← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 112/2010 van 14 oktober 2010 Rolnummer 4965 In zake :
de prejudiciële vraag over artikel 488bis, h), § 2, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek, zoals
vervangen bij artikel 8 van de wet van 3 mei 2003 tot wi Het Grondwettelijk
Hof, samengesteld uit de voorzitters M. Melchior en M. Bossuyt, en de rechter(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 112/2010 van 14 oktober 2010 Rolnummer 4965 In zake : de prejudiciële vraag over artikel 488bis, h), § 2, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek, zoals vervangen bij artikel 8 van de wet van 3 mei 2003 tot wi Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters M. Melchior en M. Bossuyt, en de rechter(...) | Extrait de l'arrêt n° 112/2010 du 14 octobre 2010 Numéro du rôle : 4965 En cause : la question préjudicielle concernant l'article 488bis, h), § 2, alinéa 1 er , du Code civil, tel qu'il a été remplacé par l'article 8 de la lo La Cour constitutionnelle, composée des présidents M. Melchior et M. Bossuyt, et des juges R. He(...) |
---|---|
GRONDWETTELIJK HOF | COUR CONSTITUTIONNELLE |
Uittreksel uit arrest nr. 112/2010 van 14 oktober 2010 | Extrait de l'arrêt n° 112/2010 du 14 octobre 2010 |
Rolnummer 4965 | Numéro du rôle : 4965 |
In zake : de prejudiciële vraag over artikel 488bis, h), § 2, eerste | En cause : la question préjudicielle concernant l'article 488bis, h), |
lid, van het Burgerlijk Wetboek, zoals vervangen bij artikel 8 van de | § 2, alinéa 1er, du Code civil, tel qu'il a été remplacé par l'article |
wet van 3 mei 2003 tot wijziging van de wetgeving betreffende de | 8 de la loi du 3 mai 2003 modifiant la législation relative à la |
bescherming van de goederen van personen die wegens hun lichaams- of | protection des biens des personnes totalement ou partiellement |
geestestoestand geheel of gedeeltelijk onbekwaam zijn die te beheren, | incapables d'en assumer la gestion en raison de leur état physique ou |
gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Brussel. | mental, posée par le Tribunal de première instance de Bruxelles. |
Het Grondwettelijk Hof, | La Cour constitutionnelle, |
samengesteld uit de voorzitters M. Melchior en M. Bossuyt, en de | composée des présidents M. Melchior et M. Bossuyt, et des juges R. |
rechters R. Henneuse, L. Lavrysen, J.-P. Moerman, E. Derycke en P. | Henneuse, L. Lavrysen, J.-P. Moerman, E. Derycke et P. Nihoul, |
Nihoul, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder | assistée du greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président M. |
voorzitterschap van voorzitter M. Melchior, | Melchior, |
wijst na beraad het volgende arrest : | après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : |
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging | I. Objet de la question préjudicielle et procédure |
Bij vonnis van 18 september 2009 in zake A.B. tegen C.V.G. en M.V.B., | Par jugement du 18 septembre 2009 en cause de A.B. contre C.V.G. et |
waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 17 juni | M.V.B., dont l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 17 juin |
2010, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Brussel de volgende | 2010, le Tribunal de première instance de Bruxelles a posé la question |
prejudiciële vraag gesteld : | préjudicielle suivante : |
« Schendt artikel 488bis, H, § 2, eerste lid, van het Burgerlijk | « L'article 488bis - H), § 2, alinéa 1er, du Code civil viole-t-il |
Wetboek artikel 11 van de Grondwet, in zoverre het iedere onder het | l'article 11 de la Constitution en ce qu'il impose à toute personne |
stelsel van het voorlopig bewind geplaatste persoon ertoe verplicht te | placée sous le régime de l'administration provisoire de solliciter |
verzoeken om de machtiging van de vrederechter teneinde geldig een | l'autorisation du juge de paix pour pouvoir valablement arrêter des |
uiterste wilsbeschikking te kunnen maken ? ». | dispositions de dernières volontés ? ». |
Op 8 juli 2010 hebben de rechters-verslaggevers R. Henneuse en E. | Le 8 juillet 2010, en application de l'article 72, alinéa 1er, de la |
Derycke, met toepassing van artikel 72, eerste lid, van de bijzondere | |
wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, het Hof ervan in | loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour constitutionnelle, les |
kennis gesteld dat zij ertoe zouden kunnen worden gebracht voor te | juges-rapporteurs R. Henneuse et E. Derycke ont informé la Cour qu'ils |
stellen een arrest van onmiddellijk antwoord te wijzen. | pourraient être amenés à proposer de rendre un arrêt de réponse immédiate. |
(...) | (...) |
III. In rechte | III. En droit |
(...) | (...) |
B.1. Artikel 488bis, h ), § 2, van het Burgerlijk Wetboek, zoals het | B.1. L'article 488bis, h), § 2, du Code civil, tel qu'il a été inséré |
werd ingevoegd bij artikel 8 van de wet van 3 mei 2003 « tot wijziging | par l'article 8 de la loi du 3 mai 2003 « modifiant la législation |
van de wetgeving betreffende de bescherming van de goederen van | relative à la protection des biens des personnes totalement ou |
personen die wegens hun lichaams- of geestestoestand geheel of | partiellement incapables d'en assumer la gestion en raison de leur |
gedeeltelijk onbekwaam zijn die te beheren », bepaalt : | état physique ou mental », dispose : |
« De beschermde persoon kan slechts geldig schenken onder levenden of | « La personne protégée ne peut disposer valablement par donations |
een uiterste wilsbeschikking maken na machtiging, op zijn verzoek, | entre vifs ou par dispositions de dernières volontés qu'après |
door de vrederechter. De vrederechter oordeelt over de | autorisation par le juge de paix à sa requête. Le juge de paix juge de |
wilsgeschiktheid van de beschermde persoon. | l'aptitude de la volonté de la personne protégée. |
De vrederechter mag de machtiging om te schenken weigeren indien de | Le juge de paix peut refuser l'autorisation à disposer par donations |
beschermde persoon of zijn onderhoudsgerechtigden door de schenking | si la personne protégée ou ses créanciers d'aliments sont menacés |
behoeftig dreigen te worden. | d'indigence par la donation. |
De bepalingen van de artikelen 1026 tot 1034 van het Gerechtelijk | Les dispositions des articles 1026 à 1034 du Code judiciaire sont |
Wetboek zijn van toepassing. In afwijking van artikel 1026, 5°, van | d'application. Conformément à l'article 1026, 5°, du même Code, la |
hetzelfde Wetboek, volstaat de handtekening van de verzoeker. | signature du requérant est suffisante. |
De vrederechter kan een geneesheer-deskundige aanstellen die advies | Le juge de paix peut désigner un expert médical qui doit rendre son |
moet uitbrengen over de gezondheidstoestand van de te beschermen [lees | avis sur l'état de santé de la personne à protéger [lire : protégée]. |
: beschermde] persoon. | |
De vrederechter wint alle dienstige inlichtingen in en kan eenieder | Le juge de paix rassemble toutes les informations utiles et peut |
die hij geschikt acht om hem in te lichten, oproepen bij gerechtsbrief | convoquer tous ceux qu'il pense pouvoir l'éclairer, par pli judiciaire |
om door hem in raadkamer te worden gehoord. Hij roept in ieder geval | afin de les entendre en chambre du conseil. Dans tous les cas, il |
de voorlopige bewindvoerder op in geval van schenking. | appelle à la cause l'administrateur provisoire en cas de donation. |
De procedure van artikel 488bis, b ), § 6, is van overeenkomstige | La procédure de l'article 488bis, b), § 6, est applicable par analogie |
toepassing ». | ». |
B.2. Uit de feiten van de aan de verwijzende rechter voorgelegde zaak, | B.2. Il ressort des faits de la cause soumise au juge a quo, de la |
de motivering van zijn beslissing en de bewoordingen van de | motivation de sa décision et des termes de la question préjudicielle |
prejudiciële vraag, blijkt dat het Hof wordt verzocht zich uit te | que la Cour est invitée à statuer sur la compatibilité, avec l'article |
spreken over de bestaanbaarheid met artikel 11 van de Grondwet, van | 11 de la Constitution, de l'article 488bis, h), § 2, alinéa 1er, |
artikel 488bis, h ), § 2, eerste lid, eerste zin, van het Burgerlijk | |
Wetboek, in zoverre het van toepassing is op het testament. | première phrase, du Code civil, en ce qu'il s'applique au testament. |
B.3.1. Artikel 1 van het Eerste Aanvullend Protocol bij het Europees | B.3.1. L'article 1er du Premier Protocole additionnel à la Convention |
Verdrag voor de rechten van de mens bepaalt : « Alle natuurlijke of rechtspersonen hebben recht op het ongestoord genot van hun eigendom. Niemand zal van zijn eigendom worden beroofd behalve in het algemeen belang en met inachtneming van de voorwaarden neergelegd in de wet en in de algemene beginselen van het internationaal recht. De voorgaande bepalingen zullen echter op geen enkele wijze het recht aantasten dat een Staat heeft om die wetten toe te passen welke hij noodzakelijk oordeelt om toezicht uit te oefenen op het gebruik van eigendom in overeenstemming met het algemeen belang of om de betaling van belastingen of andere heffingen en boeten te verzekeren ». B.3.2. Het recht om over zijn eigendom te beschikken vormt een | européenne des droits de l'homme dispose : « Toute personne physique ou morale a droit au respect de ses biens. Nul ne peut être privé de sa propriété que pour cause d'utilité publique et dans les conditions prévues par la loi et les principes généraux du droit international. Les dispositions précédentes ne portent pas atteinte au droit que possèdent les Etats de mettre en vigueur les lois qu'ils jugent nécessaires pour réglementer l'usage des biens conformément à l'intérêt général ou pour assurer le paiement des impôts ou d'autres contributions ou des amendes ». B.3.2. Le droit de disposer de ses biens constitue un élément |
fundamenteel element van het eigendomsrecht (EHRM, 13 juni 1979, | fondamental du droit de propriété (CEDH, 13 juin 1979, Marckx c. |
Marckx t. België, § 63). | Belgique, § 63). |
B.4. Artikel 488bis, h ), § 2, eerste lid, eerste zin, van het | B.4. L'article 488bis, h), § 2, alinéa 1er, première phrase, du Code |
Burgerlijk Wetboek verbiedt een categorie van personen om bij | civil interdit à une catégorie de personnes de disposer de leurs biens |
testament over hun eigendom te beschikken zonder voorafgaande | par testament sans autorisation préalable d'un juge. |
machtiging van een rechter. | |
Het vormt bijgevolg een reglementering van het gebruik van de eigendom | Il constitue dès lors une réglementation de l'usage des biens au sens |
in de zin van het tweede lid van artikel 1 van het Eerste Aanvullend | de l'alinéa 2 de l'article 1er du Premier Protocole additionnel à la |
Protocol bij het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. | Convention européenne des droits de l'homme. |
B.5. Er dient te worden onderzocht of de inbreuk op het eigendomsrecht | B.5. Il y a lieu de vérifier si l'atteinte au droit de propriété est |
in een redelijk verband van evenredigheid staat tot een doelstelling | raisonnablement proportionnée à un objectif d'intérêt général. |
van algemeen belang. | |
De in het geding zijnde bepaling zou niet voldoen aan die voorwaarde | La disposition en cause ne satisferait pas à cette condition si elle |
indien ze het billijke evenwicht verbreekt tussen de vereisten van het | rompait le juste équilibre entre les exigences de l'intérêt général et |
algemeen belang en de imperatieven van de vrijwaring van de | les impératifs de la sauvegarde des droits fondamentaux de l'individu, |
grondrechten van het individu door op de betrokken personen « een | en faisant peser sur les personnes concernées « une charge spéciale et |
bijzondere en buitensporige last » te doen wegen (EHRM, 27 november | exorbitante » (CEDH, 27 novembre 2007, Hamer c. Belgique, § 77). |
2007, Hamer t. België, § 77). | |
B.6.1. De in de in het geding zijnde bepaling beoogde beschermde | B.6.1. La personne protégée visée par la disposition en cause est une |
persoon is een meerderjarige « die, wegens zijn gezondheidstoestand » | personne majeure « qui, en raison de son état de santé », est |
wordt beschouwd als « geheel of gedeeltelijk niet in staat zijn | considérée comme « totalement ou partiellement hors d'état de gérer |
goederen te beheren » (artikel 488bis, a), van het Burgerlijk Wetboek) | ses biens » (article 488bis, a), du Code civil), et qui, en vue de la |
en die met het oog op de bescherming daarvan over een voorlopige | protection de ceux-ci, est pourvue d'un administrateur provisoire dont |
bewindvoerder beschikt die tot taak heeft « de goederen van de | la mission est « de gérer, en bon père de famille, les biens de la |
beschermde persoon als een goed huisvader te beheren of de beschermde | personne protégée, ou d'assister la personne protégée dans cette |
persoon in dat beheer bij te staan » (artikel 488bis, f), § 1, eerste | gestion » (article 488bis, f), § 1er, alinéa 1er, du Code civil). |
lid, van het Burgerlijk Wetboek). | |
Een testament is een akte waarbij een persoon om niet over zijn | Un testament est un acte par lequel une personne dispose de ses biens |
goederen beschikt (artikel 893 van het Burgerlijk Wetboek). Het gaat | à titre gratuit (article 893 du Code civil). Il s'agit d'un « acte par |
om een « akte waarbij de erflater, voor de tijd dat hij niet meer in | lequel le testateur dispose, pour le temps où il n'existera plus, de |
leven zal zijn, over het geheel of een deel van zijn goederen beschikt, en die hij kan herroepen » (artikel 895 van het Burgerlijk Wetboek). De in het geding zijnde bepaling, die tot doel heeft een persoon die zich in een zwakke positie bevindt te beschermen, beoogt een doelstelling van algemeen belang. B.6.2. De in het geding zijnde bepaling verbiedt de erin beoogde personen niet over hun goederen te beschikken bij testament, maar zij maakt de geldigheid van die akte afhankelijk van het verkrijgen van een voorafgaande machtiging van de vrederechter. De aanvraag tot machtiging wordt neergelegd of toegezonden aan de griffie in de vorm van een eenzijdig verzoekschrift dat niet moet | tout ou partie de ses biens, et qu'il peut révoquer » (article 895 du Code civil). La disposition en cause, qui a pour objectif de protéger une personne qui se trouve dans une situation de faiblesse, relève de l'intérêt général. B.6.2. La disposition en cause n'interdit pas aux personnes qu'elle vise de disposer de leurs biens par testament, mais elle subordonne la validité de cet acte à l'obtention d'une autorisation préalable du juge de paix. La demande d'autorisation est déposée ou adressée au greffe sous la forme d'une requête unilatérale qui ne doit pas être signée par un |
worden ondertekend door een advocaat (artikel 488bis, h ), § 2, derde | avocat (article 488bis, h), § 2, alinéa 3, du Code civil combiné avec |
lid, van het Burgerlijk Wetboek in combinatie met artikel 1027 van het | l'article 1027 du Code judiciaire). La procédure d'autorisation n'est |
Gerechtelijk Wetboek). De machtigingsprocedure is niet openbaar | |
(artikel 488bis, h ), § 2, derde lid, eerste zin, van het Burgerlijk | pas publique (article 488bis, h), § 2, alinéa 3, première phrase, du |
Wetboek in combinatie met de artikelen 1028 en 1029, eerste lid, van | Code civil combiné avec les articles 1028 et 1029, alinéa 1er, du Code |
het Gerechtelijk Wetboek; artikel 488bis, h ), § 2, vijfde lid, eerste | judiciaire; article 488bis, h), § 2, alinéa 5, première phrase, du |
zin, van het Burgerlijk Wetboek) en de machtigingsbeschikking is in | Code civil) et l'ordonnance d'autorisation est, en principe, |
principe uitvoerbaar bij voorraad (artikel 1029, tweede lid, van het | exécutoire par provision (article 1029, alinéa 2, du Code judiciaire). |
Gerechtelijk Wetboek). | |
De vrederechter kan de machtiging om te testeren enkel weigeren indien | Le juge de paix ne peut refuser l'autorisation de tester que si la |
de beschermde persoon niet over de vereiste « wilsgeschiktheid » | personne protégée ne dispose pas de l'« aptitude de la volonté » |
beschikt, dit wil zeggen een « geschiktheid om een geldige rechtswil | requise, c'est-à-dire une « aptitude à émettre une volonté juridique |
[...] te vormen, te beoordelen in het licht van de geestvermogens » | valable [...], à apprécier à la lumière des facultés mentales » (Doc. |
(Parl. St., Senaat, 2002-2003, nr. 2-1087/6, p. 11). | parl., Sénat, 2002-2003, n° 2-1087/6, p. 11). |
Hij doet uitspraak op grond van een recente « omstandige geneeskundige | Il statue sur la base d'un « certificat médical circonstancié » |
verklaring », opgesteld door een onafhankelijke geneesheer, en die | récent, établi par un médecin indépendant, et qui doit être produit |
moet worden voorgelegd door de beschermde persoon die de machtiging | par la personne protégée qui demande l'autorisation de tester (article |
vraagt om te testeren (artikel 488bis, h ), § 2, zesde lid, in | |
combinatie met artikel 488bis, b ), § 6, van het Burgerlijk Wetboek) | 488bis, h), § 2, alinéa 6, combiné avec l'article 488bis, b), § 6, du |
en na alle dienstige inlichtingen te hebben ingewonnen (artikel | Code civil) et après avoir rassemblé toutes les informations utiles |
488bis, h ), § 2, vijfde lid, van het Burgerlijk Wetboek). Hij kan | (article 488bis, h), § 2, alinéa 5, du Code civil). Il peut, en outre, |
bovendien het advies vragen van een geneesheer-deskundige over de | demander l'avis d'un expert médical sur l'état de santé de la personne |
gezondheidstoestand van de beschermde persoon en al diegenen horen | protégée et entendre tous ceux qui, selon lui, peuvent l'éclairer |
die, volgens hem, hem kunnen inlichten (artikel 488bis, h ), § 2, | (article 488bis, h), § 2, alinéas 4 et 5, du Code civil). |
vierde en vijfde lid, van het Burgerlijk Wetboek). | B.6.3. Pour le surplus, il n'y a pas lieu de distinguer, en ce qui |
B.6.3. Voor het overige dient, ten aanzien van de vereiste van een voorafgaande machtiging van de vrederechter voor de beschikkingen bij testament van de onder het stelsel van het voorlopig bewind geplaatste personen, geen onderscheid te worden gemaakt naargelang de beschermde persoon gedeeltelijk of geheel niet in staat zou zijn zijn goederen te beheren, daar de voorafgaande machtiging van de rechter precies tot doel heeft na te gaan en vast te stellen of de beschermde persoon in staat is bij testament over zijn goederen te beschikken. B.7. Bijgevolg staat de in het geding zijnde maatregel in een redelijk verband van evenredigheid tot de nagestreefde doelstelling en voert hij geen onverantwoord verschil in behandeling in. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord. Om die redenen, het Hof | concerne l'exigence d'une autorisation préalable du juge de paix pour les dispositions testamentaires des personnes placées sous le régime de l'administration provisoire, selon que la personne protégée serait partiellement ou totalement incapable de gérer ses biens, dès lors que l'autorisation préalable du juge a précisément pour objet de vérifier et d'établir si la personne protégée est apte à disposer de ses biens par testament. B.7. Par conséquent, la mesure en cause est raisonnablement proportionnée à l'objectif poursuivi et ne crée pas de différence de traitement injustifiée. La question préjudicielle appelle une réponse négative. Par ces motifs, la Cour |
zegt voor recht : | dit pour droit : |
In zoverre artikel 488bis, h ), § 2, eerste lid, eerste zin, van het | En ce qu'il s'applique au testament, l'article 488bis, h), § 2, alinéa |
Burgerlijk Wetboek van toepassing is op het testament, schendt het artikel 11 van de Grondwet niet. | 1er, première phrase, du Code civil ne viole pas l'article 11 de la Constitution. |
Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig | Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise, |
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het | conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur |
Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 14 oktober 2010. | la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 14 octobre 2010. |
De griffier, | Le greffier, |
P.-Y. Dutilleux | P.-Y. Dutilleux |
De voorzitter, | Le président, |
M. Melchior | M. Melchior |