre la prescription de l'action en dommages et
vordering tot schadevergoeding ten gevolge van een beroep tot intérêts à la suite d'un recours en annulation devant le Conseil
vernietiging bij de Raad van State, in die zin geïnterpreteerd dat het d'Etat, interprété comme accordant un effet interruptif de
een verjaringstuitende werking verleent aan het beroep tot
vernietiging van een administratieve handeling bij de Raad van State prescription au recours en annulation d'un acte administratif devant
zonder een onderscheid te maken tussen het geval waarin het arrest van le Conseil d'Etat sans distinguer entre le cas où l'arrêt du Conseil
de Raad van State binnen de verjaringstermijn tijdig werd uitgesproken d'Etat a été prononcé dans le délai de prescription en temps utile
overeenkomstig artikel 2241 van het Burgerlijk Wetboek, en het geval, conformément à l'article 2241 du Code civil et le cas, également visé
eveneens bedoeld in de wet van 25 juli 2008, waarin het arrest werd par la loi du 25 juillet 2008, où l'arrêt a été prononcé au-delà du
uitgesproken na de verjaringstermijn, de artikelen 10 en 11 alsook 16 délai de prescription, viole-t-il les articles 10 et 11 ainsi que 16
van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met de artikelen 6.1 de la Constitution, lus seuls ou en combinaison avec les articles 6.1
en 13 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en met et 13 de la Convention européenne des droits de l'homme et avec
artikel 1 van het Eerste Aanvullend Protocol bij dat Verdrag, het l'article 1er du Premier Protocole additionnel à cette convention, le
beginsel van niet-retroactiviteit, het evenredigheidsbeginsel, het principe de non-rétroactivité, le principe de proportionnalité, le
rechtszekerheidsbeginsel, het beginsel van voorrang van het recht en principe de sécurité juridique, de prééminence du droit et du droit à
het beginsel van het recht op een eerlijk proces ? ». un procès équitable ? ».
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
B.1.1. De wet van 25 juli 2008 tot wijziging van het Burgerlijk B.1.1. La loi du 25 juillet 2008 « modifiant le Code civil et les lois
Wetboek en de gecoördineerde wetten van 17 juli 1991 op de coordonnées du 17 juillet 1991 sur la comptabilité de l'Etat en vue
Rijkscomptabiliteit met het oog op het stuiten van de verjaring van de d'interrompre la prescription de l'action en dommages et intérêts à la
vordering tot schadevergoeding ten gevolge van een beroep tot suite d'un recours en annulation devant le Conseil d'Etat » (ci-après
vernietiging bij de Raad van State (hierna : de wet van 25 juli 2008) : la loi du 25 juillet 2008) prévoit que le délai de prescription
voorziet in een regeling waarbij de verjaringstermijn van een d'une action en réparation du dommage causé par un acte administratif
vordering tot herstel van de schade veroorzaakt door een vernietigde annulé est interrompu par suite de l'introduction d'un recours en
administratieve handeling wordt gestuit als gevolg van het instellen
van een beroep tot nietigverklaring bij de Raad van State. annulation auprès du Conseil d'Etat.
B.1.2. Die regeling werd in de parlementaire voorbereiding toegelicht B.1.2. Ce régime a été commenté comme suit dans les travaux
als volgt : préparatoires :
« De achterstand bij de Raad van State is een oud zeer, dat sedert een « L'arriéré au Conseil d'Etat est un problème qui ne date pas d'hier
tiental jaar onhoudbare proporties heeft aangenomen. et qui s'est amplifié, au cours de ces dix dernières années, au point
d'en devenir intenable.
[...] [...]
Gewone burgers [...], die geconfronteerd worden met een volgens hen [...] les citoyens ordinaires, qui sont confrontés à une décision des
onwettige overheidsbeslissing [...], kunnen [...] voor schorsing en pouvoirs publics qu'ils considèrent comme illégale, [...] ont [...] la
vernietiging naar de Raad van State trekken. faculté d'introduire des recours en suspension et en annulation devant
le Conseil d'Etat.
Spijtig genoeg blijven zij daar jaren in onzekerheid over hun Malheureusement, l'ampleur de l'arriéré les condamne à rester des
rechtspositie, gelet op de aanzienlijke achterstand. années durant dans l'incertitude à propos de leur statut juridique.
[...] [...]
Vooraleer de betrokken burgers te weten komen of een beslissing al dan Cinq années s'écoulent en moyenne avant que les citoyens concernés
niet ongedaan wordt gemaakt wegens wetsoverschrijding, en zij dus soient fixés sur l'annulation ou non d'une décision pour cause
aanspraak kunnen maken op een schadevergoeding, zijn er gemiddeld vijf d'infraction à la loi, et puissent, en conséquence, prétendre à des
jaar verlopen. dommages et intérêts.
Evenwel verjaren overeenkomstig art. 2262bis B.W. alle Or, conformément à l'article 2262bis du Code civil, toutes les actions
rechtsvorderingen tot vergoeding van schade op grond van en réparation d'un dommage fondées sur une responsabilité
buitencontractuele aansprakelijkheid door verloop van vijf jaar vanaf extra-contractuelle se prescrivent par cinq ans à partir du jour qui
de dag volgend op die waarop de benadeelde kennis heeft gekregen van suit celui où la personne lésée a eu connaissance du dommage ou de son
de schade of van de verzwaring ervan en van de identiteit van de aggravation et de l'identité de la personne responsable.
daarvoor aansprakelijke persoon.
[...] [...]
Gelet op de mogelijkerwijs nog tussenkomende administratieve Vu la procédure de recours administratif susceptible de s'intercaler,
beroepsprocedure, is vaak al een deel van de verjaringstermijn une partie du délai de prescription s'est souvent déjà écoulée avant
verlopen nog voor het vernietigingsverzoek bij de Raad van State wordt que le recours en annulation soit introduit devant le Conseil d'Etat.
ingesteld. [...] [...]
De kans is dus zeer groot dat het recht om schadevergoeding te Il y a donc une forte probabilité que l'action en réclamation de
vorderen verjaart lopende de vernietigingsprocedure. Vele advocaten dommages et intérêts se prescrive au cours de la procédure en
zullen hun cliënten dan ook aanraden om onmiddellijk na het instellen annulation. Beaucoup d'avocats conseilleront par conséquent à leurs
van het vernietigingsverzoek of tijdens de procedure voor de Raad van clients d'engager une action civile immédiatement après l'introduction
State een burgerlijke vordering in te stellen, en deze vordering te du recours en annulation ou au cours de la procédure devant le Conseil
laten verwijzen naar de rol. d'Etat, et de demander le renvoi de cette action au rôle.
Immers, overeenkomstig artikel 2244 van het Burgerlijk Wetboek vormt En effet, aux termes de l'article 2244 du Code civil, une citation en
een dagvaarding voor het gerecht een burgerlijke stuiting. justice forme une interruption civile. Conformément à une
Overeenkomstig een vaste rechtspraak blijft deze stuiting trouwens jurisprudence constante, cette interruption subsiste d'ailleurs tant
voortduren gedurende het aanhangig zijn van de zaak, zodat de nieuwe que l'affaire reste pendante, si bien que le nouveau délai de
verjaringstermijn maar begint te lopen na het beëindigen van die prescription ne commence à courir qu'après la fin de l'instance en
aanleg. question.
Deze door de slechte werking van de instelling gegroeide Cette pratique juridique née du mauvais fonctionnement de
rechtspraktijk is evenwel geen goede zaak, vermits zij het risico van l'institution n'est cependant pas une bonne chose, dans la mesure où
het verlies van recht op schadevergoeding geheel ten laste legt van de elle rejette entièrement sur le citoyen le risque de la perte du droit
burger : het is deze laatste die een potentieel slachtoffer is van de à des dommages et intérêts : c'est le citoyen qui devient une victime
abnormale traagheid van de rechtsgang. Bovendien vult dit de rollen potentielle de la lenteur anormale de la justice. Par ailleurs, cette
van de burgerlijke rechtbanken met zaken die gedurende jaren niet in façon de faire encombre les rôles des tribunaux civils d'affaires qui
ne sont pas en état d'être jugées pendant des années, créant ainsi un
staat zijn, zodat de administratieve last onnodig toeneemt. surcroît inutile de la charge administrative.
Het is daarnaast een nutteloze bijkomende kost voor de burger die Cela représente en outre un coût supplémentaire inutile à charge du
naderhand vaststelt dat de bestreden overheidsbeslissing toch niet citoyen qui doit constater au bout du compte que la décision contestée
werd vernietigd » (Parl. St., Senaat, B.Z. 2007, nr. 4-10/1, pp. 1-3). des pouvoirs publics n'a pas été annulée » (Doc. parl., Sénat, S.E. 2007, n° 4-10/1, pp. 1-3).
B.2.1. Artikel 2 van de wet van 25 juli 2008 bepaalt : B.2.1. L'article 2 de la loi du 25 juillet 2008 dispose :
« Artikel 2244 van het Burgerlijk Wetboek wordt aangevuld met twee « L'article 2244 du Code civil est complété par deux alinéas rédigés
leden, luidende : comme suit :
' Een dagvaarding voor het gerecht stuit de verjaring tot het tijdstip ' Une citation en justice interrompt la prescription jusqu'au prononcé
waarop een definitieve beslissing wordt uitgesproken. d'une décision définitive.
Voor de toepassing van deze afdeling heeft een beroep tot vernietiging Pour l'application de la présente section, un recours en annulation
van een administratieve handeling bij de Raad van State dezelfde d'un acte administratif devant le Conseil d'Etat a, à l'égard de
gevolgen ten opzichte van de vordering tot herstel van de schade
veroorzaakt door de vernietigde administratieve handeling als een l'action en réparation du dommage causé par l'acte administratif
dagvaarding voor het gerecht. ' ». annulé, les mêmes effets qu'une citation en justice. ' ».
B.2.2. Het in het geding zijnde artikel 4 van de wet van 25 juli 2008 B.2.2. L'article 4, en cause, de la loi du 25 juillet 2008 dispose :
bepaalt : « Deze wet is van toepassing op beroepen tot vernietiging die bij de « La présente loi est applicable aux recours en annulation introduits
Raad van State zijn ingediend vóór de inwerkingtreding ervan. devant le Conseil d'Etat avant son entrée en vigueur.
Zij is evenwel niet van toepassing wanneer de vordering tot Elle n'est toutefois pas applicable lorsque l'action en dommages et
schadevergoeding vóór de inwerkingtreding van deze wet verjaard is intérêts a été déclarée prescrite par une décision passée en force de
verklaard bij een in kracht van gewijsde gegane beslissing waartegen chose jugée avant son entrée en vigueur et contre laquelle un recours
geen cassatieberoep is ingediend ». en cassation n'est pas introduit ».
B.3.1. In de prejudiciële vraag wordt het Hof verzocht de in het B.3.1. Dans la question préjudicielle, il est demandé à la Cour de
geding zijnde bepaling te toetsen aan de artikelen 10 en 11 van de contrôler la disposition en cause au regard des articles 10 et 11 de
Grondwet, alsook aan artikel 16 ervan, al dan niet in samenhang la Constitution, ainsi que de son article 16, combinés ou non, d'une
gelezen, enerzijds, met de artikelen 6.1 en 13 van het Europees part, avec les articles 6.1 et 13 de la Convention européenne des
Verdrag voor de rechten van de mens en met artikel 1 van het Eerste droits de l'homme et avec l'article 1er du Premier Protocole
Aanvullend Protocol bij dat Verdrag en, anderzijds, met het beginsel additionnel à cette Convention et, d'autre part, avec le principe de
van niet-retroactiviteit, het evenredigheidsbeginsel, het non-rétroactivité, avec le principe de proportionnalité et avec les
rechtszekerheidsbeginsel, het beginsel van de voorrang van het recht principes de la sécurité juridique, de la prééminence du droit et du
en het beginsel van het recht op een eerlijk proces. droit à un procès équitable.
Het Hof dient daarbij te onderzoeken of de in het geding zijnde A cet égard, la Cour doit examiner si la disposition en cause ne viole
bepaling de voormelde bepalingen schendt, in zoverre zij, wat de pas les dispositions précitées, en ce qu'elle n'opère pas une
hangende rechtsvorderingen betreft waarop de wet krachtens de in het distinction, en ce qui concerne les actions pendantes auxquelles la
geding zijnde overgangsbepaling van toepassing is, geen onderscheid loi est applicable en vertu de la disposition transitoire en cause,
maakt tussen de personen op wie een arrest van de Raad van State entre les personnes concernées par un arrêt du Conseil d'Etat prononcé
betrekking heeft dat binnen de verjaringstermijn is uitgesproken, en dans le délai de prescription, et celles concernées par un arrêt du
de personen op wie een arrest van de Raad van State betrekking heeft Conseil d'Etat prononcé au-delà du délai de prescription, la première
dat na de verjaringstermijn is uitgesproken, waarbij de eerste catégorie de personnes ayant, dans l'argumentation de la partie
categorie van personen, volgens de argumentatie van de geïntimeerde intimée devant le juge a quo, disposé de la possibilité de saisir le
partij voor de verwijzende rechter, over de mogelijkheid heeft juge civil « en temps utile ».
beschikt om « tijdig » een zaak bij de burgerlijke rechter aanhangig te maken. B.3.2. En l'espèce, le requérant devant le Conseil d'Etat a obtenu un
B.3.2. Te dezen heeft de verzoeker voor de Raad van State op 13 arrêt d'annulation le 13 janvier 1988, de sorte que le délai de
januari 1988 een vernietigingsarrest verkregen, zodat de vijfjarige prescription quinquennal de sa créance en dommages et intérêts, prévu
verjaringstermijn van zijn schuldvordering tot schadevergoeding,
bedoeld in artikel 1 van de wet van 6 februari 1970 betreffende de par l'article 1er de la loi du 6 février 1970 relative à la
verjaring van schuldvorderingen ten laste of ten voordele van de Staat prescription des créances à charge ou au profit de l'Etat et des
en de provinciën (thans artikel 100 van de gecoördineerde wetten van provinces (devenu l'article 100 des lois coordonnées du 17 juillet
17 juli 1991 op de Rijkscomptabiliteit), verstreek op 31 december 1991 sur la comptabilité de l'Etat), venait à échéance le 31 décembre
1989; de verzoeker heeft zijn burgerlijke vordering ingediend op 30 januari 1990. 1989; le requérant a introduit son action civile le 30 janvier 1990.
Het geschil voor de verwijzende rechter heeft betrekking op de Le litige devant le juge a quo concerne la procédure d'appel du
procedure in hoger beroep tegen het vonnis waarbij, vóór de
inwerkingtreding van de wet van 25 juli 2008, is vastgesteld dat de jugement constatant, avant l'entrée en vigueur de la loi du 25 juillet
vordering van de verzoeker verjaard is. 2008, que la demande du requérant était prescrite.
B.4.1. Wat de inwerkingtreding van de wet betreft, bepaalde artikel 3 B.4.1. En ce qui concerne l'entrée en vigueur de la loi, l'article 3
van het wetsvoorstel dat tot de wet van 25 juli 2008 heeft geleid dat de la proposition de loi qui est devenue la loi du 25 juillet 2008
de inwerkingtreding van de wet niet tot gevolg had dat een nieuwe disposait que l'entrée en vigueur de la loi n'avait pas pour effet
verjaringstermijn begint te lopen « wanneer de rechtsvordering tot qu'un nouveau délai de prescription commence à courir « lorsque
vergoeding van schade verjaard is vóór de inwerkingtreding van deze l'action en réparation d'un dommage est prescrite avant l'entrée en
wet » (Parl. St., Senaat, B.Z. 2007, nr. 4-10/1, p. 6). vigueur de la présente loi » (Doc. parl., Sénat, S.E. 2007, n° 4-10/1,
B.4.2. In de Senaat werd een amendement aangenomen dat het p. 6).
voorgestelde artikel 3 verving door de volgende tekst : B.4.2. Le Sénat a adopté un amendement remplaçant l'article 3 proposé
« De wet is van toepassing op de bestaande rechtsgeschillen in de mate par le texte suivant : « La présente loi s'applique aux litiges en cours dans la mesure où
ze niet beslecht werden bij een in kracht van gewijsde gegane ils n'ont pas été tranchés par une décision passée en force de chose
beslissing » (Parl. St., Senaat, 2007-2008, nr. 4-10/2, p. 2, en nr. jugée » (Doc. parl., Sénat, 2007-2008, n° 4-10/2, p. 2, et n° 4-10/3,
4-10/3, p. 17). p. 17).
De toelichting bij dat amendement verwijst, enerzijds, naar artikel 11 La justification de cet amendement renvoie, d'une part, à l'article 11
van de wet van 10 juni 1998 tot wijziging van sommige bepalingen de la loi du 10 juin 1998 modifiant certaines dispositions en matière
betreffende de verjaring en, anderzijds, naar het arrest van het Hof de prescription et, d'autre part, à l'arrêt de la Cour n° 98/2003 du 2
nr. 98/2003 van 2 juli 2003 waarbij het Hof « op een prejudiciële juillet 2003, dans lequel la Cour, « répondant à une question
vraag gesteld door het Hof van Beroep te Bergen, duidelijk stelde dat préjudicielle posée par la Cour d'appel de Mons, a clairement affirmé
een in kracht van gewijsde gegaan vonnis of arrest een objectief qu'un jugement ou arrêt passé en force de chose jugée constitue un
aanknopingspunt vormt en aldus niet discriminerend is » (Parl. St., critère de rattachement objectif et ne revêt donc pas un caractère
Senaat, 2007-2008, nr. 4-10/3, p. 15). discriminatoire » (Doc. parl., Sénat, 2007-2008, n° 4-10/3, p. 15).
B.4.3. De Raad van State merkte evenwel het volgende op met betrekking B.4.3. Le Conseil d'Etat a toutefois observé, en ce qui concerne le
tot de door de Senaat aangenomen tekst : texte adopté par le Sénat, que :
« Om de bedoeling van de wetgever weer te geven, zoals ze thans blijkt « Pour traduire l'intention du législateur, telle qu'elle résulte
uit de besprekingen in de Senaat, zou artikel 3 zo moeten worden actuellement des discussions au Sénat, l'article 3 devrait être adapté
aangepast dat de personen die op het arrest van de Raad van State
hebben gewacht, de mogelijkheid krijgen om voor de burgerlijke rechter de manière à permettre aux personnes ayant attendu l'arrêt du Conseil
nog op te treden wanneer het arrest is uitgesproken (of ter kennis d'Etat d'encore agir devant le juge civil lorsque l'arrêt a été
gebracht) op een datum die valt binnen een kortere termijn dan de prononcé (ou notifié) à une date se situant dans un délai inférieur au
wettelijke verjaringstermijn » (advies nr. 44.302/2 van 29 april 2008, délai légal de prescription » (avis n° 44.302/2 du 29 avril 2008, Doc.
Parl. St., Kamer, 2007-2008, DOC 52-0832/004, p. 13). parl., Chambre, 2007-2008, DOC 52-0832/004, p. 13).
B.4.4. In antwoord hierop heeft de Kamer van volksvertegenwoordigers B.4.4. En réponse à cette observation, la Chambre des représentants a
een amendement aangenomen dat overeenkomt met de in het geding zijnde adopté un amendement correspondant à la disposition en cause. Cet
bepaling. Dat amendement is als volgt verantwoord : amendement a été justifié comme suit :
« In dit amendement wordt artikel 3 opnieuw geformuleerd teneinde te trachten rekening te houden met de opmerkingen van de Raad van State over het gebrek aan duidelijkheid ervan. De wet is van toepassing verklaard op beroepen tot vernietiging die bij de Raad van State zijn ingediend vóór de inwerkingtreding ervan. Ofwel is het beroep nog steeds aanhangig en in dit geval stuit het de verjaring tot het tijdstip waarop de Raad van State de beslissing uitspreekt, ofwel is er reeds uitspraak gedaan over het beroep en in dit geval is een nieuwe verjaringstermijn beginnen te lopen vanaf het tijdstip waarop de Raad van State de beslissing heeft uitgesproken en kan de verjaringstermijn al dan niet verstreken zijn op het tijdstip van de inwerkingtreding van deze wet. « Le présent amendement reformule l'article 3 afin de tenter de répondre aux observations du Conseil d'Etat relatives à son manque de clarté. La loi est déclarée applicable aux recours en annulation introduits devant le Conseil d'Etat avant son entrée en vigueur : soit le recours est toujours pendant et, dans ce cas, il interrompra la prescription jusqu'au prononcé de la décision du Conseil d'Etat, soit il a déjà été statué sur le recours et, dans ce cas, un nouveau délai de prescription aura commencé à courir à partir du prononcé de la décision du Conseil d'Etat et pourra ou non avoir expiré au moment de l'entrée en vigueur de la présente loi.
De toepassing van de wet kan evenwel niet tot gevolg hebben dat een in L'application de la loi ne peut toutefois pas avoir pour effet de
kracht van gewijsde gegane beslissing, waarmee de burgerrechtelijke remettre en cause une décision passée en force de chose jugée qui
vordering verjaard is verklaard en waartegen geen cassatieberoep is aurait déclaré l'action civile prescrite et contre laquelle un recours
ingediend, ter discussie wordt gesteld » (Parl. St., Kamer, 2007-2008, en cassation ne serait pas introduit » (Doc. parl., Chambre,
DOC 52-0832/005, pp. 3-4). 2007-2008, DOC 52-0832/005, pp. 3-4).
B.5. Met artikel 4 van de wet van 25 juli 2008 wenste de wetgever te B.5. Par l'article 4 de la loi du 25 juillet 2008, le législateur
verzekeren dat de nieuwe wet van toepassing zou zijn op alle zaken die souhaitait garantir que la nouvelle loi soit applicable à toutes les
« hangend » zijn voor de Raad van State en voor de burgerlijke affaires « pendantes », devant le Conseil d'Etat et devant les
rechtbank, alsmede op « de zaken waarbij men bij de inwerkingtreding juridictions civiles, ainsi qu'aux « affaires dans lesquelles le
van de nieuwe regeling minder dan 5 jaar is verwijderd van het Conseil d'Etat a rendu un arrêt d'annulation moins de 5 ans avant
vernietigingsarrest van de Raad van State » (Parl. St., Senaat, l'entrée en vigueur du nouveau régime » (Doc. parl., Sénat, 2007-2008,
2007-2008, nr. 4-10/3, p. 12), zonder dat het evenwel « mogelijk [is] n° 4-10/3, p. 12), sans qu'il soit toutefois « possible de remettre en
beslissingen die in kracht van gewijsde zijn gegaan op losse schroeven te zetten » (ibid., p. 13). cause des décisions coulées en force de chose jugée » (ibid., p. 13).
B.6. De in het geding zijnde bepaling brengt met zich mee dat bepaalde B.6. La disposition en cause a pour conséquence que certaines actions
vorderingen tot herstel van de schade veroorzaakt door een en réparation du dommage causé par un acte administratif qui pouvaient
administratieve handeling, die vóór de inwerkingtreding van de wet van être considérées comme prescrites avant l'entrée en vigueur de la loi
25 juli 2008 als verjaard konden worden beschouwd, alsnog ontvankelijk du 25 juillet 2008, sont encore recevables.
zijn. Aldus verleent die bepaling terugwerkende kracht aan de nieuwe Cette disposition confère ainsi un effet rétroactif au nouveau régime
regeling en kan zij, door afbreuk te doen aan de door de oude wet et est susceptible, en trompant les attentes suscitées par l'ancienne
gewekte verwachtingen, de rechtszekerheid in het gedrang brengen. loi, de compromettre la sécurité juridique.
B.7. De niet-retroactiviteit van wetten is een waarborg ter voorkoming B.7. La non-rétroactivité des lois est une garantie qui a pour but de
van rechtsonzekerheid. Die waarborg vereist dat de inhoud van het prévenir l'insécurité juridique. Cette garantie exige que le contenu
recht voorzienbaar en toegankelijk is, zodat de rechtzoekende in du droit soit prévisible et accessible, de sorte que le justiciable
redelijke mate de gevolgen van een bepaalde handeling kan voorzien op puisse prévoir, à un degré raisonnable, les conséquences d'un acte
het tijdstip dat die handeling wordt verricht. De terugwerkende kracht déterminé au moment où cet acte est accompli. La rétroactivité peut
kan enkel worden verantwoord wanneer zij onontbeerlijk is voor de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen belang. Indien bovendien blijkt dat de terugwerkende kracht tot doel heeft de afloop van een gerechtelijke procedure in een welbepaalde zin te beïnvloeden of de rechtscolleges te verhinderen zich uit te spreken over een welbepaalde rechtsvraag, vergt de aard van het in het geding zijnde beginsel dat uitzonderlijke omstandigheden of dwingende motieven van algemeen belang een verantwoording bieden voor het optreden van de wetgever, dat ten nadele van een categorie van burgers afbreuk doet aan de jurisdictionele waarborgen die aan allen worden geboden. uniquement être justifiée lorsqu'elle est indispensable pour réaliser un objectif d'intérêt général. S'il s'avère en outre que la rétroactivité a pour but d'influencer dans un sens déterminé l'issue de l'une ou l'autre procédure judiciaire ou d'empêcher les juridictions de se prononcer sur une question de droit, la nature du principe en cause exige que des circonstances exceptionnelles ou des motifs impérieux d'intérêt général justifient l'intervention du législateur, laquelle porte atteinte, au préjudice d'une catégorie de citoyens, aux garanties juridictionnelles offertes à tous.
B.8.1. Uit de parlementaire voorbereiding blijkt dat de wet van 25 B.8.1. Il ressort des travaux préparatoires que la loi du 25 juillet
juli 2008 niet los kan worden gezien van twee arresten van het Hof van 2008 ne peut être dissociée de deux arrêts de la Cour de cassation du
Cassatie van 16 februari 2006, waarbij werd geoordeeld dat « het 16 février 2006, par lesquels il a été jugé que « le recours en
verzoekschrift tot vernietiging van een administratieve handeling voor annulation formé contre un acte administratif devant le Conseil d'Etat
de Raad van State [...] de verjaring [...] van het recht om voor een n'interrompt ni ne suspend la prescription du droit de réclamer une
burgerlijke rechtbank schadevergoeding te vorderen gegrond op een indemnisation devant un tribunal civil en se fondant sur un acte
onrechtmatige overheidsdaad [niet stuit of schorst] » (Cass., 16 illicite des autorités » (Cass., 16 février 2006, Pas., 2006, n° 98,
februari 2006, C.05.0022.N en C.05.0050.N). et C.05.0050.N).
Met de in het geding zijnde bepaling wou de wetgever « aandacht [...] En adoptant la disposition en cause, le législateur voulait avoir
schenken aan de rechtzoekende die er tot het arrest van het Hof van égard au justiciable « qui, jusqu'à l'arrêt de la Cour de cassation du
Cassatie van 16 februari 2006 van kon uitgaan dat hij [na een 16 février 2006, pouvait supposer qu'il avait encore la possibilité de
vernietigingsarrest van de Raad van State] nog kon vorderen voor de saisir le tribunal civil [après un arrêt d'annulation du Conseil
burgerlijke rechtbank » (Parl. St., Senaat, 2007-2008, nr. 4-10/3, pp. d'Etat] » (Doc. parl., Sénat, 2007-2008, nr. 4-10/3, pp. 15-16).
15-16). B.8.2. Vóór de aangehaalde arresten van het Hof van Cassatie van 16 B.8.2. Avant les arrêts précités de la Cour de cassation du 16 février
februari 2006 was het antwoord op de vraag of de verjaring van het 2006, la question de savoir si un recours en annulation devant le
recht om voor een burgerlijke rechtbank schadevergoeding te vorderen Conseil d'Etat interrompait la prescription du droit à demander devant
gegrond op een onrechtmatige overheidsdaad wordt gestuit door een un tribunal civil des dommages et intérêts fondé sur un acte illicite
beroep tot nietigverklaring bij de Raad van State, omstreden in de rechtsleer en in de rechtspraak. des autorités était controversée en doctrine et en jurisprudence.
B.8.3. Die rechtsonzekerheid vormt een bijzondere omstandigheid die te B.8.3. Cette insécurité juridique constitue une circonstance
dezen de terugwerkende kracht van de nieuwe regeling - beperkt tot « particulière qui peut justifier en l'espèce la rétroactivité du
hangende zaken » en « zaken waarbij men bij de inwerkingtreding van de nouveau régime, limitée aux « affaires pendantes » et aux « affaires
dans lesquelles le Conseil d'Etat a rendu un arrêt d'annulation moins
nieuwe regeling minder dan 5 jaar is verwijderd van het de 5 ans avant l'entrée en vigueur du nouveau régime », y compris les
vernietigingsarrest van de Raad van State » - kan verantwoorden, ook actions en justice dirigées contre les autorités publiques qui
met betrekking tot de rechtsvorderingen tegen overheden die onder de relèvent du champ d'application des lois coordonnées sur la
toepassing van de gecoördineerde wetten op de Rijkscomptabiliteit comptabilité de l'Etat, essentiellement parce qu'elles sont souvent
vallen, niet in het minst omdat zij vaak de verwerende partijen zijn les parties défenderesses dans les procédures devant le Conseil
in de rechtsplegingen voor de Raad van State. De wetgever heeft d'Etat. Le législateur a pu estimer à bon droit que la situation des
terecht kunnen oordelen dat de situatie van de rechtzoekenden die vóór justiciables qui avaient cru, avant les arrêts de la Cour de cassation
de arresten van het Hof van Cassatie van 16 februari 2006 erop hadden du 16 février 2006, qu'ils pouvaient attendre l'issue de la procédure
devant le Conseil d'Etat avant d'introduire une action en
vertrouwd dat zij de uitkomst van de procedure bij de Raad van State responsabilité devant les tribunaux civils, devait être régularisée.
konden afwachten alvorens een aansprakelijkheidsvordering bij de B.9. La différence de traitement entre, d'une part, les personnes dont
burgerlijke rechtbanken in te leiden, diende te worden geregulariseerd. la demande en dommages et intérêts a été déclarée prescrite avant
B.9. Het verschil in behandeling tussen, enerzijds, de personen wier l'entrée en vigueur de la loi par une décision passée en force de
vordering tot schadevergoeding vóór de inwerkingtreding van de wet chose jugée contre laquelle aucun recours en cassation n'a été
verjaard is verklaard bij een in kracht van gewijsde gegane beslissing introduit et, d'autre part, les personnes dont la demande en dommages
waartegen geen cassatieberoep is ingesteld en, anderzijds, de personen et intérêts n'a pas été déclarée prescrite avant l'entrée en vigueur
wier vordering tot schadevergoeding vóór de inwerkingtreding van de de la loi par une décision passée en force de chose jugée contre
wet niet verjaard is verklaard bij een in kracht van gewijsde gegane laquelle aucun recours en cassation n'a été introduit, est
beslissing waartegen geen cassatieberoep is ingesteld, is redelijk raisonnablement justifiée, eu égard au principe fondamental de notre
verantwoord gelet op het fundamentele beginsel van onze rechtsorde dat ordre juridique selon lequel les décisions judiciaires ne peuvent être
de rechterlijke beslissingen alleen kunnen worden gewijzigd door de modifiées que par la mise en oeuvre de voies de recours. Par
aanwending van rechtsmiddelen. Bijgevolg kan de wet niet van
toepassing zijn wanneer een definitief geworden rechterlijke conséquent, la loi ne peut s'appliquer lorsqu'une décision judiciaire
beslissing een vordering tot schadevergoeding verjaard heeft devenue définitive a déclaré prescrite une action en dommages et
verklaard. intérêts.
B.10.1. Door te beslissen de wet van 25 juli 2008 toe te passen op B.10.1. En décidant d'appliquer la loi du 25 juillet 2008 à toutes les
alle « hangende » zaken, behalve wanneer de vordering tot affaires « pendantes », sauf lorsqu'une décision judiciaire devenue
schadevergoeding verjaard is verklaard bij een definitief geworden définitive a déclaré prescrite l'action en dommages et intérêts, le
gerechtelijke beslissing, heeft de wetgever dus ervoor gekozen alle législateur a donc choisi de traiter de manière identique toutes les
personen op wie een beroep bij de Raad van State voorafgaand aan een
burgerlijke aansprakelijkheidsvordering betrekking heeft, op dezelfde personnes concernées par un recours devant le Conseil d'Etat introduit
manier te behandelen, met het enige voorbehoud de definitief geworden avant une action en responsabilité civile, sous la seule réserve de ne
gerechtelijke beslissingen niet op losse schroeven te zetten. pas remettre en cause les décisions judiciaires devenues définitives.
B.10.2. Het ontbreken, wat de hangende vorderingen betreft waarop de B.10.2. L'absence de distinction, en ce qui concerne les actions
wet, krachtens de in het geding zijnde overgangsbepaling, van pendantes auxquelles la loi est applicable en vertu de la disposition
toepassing is, van een onderscheid tussen, enerzijds, de personen op transitoire en cause, entre, d'une part, les personnes concernées par
wie een arrest van de Raad van State uitgesproken binnen de un arrêt du Conseil d'Etat prononcé dans le délai de prescription, et,
verjaringstermijn betrekking heeft en, anderzijds, de personen op wie d'autre part, celles concernées par un arrêt du Conseil d'Etat
een arrest van de Raad van State uitgesproken na de verjaringstermijn prononcé au-delà du délai de prescription, est raisonnablement
betrekking heeft, is redelijkerwijs verantwoord door de door de justifiée par l'objectif poursuivi par le législateur de prendre en
wetgever nagestreefde doelstelling om rekening te houden met de considération - et de traiter par conséquent de manière identique - la
situatie - en ze bijgevolg op dezelfde wijze te behandelen - van alle situation de toutes les personnes qui ont pu croire, avant les arrêts
personen die, vóór de arresten van het Hof van Cassatie van 16 de la Cour de cassation du 16 février 2006, que la durée de la
februari 2006, vermochten erop te vertrouwen dat de duur van de procédure devant le Conseil d'Etat interrompait ou suspendait la
procedure bij de Raad van State de verjaring van hun daaropvolgende prescription de leur action en responsabilité civile subséquente.
burgerlijke aansprakelijkheidsvordering stuitte of schorste. La circonstance que le Conseil d'Etat se soit prononcé ou non dans le
De omstandigheid dat de Raad van State zich al dan niet binnen de délai de prescription, préalablement à l'introduction de l'action
verjaringstermijn, voorafgaandelijk aan de indiening van de civile, ne constitue donc pas un critère pertinent au regard de
burgerlijke rechtsvordering, heeft uitgesproken, vormt dus geen l'objectif poursuivi par la disposition transitoire en cause, qui
relevant criterium in het licht van de met de in het geding zijnde pourrait justifier une distinction quant à l'application de la loi du
overgangsbepaling nagestreefde doelstelling, dat een onderscheid met
betrekking tot de toepassing van de wet van 25 juli 2008 op de 25 juillet 2008 aux procédures pendantes.
hangende procedures zou kunnen verantwoorden.
B.11. Uit wat voorafgaat, volgt dat de prejudiciële vraag, waarmee het B.11. Il ressort de ce qui précède que la question préjudicielle par
Hof wordt verzocht zich uit te spreken over de bestaanbaarheid van de laquelle il est demandé à la Cour de se prononcer sur la compatibilité
in het geding zijnde bepaling met de artikelen 10 en 11 van de de la disposition en cause avec les articles 10 et 11 de la
Grondwet, ontkennend dient te worden beantwoord. Constitution appelle une réponse négative.
B.12. De toetsing van de in het geding zijnde bepaling aan de andere B.12. Le contrôle de la disposition en cause au regard des autres
grondwettelijke of verdragsrechtelijke bepalingen of aan de in B.3.1
vermelde beginselen, eventueel in samenhang gelezen met de artikelen dispositions constitutionnelles ou conventionnelles ou des principes
10 en 11 van de Grondwet, leidt niet tot een ander besluit. évoqués en B.3.1, éventuellement combinés avec les articles 10 et 11
de la Constitution, ne conduit pas à une autre conclusion.
B.13. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord. B.13. La question préjudicielle appelle une réponse négative.
Om die redenen, Par ces motifs,
het Hof, la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
Artikel 4 van de wet van 25 juli 2008 « tot wijziging van het L'article 4 de la loi du 25 juillet 2008 « modifiant le Code civil et
Burgerlijk Wetboek en de gecoördineerde wetten van 17 juli 1991 op de les lois coordonnées du 17 juillet 1991 sur la comptabilité de l'Etat
Rijkscomptabiliteit met het oog op het stuiten van de verjaring van de en vue d'interrompre la prescription de l'action en dommages et
vordering tot schadevergoeding ten gevolge van een beroep tot intérêts à la suite d'un recours en annulation devant le Conseil
vernietiging bij de Raad van State » schendt niet de artikelen 10, 11 d'Etat » ne viole pas les articles 10, 11 et 16 de la Constitution,
en 16 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met de
artikelen 6.1 en 13 van het Europees Verdrag voor de rechten van de combinés ou non avec les articles 6.1 et 13 de la Convention
mens, met artikel 1 van het Eerste Aanvullend Protocol bij het européenne des droits de l'homme, avec l'article 1er du Premier
Europees Verdrag voor de rechten van de mens en met het beginsel van Protocole additionnel à la Convention européenne des droits de l'homme
niet-retroactiviteit, het evenredigheidsbeginsel, het et avec le principe de non-rétroactivité, avec le principe de
rechtszekerheidsbeginsel, het beginsel van de voorrang van het recht proportionnalité et avec les principes de la sécurité juridique, de la
en het beginsel van het recht op een eerlijk proces. prééminence du droit et du droit à un procès équitable.
Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise,
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 13 januari 2011. la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 13 janvier 2011.
De griffier, Le greffier,
P.-Y. Dutilleux. P.-Y. Dutilleux.
De voorzitter, Le président,
M. Melchior. M. Melchior.
^