Etaamb.openjustice.be
Meertalige weergave van Arrest van --
← Terug naar "Uittreksel uit arrest nr. 81/2004 van 12 mei 2004 Rolnummers 2706 en 2730 In zake : de prejudiciële vragen betreffende artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde en de Rechtbank van e Het Arbitragehof, samengesteld uit de voorzitters A. Arts en M. Melchior, en de rechters R. Henn(...)"
Uittreksel uit arrest nr. 81/2004 van 12 mei 2004 Rolnummers 2706 en 2730 In zake : de prejudiciële vragen betreffende artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde en de Rechtbank van e Het Arbitragehof, samengesteld uit de voorzitters A. Arts en M. Melchior, en de rechters R. Henn(...) Extrait de l'arrêt n° 81/2004 du 12 mai 2004 Numéros du rôle : 2706 et 2730 En cause : les questions préjudicielles concernant l'article 232 du Code civil, posées par le Tribunal de première instance de Termonde et le Tribunal de première La Cour d'arbitrage, composée des présidents A. Arts et M. Melchior, et des juges R. Henneuse, M(...)
ARBITRAGEHOF COUR D'ARBITRAGE
Uittreksel uit arrest nr. 81/2004 van 12 mei 2004 Extrait de l'arrêt n° 81/2004 du 12 mai 2004
Rolnummers 2706 en 2730 Numéros du rôle : 2706 et 2730
In zake : de prejudiciële vragen betreffende artikel 232 van het En cause : les questions préjudicielles concernant l'article 232 du
Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Code civil, posées par le Tribunal de première instance de Termonde et
Dendermonde en de Rechtbank van eerste aanleg te Luik. le Tribunal de première instance de Liège.
Het Arbitragehof, La Cour d'arbitrage,
samengesteld uit de voorzitters A. Arts en M. Melchior, en de rechters composée des présidents A. Arts et M. Melchior, et des juges R.
R. Henneuse, M. Bossuyt, E. De Groot, J.-P. Snappe en E. Derycke, Henneuse, M. Bossuyt, E. De Groot, J.-P. Snappe et E. Derycke,
bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van assistée du greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président A.
voorzitter A. Arts, Arts,
wijst na beraad het volgende arrest : après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant :
I. Onderwerp van de prejudiciële vragen en rechtspleging I. Objet des questions préjudicielles et procédure
a. Bij vonnis van 15 mei 2003 in zake R. Huysveld tegen M. De Vos, a. Par jugement du 15 mai 2003 en cause de R. Huysveld contre M. De
waarvan de expeditie ter griffie van het Arbitragehof is ingekomen op Vos, dont l'expédition est parvenue au greffe de la Cour d'arbitrage
28 mei 2003, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde de le 28 mai 2003, le Tribunal de première instance de Termonde a posé la
volgende prejudiciële vraag gesteld : question préjudicielle suivante :
« Schendt artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek het grondwettelijk « L'article 232 du Code civil ne viole-t-il pas le principe
gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel (schending van de artikelen constitutionnel d'égalité et de non-discrimination (violation des
10 en 11 van de Grondwet) niet nu één van de toepassingsvoorwaarden articles 10 et 11 de la Constitution) en tant qu'une des conditions
van deze echtscheiding erin bestaat dat een echtscheiding op die grond d'application de ce divorce est qu'un divorce sur cette base ne peut
de materiële toestand van de gemeenschappelijke minderjarige kinderen aggraver la situation matérielle des enfants mineurs communs, alors
niet mag verslechten terwijl deze vereiste niet geldt bij een que cette condition n'est pas applicable en cas de divorce sur la base
echtscheiding op grond van artikel 229 en/of artikel 231 van het de l'article 229 et/ou de l'article 231 du Code civil ? »
Burgerlijk Wetboek ? »
b. Bij vonnis van 24 juni 2003 in zake C. Hermans tegen L. Lemaire, b. Par jugement du 24 juin 2003 en cause de C. Hermans contre L.
waarvan de expeditie ter griffie van het Arbitragehof is ingekomen op Lemaire, dont l'expédition est parvenue au greffe de la Cour
26 juni 2003, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Luik de volgende d'arbitrage le 26 juin 2003, le Tribunal de première instance de Liège
prejudiciële vraag gesteld : a posé la question préjudicielle suivante :
« Schendt artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek, geïnterpreteerd in « L'article 232 du Code civil, interprété en ce sens que le divorce
die zin dat de echtscheiding alleen wordt uitgesproken indien het n'est prononcé que si l'admission du divorce n'aggrave pas de manière
toekennen ervan de materiële toestand van de kinderen die in staat van notable la situation matérielle des enfants placés sous statut de
verlengde minderjarigheid zijn verklaard en die uit het huwelijk van
de echtgenoten zijn geboren niet op gevoelige wijze verslechtert, de minorité prolongée issus du mariage des époux, viole-t-il les articles
artikelen 10 en 11 van de Grondwet doordat het een echtgenoot met een 10 et 11 de la Constitution en privant un époux, qui a un enfant sous
kind in staat van verlengde minderjarigheid van wie de materiële statut de minorité prolongée dont la situation matérielle serait
toestand zou verslechteren door de uitspraak van de echtscheiding, het aggravée par le prononcé du divorce, du droit d'obtenir le divorce sur
recht ontneemt de echtscheiding te verkrijgen op grond van artikel 232 la base de l'article 232 du Code civil et en le contraignant ainsi, si
van het Burgerlijk Wetboek, en doordat het hem op die manier ertoe
verplicht, indien zijn kind hem overleeft, voor altijd gehuwd te blijven ? » son enfant lui survit, à rester marié jusqu'à la fin de ses jours ? »
Die zaken, ingeschreven onder de nummers 2706 en 2730 van de rol van Ces affaires, inscrites sous les numéros 2706 et 2730 du rôle de la
het Hof, werden samengevoegd. Cour, ont été jointes.
(...) (...)
III. In rechte III. En droit
(...) (...)
B.1. De prejudiciële vragen hebben betrekking op de bestaanbaarheid B.1. Les questions préjudicielles portent sur la compatibilité de
met het grondwettelijke beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie
van artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek, in zoverre die bepaling l'article 232 du Code civil avec le principe constitutionnel d'égalité
erin voorziet dat het toekennen van een echtscheiding op grond van et de non-discrimination, en tant que cette disposition prévoit que
feitelijke scheiding van meer dan twee jaar de materiële toestand van l'admission d'un divorce pour cause de séparation de fait de plus de
de minderjarige kinderen uit het huwelijk van de echtgenoten geboren deux ans ne peut aggraver de manière notable la situation matérielle
of door hen geadopteerd niet op gevoelige wijze mag verslechteren. des enfants mineurs issus du mariage des époux ou adoptés par eux.
B.2. Artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek luidt : B.2. L'article 232 du Code civil énonce :
« Ieder der echtgenoten kan echtscheiding vorderen op grond van « Chacun des époux peut demander le divorce pour cause de séparation
feitelijke scheiding van meer dan twee jaar, indien daaruit de duurzame ontwrichting van het huwelijk blijkt en het toekennen van de echtscheiding op deze grond de materiële toestand van de minderjarige kinderen uit het huwelijk van de echtgenoten geboren of door hen geadopteerd niet op gevoelige wijze verslecht. Echtscheiding kan tevens door een der echtgenoten gevorderd worden, indien de feitelijke scheiding van meer dan twee jaar het gevolg is van de toestand van krankzinnigheid of van diepe geestesgestoordheid waarin de andere echtgenoot zich bevindt en uit deze toestand een duurzame ontwrichting van het huwelijk blijkt, en het toekennen van de echtscheiding op deze grond de materiële toestand van de minderjarige kinderen uit het huwelijk van de echtgenoten geboren of door hen geadopteerd niet op gevoelige wijze verslecht. Die echtgenoot wordt vertegenwoordigd door zijn voogd, zijn algemene of bijzondere de fait de plus de deux ans s'il ressort de cette situation que la désunion des époux est irrémédiable et que l'admission du divorce sur cette base n'aggrave pas de manière notable la situation matérielle des enfants mineurs, issus du mariage des époux ou adoptés par eux. Le divorce peut également être demandé par l'un des époux si la séparation de fait de plus de deux ans est la conséquence de l'état de démence ou de l'état grave de déséquilibre mental dans lequel se trouve l'autre époux et s'il ressort de cette situation que la désunion des époux est irrémédiable et que l'admission du divorce sur cette base n'aggrave pas de manière notable la situation matérielle des enfants mineurs issus du mariage des époux ou adoptés par eux. Cet époux est représenté par son tuteur, son administrateur provisoire
voorlopige bewindvoerder of, bij gebreke daarvan, door een beheerder général ou spécial, ou, à défaut, par un administrateur ad hoc désigné
ad hoc vooraf door de voorzitter van de rechtbank aangewezen op préalablement par le président du tribunal à la requête de la partie
verzoek van de eisende partij. » demanderesse. »
Ten aanzien van de prejudiciële vraag in de zaak nr. 2706 Quant à la question préjudicielle dans l'affaire n° 2706
B.3. De eerste prejudiciële vraag peilt naar de bestaanbaarheid met de B.3. La première question préjudicielle porte sur la compatibilité de
artikelen 10 en 11 van de Grondwet van artikel 232 van het Burgerlijk l'article 232 du Code civil avec les articles 10 et 11 de la
Wetboek, in zoverre het een verschil in behandeling instelt tussen
echtgenoten, ouders van minderjarige kinderen uit hun huwelijk geboren Constitution, en tant que cette disposition instaure une différence de
of door hen geadopteerd, naargelang de echtscheiding van de ouders een traitement entre les époux parents d'enfants mineurs issus du mariage
echtscheiding op grond van feitelijke scheiding van meer dan twee jaar des époux ou adoptés par eux, selon que le divorce des parents est un
(artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek) dan wel een echtscheiding divorce pour cause de séparation de fait de plus de deux ans (article
wegens schuld (artikelen 229 en 231 van het Burgerlijk Wetboek) 232 du Code civil) ou un divorce pour faute (articles 229 et 231 du
betreft, doordat voor die laatste vorm van echtscheiding het vereiste Code civil), en ce que, pour cette dernière forme de divorce,
dat de materiële toestand van de voormelde kinderen niet gevoelig mag l'exigence que la situation matérielle des enfants précités ne peut
verslechteren, niet als voorwaarde geldt om de echtscheiding toe te s'aggraver de manière notable n'est pas une condition d'admission du
kennen. divorce.
B.4.1. Volgens de Ministerraad vloeit dat verschil in behandeling niet B.4.1. Selon le Conseil des ministres, cette différence de traitement
voort uit artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek, maar uit een lacune ne résulte pas de l'article 232 du Code civil mais d'une lacune
in de wet, nu de wetgever heeft nagelaten de beschermingsregeling voor
minderjarige kinderen, waarin die bepaling voorziet, tevens in de législative, dès lors que le législateur a négligé d'inscrire
artikelen 229 en 231 van dat Wetboek in te schrijven. également aux articles 229 et 231 dudit Code la clause de sauvegarde
des intérêts des enfants mineurs prévue par cette disposition.
B.4.2. Noch uit de omstandigheid dat voor de echtscheiding op grond B.4.2. Ni le fait qu'un tel régime de protection a été prévu pour le
van feitelijke scheiding van meer dan twee jaar in zulk een divorce pour cause de séparation de fait de plus de deux ans ni
beschermingsregeling is voorzien, noch uit andere elementen kan worden d'autres éléments ne permettent de déduire que le législateur aurait
afgeleid dat de wetgever de bedoeling zou hebben gehad ook voor de eu l'intention d'instaurer une règle similaire pour les formes de
vormen van echtscheiding bedoeld in de artikelen 229 en 231 van het divorce visées aux articles 229 et 231 du Code civil.
Burgerlijk Wetboek een soortgelijke regeling in te voeren.
B.5.1. Artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek werd opgeheven bij B.5.1. L'article 232 du Code civil a été abrogé par l'article 29 de la
artikel 29 van de wet van 15 december 1949 en opnieuw opgenomen bij de loi du 15 décembre 1949 et a été rétabli par la loi du 1er juillet
wet van 1 juli 1974, die gewijzigd is bij de wetten van 2 december 1982 en 16 april 2000. 1974, modifiée par les lois des 2 décembre 1982 et 16 avril 2000.
De in het geding zijnde bepaling vindt haar oorsprong in de wet van 1 La disposition en cause trouve son origine dans la loi du 1er juillet
juli 1974 « tot wijziging van sommige artikelen van het Burgerlijk en 1974 « modifiant certains articles du Code civil et du Code judiciaire
het Gerechtelijk Wetboek, betreffende de echtscheiding », waarbij de relatifs au divorce », qui institua le divorce pour cause de
echtscheiding wegens feitelijke scheiding van meer dan tien jaar séparation de fait de plus de dix ans (durée raccourcie par la suite).
(termijn die nadien werd ingekort) is ingevoerd.
B.5.2. Terwijl de echtscheiding wegens bepaalde feiten, bedoeld in de B.5.2. Alors que le divorce pour cause déterminée visé aux articles
artikelen 229 en 231 van het Burgerlijk Wetboek gegrond is op de 229 et 231 du Code civil est fondé sur la faute de l'un des époux, le
schuld van één van de echtgenoten, is de echtscheiding bedoeld in divorce visé à l'article 232, alinéa 1er, du même Code est fondé,
artikel 232, eerste lid, van hetzelfde Wetboek, volgens de toelichting selon les développements de la proposition de loi ayant abouti à la
bij het wetsvoorstel dat heeft geleid tot de wet van 1 juli 1974 loi du 1er juillet 1974 qui a inséré la disposition en cause, sur la
waarbij de in het geding zijnde bepaling is ingevoegd, gegrond op de circonstance qu'après un certain nombre d'années de séparation de
omstandigheid dat na een aantal jaren van feitelijke scheiding, « de fait, « la chance d'une réconciliation entre les époux est devenue
kans op verzoening tussen echtgenoten onbestaande [is] geworden »
(Parl. St., Senaat, 1971-1972, nr. 161, p. 1). inexistante » (Doc. parl., Sénat, 1971-1972, n° 161, p. 1).
B.5.3. De parlementaire voorbereiding van de voormelde wet van 1 juli B.5.3. Les travaux préparatoires de la loi précitée du 1er juillet
1974 vermeldt : 1974 mentionnent :
« Krachtens dit ontwerp wordt een bepaalde duur van feitelijke « En vertu de ce projet, une durée déterminée de la séparation de fait
scheiding als nieuwe grond tot echtscheiding ingevoerd. constituera une nouvelle cause de divorce.
Indien de echtgenoten meer dan tien jaar feitelijk gescheiden leven en Après une séparation de fait de plus de dix ans et s'il ressort que la
indien de duurzame ontwrichting van het huwelijk blijkt, kan de désunion des époux est irrémédiable, le divorce peut être admis pour
echtscheiding worden toegestaan zo de materiële toestand van de uit autant qu'il n'aggrave en rien la situation matérielle des enfants
het huwelijk geboren of van de aangenomen kinderen in niets wordt geschaad. issus du mariage des époux ou adoptés par eux.
De rechtbank zal dienen te onderzoeken : Le tribunal devra examiner :
1° of de feitelijke scheiding sinds meer dan 10 jaar bestaat [...]; 1° si la séparation de fait existe depuis plus de dix ans [...];
2° of het huwelijk duurzaam ontwricht is [...]; 2° si la désunion des époux est irrémédiable [...];
3° of de materiële toestand van de kinderen zou verslechteren door de 3° si l'admission du divorce n'aggrave pas la situation matérielle des
toekenning van de echtscheiding (de morele toestand van de kinderen enfants (la situation morale des enfants n'est pas prise en
wordt niet in aanmerking genomen daar er reeds een tienjarige considération, étant donné qu'il y a déjà une séparation de fait,
feitelijke scheiding bestaat). longue de dix ans).
Indien de feitelijke scheiding het gevolg is van de toestand van Si la séparation de fait est la conséquence de l'état de démence de
krankzinnigheid van één der echtgenoten, kan onder dezelfde l'un des époux, le divorce peut également être prononcé dans des
voorwaarden de echtscheiding eveneens worden uitgesproken. » (Parl. St., Kamer, B.Z. 1974, nr. 113/2, p. 2) conditions identiques. » (Doc. parl., Chambre, S.E. 1974, n° 113/2, p. 2)
De totstandkoming van de voorwaarde dat het toekennen van de L'adoption de la condition selon laquelle l'admission du divorce pour
echtscheiding op grond van feitelijke scheiding de materiële toestand cause de séparation de fait ne peut aggraver de manière notable la
van de minderjarige kinderen niet op gevoelige wijze mag verslechteren situation matérielle des enfants mineurs a été commentée comme suit
werd in dezelfde parlementaire voorbereiding als volgt toegelicht : dans les mêmes travaux préparatoires :
« Een lid van uwe Commissie stelde [...] voor aan artikel 1 een derde « Un membre a [...] proposé de compléter l'article 1er par un
lid toe te voegen, luidend als volgt : ' Het verzoek tot echtscheiding troisième alinéa rédigé comme suit : ' La demande en divorce fondée
op deze gronden gesteund, wordt slechts ingewilligd indien het
welbegrepen belang der minderjarige kinderen, uit het huwelijk sur ces motifs n'est admise que si l'intérêt bien compris des enfants
gesproten, zich daartegen niet verzet. ' mineurs issus du mariage ne s'y oppose pas. '
Tot staving van zijn amendement verwees dit lid naar een gelijkaardige Pour justifier cet amendement, il s'est référé à une disposition
bepaling in de Duitse wetgeving [...]. similaire de la législation allemande. [...]
Een ander lid achtte dit te verregaand en liet opmerken dat de Duitse Un autre membre a estimé que c'était aller trop loin et il a fait
wet als grond voor echtscheiding een feitelijke scheiding van slechts observer que la loi allemande admet comme motif de divorce une
drie jaar aanvaardt [...], zodat de gestelde voorwaarde in verband met séparation de fait de trois ans seulement [...], de sorte que la
het belang der minderjarige kinderen meer begrijpelijk is. condition prévue quant à l'intérêt des enfants mineurs se comprend
Waar wij een feitelijke scheiding van tien jaar eisen, zo verklaarde mieux. Si nous exigeons une séparation de fait de dix ans, a déclaré un autre
een ander lid, zal ongetwijfeld de toestand van de kinderen intussen commissaire, la situation des enfants aura certainement été réglée
geregeld zijn, hetzij door een modus vivendi, een stilzwijgende of pendant cette période, soit par un modus vivendi, un accord tacite ou
uitdrukkelijke overeenkomst tussen de echtgenoten, hetzij door een exprès entre les époux, soit par une décision du juge de la jeunesse.
beslissing van de jeugdrechter. Volgens dit lid had het ingediende D'après l'intervenant, l'amendement déposé n'a dès lors qu'un intérêt
amendement dan ook slechts een theoretisch belang. purement théorique.
Een ander Commissielid was integendeel van mening dat de aanvaarding Un autre commissaire a estimé, au contraire, que l'adoption de
van het amendement tot gevolg zou kunnen hebben dat de echtscheiding l'amendement pourrait avoir pour conséquence que le divorce pour cause
op grond van feitelijke scheiding steeds zou kunnen geweigerd worden, de séparation de fait pourrait toujours être refusé au cas où il y
wanneer er nog minderjarige kinderen zouden zijn. aurait encore des enfants mineurs.
Dat het tot stand komen van een echtscheiding haast altijd zal Il est évident que l'autorisation d'un divorce sera presque toujours
indruisen tegen ' het welbegrepen belang der minderjarige kinderen ' contraire à ' l'intérêt bien compris des enfants mineurs '. Mais, a
is immers evident. Maar, zo merkte het lid verder op, ook de bestaande poursuivi l'intervenant, la simple séparation de fait des parents ne
louter feitelijke scheiding van de ouders dient evenmin het belang van sert pas mieux l'intérêt des enfants et de plus, la législation belge
de kinderen, en daarenboven houdt onze bestaande Belgische wetgeving existante en matière de divorce pour cause déterminée ne tient
in zake echtscheiding om bepaalde reden geen enkele rekening met de nullement compte de la situation et des intérêts des enfants. Lorsque,
toestand en het belang van de kinderen. Wanneer, bij voorbeeld, een par exemple, un divorce est demandé pour cause d'adultère, le tribunal
echtscheiding wordt gevorderd op grond van overspel van de andere admettra (et doit d'ailleurs admettre) le divorce si la preuve de
echtgenoot, zal de rechtbank, zo het bewijs van dit overspel wordt
geleverd, de echtscheiding toestaan (en trouwens moeten toestaan) ook l'adultère est fournie, même si cette décision est nettement contraire
al is die beslissing duidelijk in tegenstrijd met het ' welbegrepen à ' l'intérêt bien compris des enfants mineurs '.
belang van de minderjarige kinderen '. Les défenseurs de ces opinions divergentes se sont toutefois mis
De verdedigers van deze uiteenlopende meningen werden het echter eens, d'accord, sur proposition d'un commissaire, pour répondre aux
op voorstel van een commissielid, aan het amendement tegemoet te komen intentions de l'auteur de l'amendement en complétant la fin du premier
door in het eerste lid van artikel 1 aan de woorden ' indien daaruit alinéa de l'article 1er : ' s'il ressort de cette situation que la
de duurzame ontwrichting van het huwelijk blijkt ' toe te voegen : ' désunion des époux est irrémédiable ' par les mots ' et que la
en het toekennen van de echtscheiding op deze grond de materiële reconnaissance du divorce sur cette base n'aggraverait pas de manière
toestand van de minderjarige kinderen niet op gevoelige wijze zou notable la situation matérielle des enfants mineurs '. L'auteur de
verslechten '. Ook de indiener van het betwist amendement ging hiermee l'amendement en discussion a lui-même marqué son accord sur cette
accoord en trok derhalve zijn amendement in. rédaction et, en conséquence, il a retiré cet amendement.
De Commissie keurde eenparig voormelde toevoeging aan artikel 1 goed. La Commission a adopté à l'unanimité le texte précité complétant
» (Parl. St., Senaat, 1972-1973, nr. 141, bijlage 1, pp. 1-2) l'article 1er. » (Doc. parl., Sénat, 1972-1973, n° 141, annexe 1, pp. 1-2)
B.6. De wetgever heeft geoordeeld dat het toekennen van de B.6. Le législateur a estimé que l'admission d'un divorce pour cause
echtscheiding op grond van feitelijke scheiding afhankelijk diende te
worden gemaakt, onder het toezicht van de rechter, van de voorwaarde de séparation de fait devait être subordonnée, sous le contrôle du
dat de materiële toestand van de minderjarige kinderen niet op juge, à la condition que la situation matérielle des enfants mineurs
gevoelige wijze zou verslechteren. Die voorwaarde wordt niet bij de ne s'aggrave pas de manière notable. Cette condition n'est pas fixée
andere vormen van echtscheiding gesteld. pour les autres formes de divorce.
Het verschil in behandeling dat artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek La différence de traitement que crée l'article 232 du Code civil en ce
in het leven roept ten aanzien van de materiële bescherming van de qui concerne la protection matérielle des enfants mineurs, selon que
minderjarige kinderen, naargelang de echtscheiding wordt toegekend op le divorce est admis sur la base d'une séparation de fait ou pour une
grond van feitelijke scheiding of op grond van bepaalde feiten, berust cause déterminée, repose sur un critère objectif, à savoir le mode
op een objectief criterium, namelijk de wijze van totstandkoming van d'obtention du divorce. La Cour doit toutefois vérifier si ce critère
de echtscheiding. Het Hof moet echter onderzoeken of dat criterium
relevant is ten aanzien van het door de wetgever nagestreefde doel. est pertinent par rapport au but poursuivi par le législateur.
B.7.1. De echtscheiding, in welke vorm die ook is verkregen, brengt B.7.1. Le divorce, sous quelque forme qu'il s'obtienne, n'apporte pas
geen wijzigingen aan in de verplichtingen van de ouders ten opzichte van hun kinderen op het vlak van de materiële zorg voor de minderjarige kinderen, uit het huwelijk van de echtgenoten geboren of door hen geadopteerd. De ouderlijke prerogatieven en plichten zijn immers niet geregeld op grond van het huwelijk van de ouders, maar vloeien voort uit de band van afstamming of adoptie die de ouders met hun kinderen hebben. Sinds de wet van 31 maart 1987 wordt het ouderlijk gezag overigens niet langer aan de huwelijkse staat van de ouders gekoppeld : de wettelijk vastgestelde afstamming van vaderszijde respectievelijk van moederszijde is het enige wat bepalend is. de modification aux obligations des parents à l'égard de leurs enfants dans le domaine des soins matériels aux enfants mineurs issus du mariage des époux ou adoptés par eux. En effet, les prérogatives et obligations parentales ne sont pas réglées en fonction du mariage des parents mais découlent du lien de filiation ou d'adoption que les parents ont avec leurs enfants. Depuis la loi du 31 mars 1987, l'autorité parentale n'est du reste plus attachée à la situation matrimoniale des parents : la filiation paternelle et maternelle légalement établie est le seul élément qui soit déterminant.
B.7.2. Bovendien staat het ontbreken, in de artikelen 229 en 231 van B.7.2. En outre, l'absence, aux articles 229 et 231 du Code civil,
het Burgerlijk Wetboek, van een regeling zoals die waarin de in het d'une réglementation pareille à celle prévue par la disposition en
geding zijnde bepaling voorziet, niet eraan in de weg dat ook bij de cause ne fait pas obstacle à ce que lors de l'admission d'un divorce
toekenning van een echtscheiding op grond van schuld met de belangen sur la base d'une faute, il soit également tenu compte des intérêts de
van het kind - en niet alleen met zijn materiële - rekening wordt l'enfant - et pas seulement de son intérêt matériel - sans y
gehouden zonder evenwel daarvan het toekennen van de echtscheiding subordonner toutefois l'admission du divorce.
afhankelijk te maken.
Zulks volgt uit het Verdrag van 20 november 1989 inzake de rechten van Ce constat découle de la Convention du 20 novembre 1989 relative aux
het kind, waarbij aan « ieder mens jonger dan achttien jaar » (artikel droits de l'enfant, qui accorde un certain nombre de droits
1) een aantal fundamentele rechten worden erkend. Zo schrijft artikel fondamentaux à « tout être humain âgé de moins de 18 ans » (article 1er).
3.1 van dat Verdrag voor dat bij alle maatregelen betreffende kinderen C'est ainsi que l'article 3.1 de la Convention prévoit que dans toutes
- onder meer de maatregelen genomen door rechterlijke instanties - de les décisions qui concernent les enfants - entre autres les décisions
belangen van het kind de eerste overweging vormen en bepaalt artikel prises par des tribunaux - l'intérêt supérieur de l'enfant doit être
27.1 van hetzelfde Verdrag dat ieder kind recht heeft op een une considération primordiale et que l'article 27.1 de la même
levensstandaard die toereikend is voor de lichamelijke, geestelijke, Convention dispose que tout enfant a droit à un niveau de vie
intellectuele, zedelijke en maatschappelijke ontwikkeling van het suffisant pour permettre son développement physique, mental,
kind. Artikel 27.2 preciseert dat het in de eerste plaats de ouders spirituel, moral et social. L'article 27.2 précise que c'est aux
zijn die verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van de parents qu'incombe au premier chef la responsabilité d'assurer les
levensomstandigheden die nodig zijn voor de ontwikkeling van het kind. conditions de vie nécessaires au développement de l'enfant.
B.7.3. Het criterium van de wijze van echtscheiding vertoont geen B.7.3. Le critère du mode de divorce ne présente pas de liens de
relevante band met de doelstelling van de wetgever die erin bestaat de gevoelige verslechtering van de materiële toestand van minderjarige kinderen in het geval van een echtscheiding op grond van feitelijke scheiding te voorkomen. Het vereiste dat een echtscheiding op grond van feitelijke scheiding slechts kan worden toegekend wanneer de materiële toestand van de minderjarige kinderen niet gevoelig zou verslechteren, sorteert bovendien onevenredige gevolgen, aangezien het vervuld zijn ervan ertoe zou leiden dat een echtscheiding op grond van feitelijke scheiding zou kunnen worden « uitgesteld » totdat het minderjarige kind meerderjarig is geworden. B.8. De eerste prejudiciële vraag dient bevestigend te worden beantwoord. pertinence avec l'objectif du législateur qui consiste à prévenir l'aggravation notable de la situation matérielle des enfants mineurs en cas de divorce pour cause de séparation de fait. L'exigence selon laquelle un divorce pour cause de séparation de fait ne peut être admis qu'au cas où la situation matérielle des enfants mineurs ne s'aggraverait pas de manière notable, a, en outre, des effets disproportionnés puisque le fait de satisfaire à cette exigence aboutirait à ce qu'un divorce pour cause de séparation de fait pourrait être « reporté » jusqu'à ce que l'enfant mineur soit devenu majeur. B.8. La première question préjudicielle appelle une réponse positive.
Ten aanzien van de prejudiciële vraag in de zaak nr. 2730 Quant à la question préjudicielle dans l'affaire n° 2730
B.9. Gelet op het antwoord op de eerste prejudiciële vraag dient de B.9. Eu égard à la réponse donnée à la première question
tweede vraag niet te worden beantwoord, nu het onderzoek van de tweede préjudicielle, il n'y a pas lieu de répondre à la deuxième question,
vraag niet tot een ruimere vaststelling van schending van het dès lors que l'examen de la deuxième question ne saurait conduire à un
grondwettelijke beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie kan plus ample constat d'une violation du principe d'égalité et de
leiden. non-discrimination.
Om die redenen, Par ces motifs,
het Hof la Cour
zegt voor recht : dit pour droit :
Artikel 232 van het Burgerlijk Wetboek schendt de artikelen 10 en 11 L'article 232 du Code civil viole les articles 10 et 11 de la
van de Grondwet, in zoverre het het toekennen van een echtscheiding op Constitution en tant qu'il subordonne l'admission d'un divorce pour
grond van feitelijke scheiding van meer dan twee jaar, afhankelijk
maakt van de voorwaarde dat « de materiële toestand van de cause de séparation de fait de plus de deux ans à la condition que «
minderjarige kinderen uit het huwelijk van de echtgenoten geboren of l'admission du divorce sur cette base n'aggrave pas de manière notable
door hen geadopteerd, niet op gevoelige wijze verslecht ». la situation matérielle des enfants mineurs, issus du mariage des époux ou adoptés par eux ».
Aldus uitgesproken in het Nederlands en het Frans, overeenkomstig Ainsi prononcé en langue néerlandaise et en langue française,
artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur
Arbitragehof, op de openbare terechtzitting van 12 mei 2004. la Cour d'arbitrage, à l'audience publique du 12 mai 2004.
De griffier, Le greffier,
P.-Y. Dutilleux. P. -Y. Dutilleux.
De voorzitter, Le président,
A. Arts.
^