Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 200/2009 van 17 december 2009 Rolnummer 4722 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek, gesteld door de Arbeidsrechtbank te Brugge. Het Grondwettelijk Hof samengesteld uit de voorzitters M. Bossuyt en P. Martens, en de rechters M. Melchior, R. Henneuse, (...)"
Uittreksel uit arrest nr. 200/2009 van 17 december 2009 Rolnummer 4722 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek, gesteld door de Arbeidsrechtbank te Brugge. Het Grondwettelijk Hof samengesteld uit de voorzitters M. Bossuyt en P. Martens, en de rechters M. Melchior, R. Henneuse, (...) Extrait de l'arrêt n° 200/2009 du 17 décembre 2009 Numéro du rôle : 4722 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire, posée par le Tribunal du travail de Bruges. La Cour constitutionnelle, composée des présidents M. Bossuyt et P. Martens, et des juges M. Melchior, R. Henneuse, E. De Groo(...)
GRONDWETTELIJK HOF COUR CONSTITUTIONNELLE
Uittreksel uit arrest nr. 200/2009 van 17 december 2009 Extrait de l'arrêt n° 200/2009 du 17 décembre 2009
Rolnummer 4722 Numéro du rôle : 4722
In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 1017, tweede lid, En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1017, alinéa
van het Gerechtelijk Wetboek, gesteld door de Arbeidsrechtbank te 2, du Code judiciaire, posée par le Tribunal du travail de Bruges.
Brugge. Het Grondwettelijk Hof, La Cour constitutionnelle,
samengesteld uit de voorzitters M. Bossuyt en P. Martens, en de composée des présidents M. Bossuyt et P. Martens, et des juges M.
rechters M. Melchior, R. Henneuse, E. De Groot, L. Lavrysen en E. Melchior, R. Henneuse, E. De Groot, L. Lavrysen et E. Derycke,
Derycke, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder assistée du greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président M.
voorzitterschap van voorzitter M. Bossuyt, Bossuyt,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging I. Objet de la question préjudicielle et procédure
Bij vonnis van 3 juni 2009 in zake Stephan Van Canneyt tegen de Orde Par jugement du 3 juin 2009 en cause de Stephan Van Canneyt contre l'«
van advocaten te Brugge - Bureau voor Juridische Bijstand, waarvan de Orde van advocaten te Brugge - Bureau voor Juridische Bijstand », dont
expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 9 juni 2009, heeft l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 9 juin 2009, le
de Arbeidsrechtbank te Brugge de volgende prejudiciële vraag gesteld : Tribunal du travail de Bruges a posé la question préjudicielle suivante :
« Schendt art. 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek het « L'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire viole-t-il le principe
gelijkheidsbeginsel en de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, doordat d'égalité et les articles 10 et 11 de la Constitution en ce que le
de aanvrager van kosteloze juridische tweedelijnsbijstand die een demandeur d'une aide juridique gratuite de deuxième ligne qui
beroep instelt tegen een beslissing van het Bureau voor Juridische introduit un recours contre une décision du bureau d'aide juridique ne
Bijstand niet van dit artikel kan genieten in de interpretatie dat hij peut bénéficier de cet article dans l'interprétation selon laquelle il
niet beschouwd wordt als sociaal verzekerde zoals bedoeld in art. n'est pas considéré comme un assuré social visé par l'article 1017,
1017, tweede lid, Ger.W. en/of in de interpretatie dat de Orde van alinéa 2, du Code judiciaire et/ou dans l'interprétation selon
Advocaten (als uitvoerder van de wetgeving betreffende deze kosteloze laquelle l'Ordre des avocats (en tant qu'exécutant de la législation
juridische tweedelijnsbijstand) niet beschouwd wordt als overheid of relative à cette aide juridique gratuite de deuxième ligne) n'est pas
instelling zoals bedoeld in art. 1017, tweede lid, Ger.W., of in de considéré comme une autorité ou un organisme visés à l'article 1017,
interpretatie dat ze beiden of één van beiden wel als dusdanig alinéa 2, du Code judiciaire, ou dans l'interprétation selon laquelle
beschouwd worden, terwijl dezelfde aanvrager wel van art. 1017, tweede ils sont tous deux ou un des deux considérés en tant que tels, alors
lid, Ger.W. kan genieten als hij als aanvrager van ' gelijkaardige que le même demandeur peut bénéficier de l'article 1017, alinéa 2, du
rechten ' bij de arbeidsrechtbank een beroep instelt tegen een Code judiciaire si, en tant que demandeur de ' droits analogues ', il
beslissing van het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn introduit auprès du tribunal du travail un recours contre une décision
inzake maatschappelijke dienstverlening ? ». du centre public d'action sociale en matière d'aide sociale ? ».
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
B.1. Artikel 1017 van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt : B.1. L'article 1017 du Code judiciaire dispose :
« Tenzij bijzondere wetten anders bepalen, verwijst ieder eindvonnis, « Tout jugement définitif prononce, même d'office, la condamnation aux
zelfs ambtshalve, de in het ongelijk gestelde partij in de kosten, dépens contre la partie qui a succombé, à moins que des lois
onverminderd de overeenkomst tussen partijen, die het eventueel particulières n'en disposent autrement et sans préjudice de l'accord
bekrachtigt. des parties que, le cas échéant, le jugement décrète.
Behalve wanneer het geding roekeloos of tergend is, wordt de overheid La condamnation aux dépens est toutefois toujours prononcée, sauf en
of de instelling, belast met het toepassen van de wetten en cas de demande téméraire ou vexatoire, à charge de l'autorité ou de
l'organisme tenu d'appliquer les lois et règlements prévus aux
verordeningen bedoeld in de artikelen 579, 6°, 580, 581 en 582, 1° en articles 579, 6°, 580, 581 et 582, 1° et 2°, en ce qui concerne les
2°, ter zake van vorderingen ingesteld door of tegen de sociaal
verzekerden persoonlijk, steeds in de kosten verwezen. demandes introduites par ou contre les assurés sociaux.
Met sociaal verzekerden worden bedoeld : de sociaal verzekerden in de Par assurés sociaux, il faut entendre : les assurés sociaux au sens de
zin van artikel 2, 7°, van de wet van 11 april 1995 tot invoering van het ' Handvest ' van de sociaal verzekerde. De kosten kunnen worden omgeslagen zoals de rechter het raadzaam oordeelt, hetzij wanneer de partijen onderscheidenlijk omtrent enig geschilpunt in het ongelijk zijn gesteld, hetzij over echtgenoten, bloedverwanten in de opgaande lijn, broeders en zusters of aanverwanten in dezelfde graad. In een onderzoeksvonnis wordt de beslissing inzake kosten steeds aangehouden ». B.2. Het verwijzende rechtscollege vraagt of het tweede lid van die l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril 1995 visant à instituer la ' Charte ' de l'assuré social. Les dépens peuvent être compensés dans la mesure appréciée par le juge, soit si les parties succombent respectivement sur quelque chef, soit entre conjoints, ascendants, frères et soeurs ou alliés au même degré. Tout jugement d'instruction réserve les dépens ». B.2. La juridiction a quo demande si le deuxième alinéa de cette
bepaling bestaanbaar is met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet in disposition est compatible avec les articles 10 et 11 de la
zoverre een persoon die bij een arbeidsrechtbank een beroep instelt Constitution en ce qu'une personne qui introduit auprès d'un tribunal
tegen een beslissing van het bureau voor juridische bijstand waarbij kosteloze juridische tweedelijnsbijstand wordt geweigerd, die bepaling niet kan genieten, terwijl een persoon die bij een arbeidsrechtbank een beroep instelt tegen een beslissing van een openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn inzake maatschappelijk welzijn wel die bepaling kan genieten. B.3. In de zaak voor het verwijzende rechtscollege vroeg de verzoekende partij voor dat college kosteloze juridische tweedelijnsbijstand voor procedures inzake, enerzijds, onderhoudsgeld en, anderzijds, beslag onder derden. Die bijstand werd haar geweigerd omdat haar inkomsten te hoog zouden zijn. Het Hof beperkt zijn onderzoek tot die hypothese. du travail un recours contre une décision du bureau d'aide juridique refusant l'aide juridique gratuite de deuxième ligne ne peut bénéficier de cette disposition, alors qu'une personne qui introduit auprès d'un tribunal du travail un recours contre une décision d'un centre public d'action sociale en matière d'aide sociale peut en bénéficier. B.3. Dans l'affaire portée devant la juridiction a quo, la partie requérante devant cette juridiction a demandé une aide juridique gratuite de deuxième ligne pour des procédures concernant, d'une part, une pension alimentaire et, d'autre part, une saisie-arrêt. Cette aide lui a été refusée au motif que ses revenus auraient été trop élevés. La Cour limite son examen à cette hypothèse.
B.4.1. Volgens de Ministerraad dient de in het geding zijnde bepaling B.4.1. Selon le Conseil des ministres, la disposition en cause doit
aldus te worden geïnterpreteerd dat een persoon die een beroep instelt être interprétée en ce sens qu'une personne qui introduit un recours
tegen de beslissing van een bureau voor juridische bijstand waarbij contre la décision d'un bureau d'aide juridique refusant l'aide
kosteloze juridische tweedelijnsbijstand wordt geweigerd, niet in de juridique gratuite de deuxième ligne ne peut être condamnée aux
kosten kan worden verwezen, behalve wanneer het geding roekeloos of tergend is. dépens, sauf lorsqu'il s'agit d'une procédure téméraire ou vexatoire.
B.4.2. Het staat in de regel aan het verwijzende rechtscollege om de B.4.2. Il appartient en règle à la juridiction a quo d'interpréter les
bepalingen die het toepast, te interpreteren, onder voorbehoud van een dispositions qu'elle applique, sous réserve d'une lecture
kennelijk verkeerde lezing van de in het geding zijnde bepaling, wat manifestement erronée de la disposition en cause, ce qui n'est pas le
te dezen niet het geval is. Het Hof zal de in het geding zijnde cas en l'espèce. Dès lors, la Cour examine la disposition en cause
bepaling dan ook onderzoeken in de in B.2 vermelde interpretatie. dans l'interprétation mentionnée en B.2.
B.5. Artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek, vervangen B.5. L'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire, remplacé par
bij artikel 15 van de wet van 24 juni 1970 « tot wijziging van de wet l'article 15 de la loi du 24 juin 1970 « modifiant la loi du 10
van 10 oktober 1967 houdende het Gerechtelijk Wetboek en van sommige octobre 1967 contenant le Code judiciaire et certaines dispositions
bepalingen betreffende de bevoegdheid van de hoven en rechtbanken en
de burgerlijke rechtspleging » en gewijzigd bij artikel 26 van de wet relatives à la compétence des cours et tribunaux et à la procédure
van 30 juni 1971 « betreffende de administratieve geldboeten civile » et modifié par l'article 26 de la loi du 30 juin 1971 «
toepasselijk in geval van inbreuk op sommige sociale wetten » en bij relative aux amendes administratives applicables en cas d'infraction à
artikel 2 van de wet van 22 april 2003 « tot wijziging van de certaines lois sociales » ainsi que par l'article 2 de la loi du 22
artikelen 1017 en 1022 van het Gerechtelijk Wetboek », werd vervangen avril 2003 « modifiant les articles 1017 et 1022 du Code judiciaire »,
bij artikel 129 van de wet van 13 december 2006 « houdende diverse a été remplacé par l'article 129 de la loi du 13 décembre 2006 «
bepalingen betreffende gezondheid » en gewijzigd bij artikel 128 van portant dispositions diverses en matière de santé » et modifié par
de programmawet (I) van 27 december 2006. l'article 128 de la loi-programme (I) du 27 décembre 2006.
B.6.1. Artikel 1017 van het Gerechtelijk Wetboek voorzag B.6.1. L'article 1017 du Code judiciaire prévoyait à l'origine, en
oorspronkelijk in algemene termen erin dat ieder eindvonnis de in het termes généraux, que tout jugement définitif condamne aux dépens la
ongelijk gestelde partij in de kosten verwijst, onverminderd de partie ayant succombé, sans préjudice de l'accord des parties.
overeenkomst tussen partijen. Artikel 15 van de wet van 24 juni 1970 L'article 15 de la loi du 24 juin 1970 prévoyait une exception à ce
voorzag in een uitzondering op dat beginsel door in het tweede lid van
artikel 1017 van het Gerechtelijk Wetboek te bepalen dat « behalve principe, en disposant au deuxième alinéa de l'article 1017 du Code
judiciaire que, « sauf en cas de demande téméraire ou vexatoire », la
wanneer het geding roekeloos of tergend is, » de overheid of de condamnation est toujours prononcée à charge de l'autorité ou de
instelling belast met het toepassen van de wetten en verordeningen l'organisme tenu d'appliquer les lois et règlements prévus, entre
bedoeld in inter alia artikel 580 van het Gerechtelijk Wetboek, ter autres, à l'article 580 du Code judiciaire, en ce qui concerne les
zake van vorderingen ingesteld door of tegen de gerechtigden, steeds demandes introduites par ou contre les bénéficiaires. Lors des travaux
in de kosten worden verwezen. In de parlementaire voorbereiding van préparatoires de cette disposition, il a été déclaré ce qui suit à ce
die bepaling werd hieromtrent het volgende verklaard : sujet :
« Artikel 14 verhelpt een leemte die aan de opstellers van het Wetboek « L'article 14 comble une lacune qui avait échappé aux auteurs du Code
en aan de wetgever was ontgaan. et au législateur.
Naar luid van artikel 1017 van het Gerechtelijk Wetboek wordt de in Aux termes de l'article 1017 du Code judiciaire la partie qui succombe
het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen. Deze regel heeft est condamnée aux frais. Cette règle a une portée générale.
een algemene strekking.
Daarop zijn echter uitzonderingen mogelijk indien bijzondere wetten Elle souffre toutefois des exceptions dans les cas où des lois
daarvan uitdrukkelijk afwijken. Dit is het geval ter zake van particulières y dérogent expressément. Tel est le cas en matière
arbeidsongevallen en beroepsziekten (zie de wet van 20 maart 1948 tot d'accidents de travail et de maladies professionnelles (v. la loi du
aanvulling, wat betreft de kosten van rechtspleging, van de 20 mars 1948, complétant en ce qui concerne les frais de procédure,
gecoördineerde wetten op de arbeidsongevallen). les lois coordonnées sur les accidents du travail).
In de huidige stand van de wetgeving bestaan er echter gevallen waarin Il existe cependant, dans l'état actuel de la législation, des cas où,
aan de uitkeringsgerechtigden kosteloze procedure wordt gewaarborgd, en fait la gratuité de la procédure est garantie aux bénéficiaires
onder meer ter zake van de verplichte verzekering tegen ziekte en d'indemnités, notamment en matière d'assurance obligatoire
invaliditeit. De geneeskundige onderzoeken waaraan de verzekerden maladie-invalidité. Les examens médicaux auxquels les assurés peuvent
kunnen worden onderworpen, zijn voor de betrokkenen kosteloos. être soumis n'entraînent pas de frais pour les intéressés.
Er bestaat geen enkele reden om die regel naar aanleiding van de Il n'y a aucune raison de modifier cette règle à l'occasion de
instelling van de arbeidsgerechten te wijzigen. l'institution des juridictions du travail.
Het ontwerp heeft dus enkel tot doel inzake sociale zekerheid te Aussi le projet tend seulement à maintenir ce qui, en matière de
handhaven wat steeds werd aanvaard » (Parl. St., Senaat, 1969-1970, sécurité sociale, a été admis de tout temps » (Doc. parl., Sénat,
nr. 11, p. 8). 1969-1970, n° 11, p. 8).
B.6.2. Artikel 2 van de wet van 22 april 2003 beperkte in de in het B.6.2. L'article 2 de la loi du 22 avril 2003 restreignait, dans la
geding zijnde bepaling de verwijzing naar artikel 580 van het disposition en cause, le renvoi à l'article 580 du Code judiciaire aux
Gerechtelijk Wetboek tot een verwijzing naar het eerste tot het
zeventiende punt van dat artikel, en dit teneinde te vermijden dat de points un à dix-sept de cet article, afin d'éviter que les ordres
orden van advocaten in de kosten worden verwezen wanneer beroep wordt d'avocats soient condamnés aux dépens lorsqu'un recours est introduit
ingesteld tegen de beslissingen van het bureau voor juridische contre les décisions du bureau d'aide juridique (Doc. parl., Chambre,
bijstand (Parl. St., Kamer, 2001-2002, DOC 50-1586/001, p. 5). In de 2001-2002, DOC 50-1586/001, p. 5). Il a été dit ce qui suit à ce sujet
parlementaire voorbereiding werd hieromtrent het volgende gesteld : au cours des travaux préparatoires :
« In artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek, wordt « L'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire prévoit que la
bepaald dat, behalve wanneer het geding tergend of roekeloos is, de condamnation aux dépens est toujours prononcée, sauf en cas de demande
overheid of de instelling, belast met het toepassen van de wetten en téméraire ou vexatoire, à charge de l'autorité ou de l'organisme tenu
de verordeningen bedoeld in de artikelen 580, 581 en 582, 1° en 2°, d'appliquer les lois et règlements prévus aux articles 580, 581 et
ter zake van vorderingen ingesteld door of tegen de gerechtigden, 582, 1° et 2°, en ce qui concerne les demandes introduites par ou
steeds in de kosten worden verwezen. contre les bénéficiaires.
Artikel 580, 18° van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat de L'article 580, 18°, du Code judiciaire dispose que le tribunal du
arbeidsrechtbank kennis neemt van de gevallen waarin beroep wordt
ingesteld tegen de beslissingen van het bureau voor juridische travail connaît des recours contre les décisions du bureau d'aide
bijstand. juridique.
Uit de samenlezing van de artikelen 1017 en 580, 18° blijkt dat de Il ressort de la lecture conjointe des articles 1017 et 580, 18°, que
Orde van advocaten - het bureau voor juridische bijstand dat de la condamnation aux dépens est toujours prononcée à charge de l'Ordre
beslissingen neemt waartegen beroep kan worden ingesteld, heeft geen des avocats - le bureau d'aide juridique qui prend les décisions
rechtspersoonlijkheid - steeds in de kosten wordt verwezen, ongeacht susceptibles de recours n'a pas la personnalité juridique -, qu'il ait
of hij al dan niet in het ongelijk wordt gesteld. ou non succombé.
De orden beschikken echter niet over voldoende middelen om die Les ordres ne disposent cependant pas de moyens suffisants pour payer
onvoorwaardelijke kosten te betalen. Bovendien kan dit niet de ces dépens inconditionnels. En outre, telle ne peut pas avoir été
bedoeling geweest zijn van de wetgever. Er moet inderdaad worden l'intention du législateur. Il y a en effet lieu de souligner que les
onderstreept dat de organen bedoeld in artikel 580, 1° tot 17°, organes visés à l'article 580, 1° à 17°, sont des organismes publics
openbare instellingen van sociale zekerheid zijn.
De wetgever heeft de aangelegenheid ' juridische bijstand ' de sécurité sociale.
toevertrouwd aan de arbeidsrechtbank en heeft daarbij uit het oog En confiant l'aspect ' aide juridique ' au tribunal du travail, le
verloren dat een ' particuliere autoriteit ' als de Orde van advocaten législateur a perdu de vue qu'une ' autorité Particulière ' comme
zou ressorteren onder het bepaalde in artikel [1017], tweede lid, van l'Ordre des avocats ressortirait dès lors à la disposition de
het Gerechtelijk Wetboek. l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire.
Dit wetsvoorstel heeft dan ook als doel artikel 1017, tweede lid, van La présente proposition de loi vise dès lors à modifier l'article
het Gerechtelijk Wetboek te wijzigen teneinde te vermijden dat de 1017, alinéa 2, du Code judiciaire afin d'éviter que les Ordres
Orden verder in de kosten worden verwezen » (Parl. St., Kamer, continuent à être condamnés aux dépens » (Doc. parl., Chambre,
2001-2002, DOC 50-1586/001, p. 4). 2001-2002, DOC 50-1586/001, p. 4).
De minister van Justitie voegde daaraan nog het volgende toe : Le ministre de la Justice a encore ajouté :
« De wetgever heeft de aangelegenheid ' juridische bijstand ' « En confiant l'aspect ' aide juridique ' au tribunal du travail, le
toevertrouwd aan de arbeidsrechtbank en heeft daarbij uit het oog
verloren dat een ' particuliere autoriteit ' als de Orde van advocaten législateur a perdu de vue qu'une ' autorité particulière ' comme
zou ressorteren onder het bepaalde in artikel [1017], tweede lid, van l'Ordre des avocats ressortirait dès lors à la disposition de
het Gerechtelijk Wetboek. l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire.
Dit wetsontwerp heeft dan ook als doel artikel 1017, tweede lid, van Le présent projet de loi vise dès lors à modifier l'article 1017,
het Gerechtelijk Wetboek te wijzigen teneinde te vermijden dat de alinéa 2 du Code judiciaire afin d'éviter que les Ordres continuent à
Orden verder in de kosten worden verwezen » (Parl. St., Senaat, être condamnés aux dépens » (Doc. parl., Sénat, 2002-2003, n°
2002-2003, nr. 2-1568/2, p. 2). 2-1568/2, p. 2).
B.6.3. Artikel 129 van de wet van 13 december 2006, dat het tweede lid B.6.3. L'article 129 de la loi du 13 décembre 2006, qui a remplacé le
van artikel 1017 van het Gerechtelijk Wetboek heeft vervangen, beoogt deuxième alinéa de l'article 1017 du Code judiciaire, entend préciser
in essentie te preciseren dat enkel sociaal verzekerden in de zin van en substance que seuls les assurés sociaux au sens de l'article 2, 7°,
artikel 2, 7°, van de wet van 11 april 1995 tot invoering van het « de la loi du 11 avril 1995 visant à instituer « la charte » de
handvest » van de sociaal verzekerde zich op die bepaling kunnen
beroepen. In de parlementaire voorbereiding werd hieromtrent het l'assuré social peuvent se prévaloir de cette disposition. Il a été
volgende verkaard : déclaré ce qui suit à ce sujet, lors des travaux préparatoires :
« In toepassing van artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk « En application de l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire, les
Wetboek zijn de instellingen van sociale zekerheid, behalve wanneer organismes de sécurité sociale sont toujours tenus de payer des
het geding tergend of roekeloos is, steeds gehouden tot betaling van dépens, sauf en cas de demande téméraire ou vexatoire, en ce qui
de gerechtskosten, ter zake van vorderingen ingesteld door of tegen de concerne les demandes introduites par ou contre les bénéficiaires. Le
gerechtigden. Aldus heeft de wetgever oorspronkelijk de sociaal législateur a ainsi voulu initialement rendre l'accès à la justice le
verzekerden de toegang tot het gerecht zo gemakkelijk mogelijk willen plus aisé possible aux assurés sociaux.
maken. De domeinen waarin in de verzekering voor geneeskundige verzorging en Les domaines dans lesquels des différends peuvent apparaître dans
uitkeringen geschillen kunnen ontstaan hebben de laatste jaren een l'assurance soins de santé et indemnités ont connu une grande
grote uitbreiding gekend en betreffen meer en meer diverse problemen extension ces dernières années et concernent de plus en plus divers
die vreemd zijn aan de verzekerden stricto sensu. Andere partijen problèmes étrangers aux assurés stricto sensu. D'autres parties
trachten met alle middelen de notie van gerechtigde uit te breiden om essayent par tous les moyens d'élargir la notion de bénéficiaire pour
ook te kunnen genieten van de kosteloze procedure. De rechtspraak pouvoir également bénéficier de la procédure gratuite. La
heeft wel aanvaard dat de notie gerechtigde strikt moet worden jurisprudence a accepté que la notion de bénéficiaire doive être
geïnterpreteerd maar is niet eenstemmig. interprétée de manière stricte mais n'est pas unanime.
De voorgestelde wijziging heeft tot doel een einde te stellen aan de La modification proposée a pour objectif de mettre un terme à la
discussie of verzorgingsinstellingen en zorgverleners kunnen worden discussion visant à savoir si les établissements et les dispensateurs
beschouwd als gerechtigden in de zin van artikel 1017, tweede lid, van de soins peuvent être considérés comme des bénéficiaires au sens de
het Gerechtelijk Wetboek. Het beroep op de notie sociaal verzekerde l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire. Le recours à la notion
beantwoordt aan de oorspronkelijke wil van de wetgever de d'assuré social répond au désir initial du législateur de garantir la
kosteloosheid van de procedure te waarborgen voor de sociaal gratuité de la procédure pour les assurés sociaux dont les droits
verzekerden wiens sociale rechten in betwisting zijn. sociaux sont contestés.
Vermits het niet gewenst is dat gerechtigden die een vordering hadden Dans la mesure où il n'est pas souhaité que des bénéficiaires qui
ingediend onder toepassing van de oude wetgeving zich zouden avaient introduit un recours sous l'empire de la loi ancienne se
veroordeeld zien tot kosten waartoe ze zich niet verwachtten, en men voient condamnés à des dépens auxquels ils ne s'attendaient pas, et où
tevens moet vermijden in te grijpen in de hangende procedures en de il faut éviter d'empiéter sur les procédures en cours et où il importe
rechter alle vrijheid moet laten wat betreft de interpretatie die hij de laisser au juge saisi toute liberté quant à l'interprétation qu'il
wenst te geven aan de oude versie van artikel 1017, al. 2, wordt souhaite donner à l'ancienne version de l'article 1017, alinéa 2 du
Code Judiciaire, il est proposé de prévoir, en dérogation à la règle
voorgesteld, in afwijking van de algemene regel van artikel 3 van het générale de l'article 3 du Code Judiciaire, une disposition spécifique
Gerechtelijk Wetboek, een specifieke bepaling in te voegen teneinde de
inwerkingtreding van de nieuwe bepaling te regelen : deze zal slechts fixant l'entrée en vigueur de la nouvelle disposition : celle-ci ne
toepasselijk zijn op de procedures ingeleid na de inwerkingtreding van s'appliquera qu'aux recours introduits postérieurement à l'entrée en
huidige wet » (Parl. St., Kamer, 2005-2006, DOC 51-2594/001, pp. vigueur de la présente loi » (Doc. parl., Chambre, 2005-2006, DOC
62-63). 51-2594/001, pp. 62-63).
B.7.1. Bij de vervanging van artikel 1017, tweede lid, van het B.7.1. Lors du remplacement de l'article 1017, alinéa 2, du Code
Gerechtelijk Wetboek bij artikel 129 van de wet van 13 december 2006 judiciaire par l'article 129 de la loi du 13 décembre 2006, le renvoi
werd de in B.6.2 vermelde verwijzing naar artikel 580, 1° tot 17°, van à l'article 580, 1° à 17°, du Code judiciaire, mentionné en B.6.2, a
het Gerechtelijk Wetboek ongedaan gemaakt. De in het geding zijnde
bepaling verwijst sindsdien opnieuw in algemene termen naar artikel été supprimé. Depuis lors, la disposition en cause renvoie à nouveau,
580 van het Gerechtelijk Wetboek, met inbegrip van het achttiende punt en termes généraux, à l'article 580 du Code judiciaire, en ce compris
van die bepaling, luidens welke de arbeidsrechtbanken kennis nemen « le dix-huitième point de cette disposition, en vertu duquel les
van de gevallen waarin beroep wordt ingesteld tegen de beslissingen tribunaux du travail connaissent « des recours contre les décisions du
van het bureau voor juridische bijstand ». bureau d'aide juridique ».
B.7.2. Uit artikel 1017, tweede en derde lid, van het Gerechtelijk B.7.2. Il ressort toutefois de l'article 1017, alinéas 2 et 3, du Code
Wetboek blijkt evenwel dat een persoon die beroep instelt tegen een judiciaire qu'une personne qui introduit un recours contre une
beslissing van het bureau voor juridische bijstand enkel het voordeel décision du bureau d'aide juridique peut bénéficier de l'avantage de
van de in het geding zijnde bepaling kan genieten voor zover, la disposition en cause pour autant seulement que le bureau d'aide
enerzijds, het bureau voor juridische bijstand kan worden beschouwd juridique puisse être considéré comme une autorité ou un organisme «
als een overheid of een instelling « belast met het toepassen van de tenu d'appliquer les lois et règlements prévus aux articles 579, 6°,
wetten en verordeningen bedoeld in de artikelen 579, 6°, 580, 581 en 580, 581 et 582, 1° et 2° » du Code judiciaire et que le requérant
582, 1° en 2° » van het Gerechtelijk Wetboek en, anderzijds, de
verzoeker kan worden beschouwd als een sociaal verzekerde in de zin puisse être considéré comme un assuré social au sens de l'article 2,
van artikel 2, 7°, van de wet van 11 april 1995 tot invoering van het 7°, de la loi du 11 avril 1995 visant à instituer « la charte » de
« handvest » van de sociaal verzekerde. l'assuré social.
B.8. Er dient bij het beantwoorden van de prejudiciële vraag bijgevolg B.8. Pour répondre à la question préjudicielle, il convient donc
een onderscheid te worden gemaakt tussen de volgende interpretaties : d'opérer une distinction entre les interprétations suivantes : d'une
enerzijds, de interpretaties waarin hetzij het bureau voor juridische part, les interprétations selon lesquelles soit le bureau d'aide
bijstand niet kan worden beschouwd als een overheid of een instelling juridique ne peut être considéré comme une autorité ou un organisme au
in de zin van artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek, sens de l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire, soit le
hetzij de verzoeker voor de arbeidsrechtbank niet kan worden beschouwd requérant devant le tribunal du travail ne peut être considéré comme
als een sociaal verzekerde in de zin van artikel 2, 7°, van de wet van un assuré social au sens de l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril
11 april 1995 tot invoering van het « handvest » van de sociaal 1995 visant à instaurer « la charte » de l'assuré social; d'autre
verzekerde; anderzijds, de interpretatie waarin het bureau voor part, l'interprétation selon laquelle le bureau d'aide juridique peut
juridische bijstand wel kan worden beschouwd als een overheid of être considéré comme une autorité ou un organisme au sens précité et
instelling in voormelde zin en de verzoeker voor de arbeidsrechtbank selon laquelle le requérant devant le tribunal du travail est un
een sociaal verzekerde in voormelde zin is. assuré social au sens précité.
Interpretaties waarin het bureau voor juridische bijstand geen Interprétations selon laquelle le bureau d'aide juridique n'est pas
overheid of instelling is in de zin van artikel 1017 van het une autorité ou un organisme au sens de l'article 1017 du Code
Gerechtelijk Wetboek, of waarin de verzoeker geen sociaal verzekerde is judiciaire ou selon laquelle le requérant n'est pas un assuré social
B.9.1. Volgens artikel 2, 7°, van de wet van 11 april 1995 dient onder B.9.1. En vertu de l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril 1995, il
« sociaal verzekerden » te worden verstaan : faut entendre par « assuré social » :
« de natuurlijke personen die recht hebben op sociale prestaties, er « Les personnes physiques qui ont droit à des prestations sociales,
aanspraak op maken of er aanspraak op kunnen maken, hun wettelijke qui y prétendent ou qui peuvent y prétendre, leurs représentants
vertegenwoordigers en hun gemachtigden ». légaux et leurs mandataires ».
Met sociale prestaties worden prestaties van sociale zekerheid Les prestations sociales visent des prestations de sécurité sociale,
bedoeld, zoals opgesomd in artikel 2, 1°, van de wet van 11 april telles qu'elles sont énumérées à l'article 2, 1°, de la loi du 11
1995. avril 1995.
B.9.2. Uit de in B.6.1 vermelde parlementaire voorbereiding blijkt dat B.9.2. Il ressort des travaux préparatoires mentionnés en B.6.1 qu'en
de wetgever met de in het geding zijnde bepaling beoogde te vermijden adoptant la disposition en cause, le législateur a voulu éviter que
dat partijen die vóór de overheveling van sociale zekerheidsgeschillen des parties qui bénéficiaient d'une procédure gratuite avant le
naar de arbeidsgerechten een kosteloze procedure genoten, door die transfert des litiges de sécurité sociale aux juridictions du travail
bevoegdheidsoverdracht in de kosten zouden kunnen worden verwezen puissent être condamnées aux dépens, par suite de ce transfert de
wanneer ze in het ongelijk worden gesteld. compétence, lorsqu'elles succombent.
B.9.3. Het behoort tot de beoordelingsbevoegdheid van de wetgever om B.9.3. Il relève du pouvoir d'appréciation du législateur de décider
te beslissen of artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek si le bénéfice de l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire doit
moet worden uitgebreid ten behoeve van de persoon die juridische être étendu au demandeur d'aide juridique de deuxième ligne qui
tweedelijnsbijstand aanvraagt en die, voor de arbeidsrechtbank, een introduit, devant le tribunal du travail, un recours contre une
beroep instelt tegen een beslissing van het bureau voor juridische bijstand. décision du bureau d'aide juridique.
Uit het feit dat hij niet in die uitbreiding heeft voorzien, kan niet De ce qu'il n'a pas prévu cette extension, il ne peut se déduire qu'il
worden afgeleid dat hij op onevenredige wijze afbreuk zou hebben aurait porté une atteinte disproportionnée aux droits de cette
gedaan aan de rechten van die categorie van personen. catégorie de personnes.
De kosten voor procedures voor de arbeidsrechtbank zijn immers tot een En effet, les dépens devant le tribunal du travail sont réduits à un
minimum beperkt, vermits geen rol of expeditierecht is vereist. Wat de minimum, puisqu'il n'est pas exigé de droit de rôle ou d'expédition.
rechtsplegingsvergoeding betreft, dient de rechter rekening te houden En ce qui concerne l'indemnité de procédure, le juge doit tenir compte
met de financiële draagkracht van de verliezende partij om het bedrag de la capacité financière de la partie succombante pour diminuer le
van de vergoeding te verminderen (artikel 1022, tweede lid, van het montant de l'indemnité (article 1022, alinéa 2, du Code judiciaire).
Gerechtelijk Wetboek).
B.9.4. In de interpretatie dat de persoon die bij de arbeidsrechtbank B.9.4. Dans l'interprétation selon laquelle la personne qui attaque
een beslissing van het bureau voor juridische bijstand bestrijdt, geen une décision du bureau d'aide juridique devant le tribunal du travail
sociaal verzekerde is in de zin van artikel 2, 7°, van de wet van 11 n'est pas un assuré social au sens de l'article 2, 7°, de la loi du 11
april 1995 tot invoering van het « handvest » van de sociaal avril 1995 visant à instituer « la charte » de l'assuré social, il est
verzekerde, is het bijgevolg redelijk verantwoord dat hij de in het dès lors raisonnable que cette personne ne puisse bénéficier de la
geding zijnde bepaling niet kan genieten, ook al zou het bureau voor disposition en cause, même si le bureau d'aide juridique était une
juridische bijstand een overheid of instelling zijn belast met het autorité ou un organisme tenu d'appliquer les lois et règlements
toepassen van de wetten en verordeningen bedoeld in de artikelen 579,
6°, 580, 581 en 582, 1° en 2°, van het Gerechtelijk Wetboek. prévus aux articles 579, 6°, 580, 581 et 582, 1° et 2°, du Code
B.10.1. De wetgever vermocht tevens het toepassingsgebied van de in judiciaire. B.10.1. Le législateur pouvait également limiter le champ
het geding zijnde bepaling te beperken tot vorderingen ingesteld tegen d'application de la disposition en cause aux demandes introduites
een overheid of instelling belast met het toepassen van de wetten en contre une autorité ou un organisme tenu d'appliquer les lois et
verordeningen bedoeld in de artikelen 579, 6°, 580, 581 en 582, 1° en règlements prévus aux articles 579, 6°, 580, 581 et 582, 1° et 2°, du
2°, van het Gerechtelijk Wetboek. Indien immers automatisch de kosten Code judiciaire. En effet, si les dépens sont automatiquement mis à
ten laste worden gelegd van andere dan die partijen, zou dat ertoe charge d'une autre partie que celles-là, il pourrait en résulter une
kunnen leiden dat het evenwicht tussen partijen voor de rechter wordt verbroken. rupture de l'équilibre entre les parties devant le juge.
B.10.2. In de interpretatie dat het bureau voor juridische bijstand B.10.2. Dans l'interprétation selon laquelle le bureau d'aide
niet als een overheid of instelling belast met het toepassen van de juridique ne peut être considéré comme une autorité ou un organisme
tenu d'appliquer les lois et règlements prévus aux articles 579, 6°,
wetten en verordeningen bedoeld in de artikelen 579, 6°, 580, 581 en 580, 581 et 582, 1° et 2°, du Code judiciaire, il est donc raisonnable
582, 1° en 2°, van het Gerechtelijk Wetboek kan worden beschouwd, is
het bijgevolg redelijk verantwoord dat de persoon die bij de
arbeidsrechtbank een beslissing van het bureau voor juridische que la personne qui attaque une décision du bureau d'aide juridique
bijstand bestrijdt, de in het geding zijnde bepaling niet kan devant un tribunal du travail ne puisse bénéficier de la disposition
genieten, ook al zou hij een sociaal verzekerde zijn in de zin van en cause, même si elle était un assuré social au sens de l'article 2,
artikel 2, 7°, van de wet van 11 april 1995 tot invoering van het « 7°, de la loi du 11 avril 1995 visant à instituer « la charte » de
handvest » van de sociaal verzekerde. l'assuré social.
B.11. In de in B.9.4 en B.10.2 vermelde interpretatie dient de B.11. Dans l'interprétation mentionnée en B.9.4 et B.10.2, la question
prejudiciële vraag ontkennend te worden beantwoord. préjudicielle appelle une réponse négative.
Interpretatie waarin het bureau voor juridische bijstand een overheid Interprétation selon laquelle le bureau d'aide juridique est une
of instelling is in de zin van artikel 1017 van het Gerechtelijk autorité ou un organisme au sens de l'article 1017 du Code judiciaire
Wetboek en de verzoeker een sociaal verzekerde is et selon laquelle le requérant est un assuré social
B.12. In de interpretatie dat het bureau voor juridische bijstand een B.12. Dans l'interprétation selon laquelle le bureau d'aide juridique
overheid of een instelling is belast met het toepassen van de wetten est une autorité ou un organisme tenu d'appliquer les lois et
en verordeningen bedoeld in de artikelen 579, 6°, 580, 581 en 582, 1° règlements prévus aux articles 579, 6°, 580, 581 et 582, 1° et 2°, du
en 2°, van het Gerechtelijk Wetboek en dat de persoon die bij de Code judiciaire et selon laquelle la personne qui attaque une décision
arbeidsrechtbank een beslissing van dat bureau bestrijdt een sociaal de ce bureau devant un tribunal du travail est un assuré social au
verzekerde is in de zin van artikel 2, 7°, van de wet van 11 april sens de l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril 1995 visant à instituer
1995 tot invoering van het « handvest » van de sociaal verzekerde, is aan de voorwaarden voldaan waarin de in het geding zijnde bepaling voorziet opdat de overheid of de instelling in de kosten wordt verwezen, behoudens wanneer het geding tergend of roekeloos is. Indien de in het geding zijnde bepaling desondanks aldus zou worden geïnterpreteerd dat een persoon die bij een arbeidsrechtbank een beroep instelt tegen een beslissing van het bureau voor juridische bijstand waarbij kosteloze juridische tweedelijnsbijstand wordt geweigerd, die bepaling niet kan genieten, zou er aldus een verschil in behandeling ontstaan tussen twee categorieën van sociaal verzekerden dat niet redelijk is verantwoord. In die interpretatie dient de prejudiciële vraag bevestigend te worden beantwoord. B.13. De in het geding zijnde bepaling kan evenwel aldus worden uitgelegd dat ze, in de interpretatie dat het bureau voor juridische bijstand een overheid of een instelling is belast met het toepassen van de wetten en verordeningen bedoeld in de artikelen 579, 6°, 580, « la charte » de l'assuré social, il est satisfait aux conditions prévues par la disposition en cause pour que l'autorité ou l'organisme soit condamné aux dépens, sauf lorsqu'il s'agit d'une procédure téméraire ou vexatoire. Si la disposition en cause était néanmoins interprétée en ce sens qu'une personne qui introduit, auprès du tribunal du travail, un recours contre une décision du bureau d'aide juridique refusant l'aide juridique gratuite de deuxième ligne ne peut bénéficier de cette disposition, une différence de traitement non raisonnablement justifiée apparaîtrait alors entre deux catégories d'assurés sociaux. Dans cette interprétation, la question préjudicielle appelle une réponse positive. B.13. La disposition en cause peut toutefois être interprétée en ce sens que, dans l'interprétation selon laquelle le bureau d'aide juridique est une autorité ou un organisme tenu d'appliquer les lois
581 en 582, 1° en 2°, van het Gerechtelijk Wetboek en dat de persoon et règlements prévus par les articles 579, 6°, 580, 581 et 582, 1° et
die bij de arbeidsrechtbank een beslissing van dat bureau bestrijdt 2°, du Code judiciaire et selon laquelle la personne qui attaque une
een sociaal verzekerde is in de zin van artikel 2, 7°, van de wet van décision de ce bureau devant le tribunal du travail est un assuré
11 april 1995 tot invoering van het « handvest » van de sociaal social au sens de l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril 1995 visant à
verzekerde, van toepassing is op de persoon die bij de instituer « la charte » de l'assuré social, elle s'applique à la
arbeidsrechtbank de beslissing van het bureau voor juridische bijstand personne qui attaque, devant le tribunal du travail, la décision du
bestrijdt. In die interpretatie dient de prejudiciële vraag ontkennend bureau d'aide juridique. Dans cette interprétation, la question
te worden beantwoord. préjudicielle appelle une réponse négative.
Om die redenen, Par ces motifs,
het Hof la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
- In de interpretatie waarin hetzij het bureau voor juridische - Dans l'interprétation selon laquelle soit le bureau d'aide juridique
bijstand niet kan worden beschouwd als een overheid of een instelling ne peut être considéré comme une autorité ou un organisme au sens de
in de zin van artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek, l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire, soit une personne qui
hetzij een persoon die bij de arbeidsrechtbank een beroep instelt introduit auprès du tribunal du travail un recours contre la décision
tegen de beslissing van een bureau voor juridische bijstand waarbij d'un bureau d'aide juridique refusant l'aide juridique gratuite de
kosteloze juridische tweedelijnsbijstand wordt geweigerd, niet kan
worden beschouwd als een sociaal verzekerde in de zin van artikel 2, deuxième ligne ne peut être considérée comme un assuré social au sens
7°, van de wet van 11 april 1995 tot invoering van het « handvest » de l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril 1995 instituant « la charte
van de sociaal verzekerde, schendt artikel 1017, tweede lid, van het » de l'assuré social, l'article 1017, alinéa 2, du Code judiciaire ne
Gerechtelijk Wetboek niet de artikelen 10 en 11 van de Grondwet viole pas les articles 10 et 11 de la Constitution s'il est interprété
wanneer het aldus wordt geïnterpreteerd dat die persoon die bepaling en ce sens que ladite personne ne peut bénéficier de cette
niet kan genieten. disposition.
- In de interpretatie waarin het bureau voor juridische bijstand een - Dans l'interprétation selon laquelle le bureau d'aide juridique est
overheid of een instelling is in de zin van artikel 1017, tweede lid, une autorité ou un organisme au sens de l'article 1017, alinéa 2, du
van het Gerechtelijk Wetboek en waarin een persoon die bij de Code judiciaire et selon laquelle une personne qui introduit auprès du
arbeidsrechtbank een beroep instelt tegen de beslissing van een bureau tribunal du travail un recours contre la décision d'un bureau d'aide
voor juridische bijstand waarbij kosteloze juridische
tweedelijnsbijstand wordt geweigerd, een sociaal verzekerde is in de juridique refusant l'aide juridique gratuite de deuxième ligne est un
zin van artikel 2, 7°, van de wet van 11 april 1995 tot invoering van assuré social au sens de l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril 1995
het « handvest » van de sociaal verzekerde, schendt artikel 1017, visant à instituer « la charte » de l'assuré social, l'article 1017,
tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek de artikelen 10 en 11 van de alinéa 2, du Code judiciaire viole les articles 10 et 11 de la
Grondwet wanneer het aldus wordt geïnterpreteerd dat die persoon die Constitution s'il est interprété en ce sens que ladite personne ne
bepaling niet kan genieten. peut bénéficier de cette disposition.
- In de interpretatie waarin het bureau voor juridische bijstand een - Dans l'interprétation selon laquelle le bureau d'aide juridique est
overheid of een instelling is in de zin van artikel 1017, tweede lid, une autorité ou un organisme au sens de l'article 1017, alinéa 2, du
van het Gerechtelijk Wetboek en waarin een persoon die bij de Code judiciaire et selon laquelle une personne qui introduit auprès du
arbeidsrechtbank een beroep instelt tegen de beslissing van een bureau tribunal du travail un recours contre la décision d'un bureau d'aide
voor juridische bijstand waarbij kosteloze juridische
tweedelijnsbijstand wordt geweigerd, een sociaal verzekerde is in de juridique refusant l'aide juridique gratuite de deuxième ligne est un
zin van artikel 2, 7°, van de wet van 11 april 1995 tot invoering van assuré social au sens de l'article 2, 7°, de la loi du 11 avril 1995
het « handvest » van de sociaal verzekerde, schendt artikel 1017, instituant « la charte » de l'assuré social, l'article 1017, alinéa 2,
tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek niet de artikelen 10 en 11 du Code judiciaire ne viole pas les articles 10 et 11 de la
van de Grondwet wanneer het aldus wordt geïnterpreteerd dat die Constitution s'il est interprété en ce sens que ladite personne peut
persoon die bepaling kan genieten. bénéficier de cette disposition.
Aldus uitgesproken in het Nederlands en het Frans, overeenkomstig Ainsi prononcé en langue néerlandaise et en langue française,
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989, op de openbare conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989, à
terechtzitting van 17 december 2009. l'audience publique du 17 décembre 2009.
De griffier, Le greffier,
P.-Y. Dutilleux. P.-Y. Dutilleux.
De voorzitter, Le président,
M. Bossuyt. M. Bossuyt.
^
Etaamb.be maakt gebruik van cookies
Etaamb.be gebruikt cookies om uw taalvoorkeur te onthouden en om beter te begrijpen hoe etaamb.be gebruikt wordt.
DoorgaanMeer details
x