Etaamb.openjustice.be
Vue multilingue de Arrêt du --
← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 55/2022 du 21 avril 2022 Numéro du rôle : 7596 En cause : les questions préjudicielles relatives aux articles 358, 347-3, 359-2 junctis les articles 361-4, b) et c), 348-3, 348-5, 348-5/1 et 348-11 de l'ancien Code civil La Cour constitutionnelle, composée des présidents L. Lavrysen et P. Nihoul, des juges J.-P. Moe(...)"
Extrait de l'arrêt n° 55/2022 du 21 avril 2022 Numéro du rôle : 7596 En cause : les questions préjudicielles relatives aux articles 358, 347-3, 359-2 junctis les articles 361-4, b) et c), 348-3, 348-5, 348-5/1 et 348-11 de l'ancien Code civil La Cour constitutionnelle, composée des présidents L. Lavrysen et P. Nihoul, des juges J.-P. Moe(...) Uittreksel uit arrest nr. 55/2022 van 21 april 2022 Rolnummer 7596 In zake : de prejudiciële vragen betreffende de artikelen 358, 347-3, 359-2 junctis de artikelen 361-4, b) en c), 348-3, 348-5, 348-5/1 en 348-11 van het oud Burgerlijk Wetboe Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters L. Lavrysen en P. Nihoul, de rechters J.(...)
COUR CONSTITUTIONNELLE GRONDWETTELIJK HOF
Extrait de l'arrêt n° 55/2022 du 21 avril 2022 Uittreksel uit arrest nr. 55/2022 van 21 april 2022
Numéro du rôle : 7596 Rolnummer 7596
En cause : les questions préjudicielles relatives aux articles 358, In zake : de prejudiciële vragen betreffende de artikelen 358, 347-3,
347-3, 359-2 junctis les articles 361-4, b) et c), 348-3, 348-5, 359-2 junctis de artikelen 361-4, b) en c), 348-3, 348-5, 348-5/1 en
348-5/1 et 348-11 de l'ancien Code civil, posées par le tribunal de la 348-11 van het oud Burgerlijk Wetboek, gesteld door de familie- en
famille et de la jeunesse du Tribunal de première instance de Flandre jeugdrechtbank van de Rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen,
orientale, division de Termonde. afdeling Dendermonde.
La Cour constitutionnelle, Het Grondwettelijk Hof,
composée des présidents L. Lavrysen et P. Nihoul, des juges J.-P. samengesteld uit de voorzitters L. Lavrysen en P. Nihoul, de rechters
Moerman, T. Giet, J. Moerman, M. Pâques, Y. Kherbache, T. Detienne, D. J.-P. Moerman, T. Giet, J. Moerman, M. Pâques, Y. Kherbache, T.
Pieters, S. de Bethune et E. Bribosia, et, conformément à l'article Detienne, D. Pieters, S. de Bethune en E. Bribosia, en, overeenkomstig
60bis de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour artikel 60bis van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het
constitutionnelle, de la juge émérite R. Leysen, assistée du greffier Grondwettelijk Hof, emeritus rechter R. Leysen, bijgestaan door de
F. Meersschaut, présidée par le président L. Lavrysen, griffier F. Meersschaut, onder voorzitterschap van voorzitter L.
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : Lavrysen, wijst na beraad het volgende arrest :
I. Objet des questions préjudicielles et procédure I. Onderwerp van de prejudiciële vragen en rechtspleging
Par jugement du 28 mai 2021, dont l'expédition est parvenue au greffe Bij vonnis van 28 mei 2021, waarvan de expeditie ter griffie van het
de la Cour le 10 juin 2021, le tribunal de la famille et de la Hof is ingekomen op 10 juni 2021, heeft de familie- en jeugdrechtbank
jeunesse du Tribunal de première instance de Flandre orientale, van de Rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling
division de Termonde, a posé les questions préjudicielles suivantes : Dendermonde, de volgende prejudiciële vragen gesteld :
« 1. Les articles 358, 347-3, 359-2 junctis les articles 361-4, b) et « 1. Schenden de artikelen 358, 347-3, 359-2 juncto de artikelen 361-4
c), 348-3, 348-5, 348-5/1 et 348-11 du Code civil, lus isolément ou b) en c), 348-3, 348-5, 348-5/1 en 348-11 van het Burgerlijk Wetboek,
conjointement, violent-ils les articles 10 et 11 de la Constitution, alleen of gezamenlijk, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, al dan
lus en combinaison ou non avec l'article 22bis de la Constitution, niet in samenhang gelezen met artikel 22bis van de Grondwet, met de
avec les articles 3 et 21 de la Convention internationale relative aux artikelen 3 en 21 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van
droits de l'enfant et avec les articles 8 et 14 de la Convention het Kind en met de artikelen 8 en 14 van het Europees Verdrag voor de
européenne des droits de l'homme, rechten van de mens,
en ce qu'ils requièrent absolument le consentement de la mère, du père in zoverre zij de toestemming van de moeder, de vader of de voogd van
het minderjarig kind absoluut vereisen om een interlandelijke adoptie
ou du tuteur de l'enfant mineur pour la conversion d'une adoption om te zetten in een volle adoptie in de situatie dat het
internationale en une adoption plénière dans le cas où l'Etat oorspronkelijk land van herkomst de adoptie wel kent, maar de
d'origine connaît l'adoption, mais pas la conversion (où la mère et le omzetting niet (en waarbij de moeder en de vader onbekend zijn en er
père sont inconnus et où il n'y a pas de représentant légal), et où le geen wettelijke vertegenwoordiger is), en waarbij deze toestemming
consentement ne peut pas être donné par un tuteur ad hoc désigné par niet gegeven kan worden door een voogd ad hoc aangewezen door de
le tribunal à la requête de toute personne intéressée ou du procureur rechtbank op verzoek van iedere betrokken persoon of van de procureur
du Roi, des Konings,
alors que, sur la base de l'article 348-5/1 juncto l'article 361-5, le terwijl op grond van artikel 348-5/1, juncto artikel 361-5 deze
consentement pour la conversion d'une adoption internationale en une toestemming om een interlandelijke adoptie om te zetten in een volle
adoption plénière peut être donné par un tuteur ad hoc désigné par le adoptie wel kan gegeven worden door een voogd ad hoc aangewezen door
tribunal à la requête de toute personne intéressée ou du procureur du de rechtbank op verzoek van iedere betrokken persoon of van de
Roi dans le cas où l'Etat d'origine ne connaît pas l'adoption ni donc procureur des Konings in de situatie dat het oorspronkelijk land van
la conversion ? herkomst de adoptie niet kent en dus ook de omzetting niet ?
2. Les articles 358, 347-3, 359-2 junctis les articles 361-4 b) et c), 2. Schenden de artikelen 358, 347-3, 359-2 juncto de artikelen 361-4
348-3, 348-5, 348-5/1 et 348-11 du Code civil, lus isolément ou b) en c), 348-3, 348-5, 348-5/1 en 348-11 van het Burgerlijk Wetboek,
conjointement, violent-ils l'article 22bis de la Constitution, lu en alleen of gezamenlijk, artikel 22bis van de Grondwet, al dan niet in
combinaison ou non avec les articles 3 et 21 de la Convention samenhang gelezen met de artikelen 3 en 21 van het Internationaal
internationale relative aux droits de l'enfant et avec les articles 8 Verdrag inzake de Rechten van het Kind en met de artikelen 8 en 14 van
et 14 de la Convention européenne des droits de l'homme, en ce qu'ils het Europees Verdrag voor de rechten van de Mens in zoverre zij de
requièrent absolument le consentement de la mère, du père ou du tuteur toestemming van de moeder, de vader of de voogd van het minderjarig
de l'enfant mineur pour la conversion d'une adoption internationale en kind absoluut vereisen om een interlandelijke adoptie om te zetten in
une adoption plénière dans le cas où l'Etat d'origine connaît een volle adoptie in de situatie dat het oorspronkelijk land van
l'adoption, mais pas la conversion (où la mère et le père sont herkomst de adoptie wel kent, maar de omzetting niet (en waarbij de
inconnus et où il n'y a pas de représentant légal), et où le moeder en de vader onbekend zijn en er geen wettelijke
vertegenwoordiger is), en waarbij deze toestemming niet gegeven kan
consentement ne peut pas être donné par un tuteur ad hoc désigné par worden door een voogd ad hoc aangewezen door de rechtbank op verzoek
le tribunal à la requête de toute personne intéressée ou du procureur du Roi ? ». van iedere betrokken persoon of van de procureur des Konings ? ».
(...) (...)
III. En droit III. In rechte
(...) (...)
Quant aux dispositions en cause Ten aanzien van de in het geding zijnde bepalingen
B.1. La Cour est invitée à se prononcer sur la compatibilité des B.1. Het Hof wordt verzocht zich uit te spreken over de
articles 358, 347-3, 359-2 junctis les articles 361-4, b) et c), bestaanbaarheid van de artikelen 358, 347-3, 359-2 junctis de
348-3, 348-5, 348-5/1 et 348-11 de l'ancien Code civil avec les artikelen 361-4, b) en c), 348-3, 348-5, 348-5/1 en 348-11 van het oud
articles 10, 11 et 22bis de la Constitution, lus en combinaison ou non Burgerlijk Wetboek met de artikelen 10, 11 en 22bis van de Grondwet,
avec les articles 3 et 21 de la Convention relative aux droits de al dan niet in samenhang gelezen met de artikelen 3 en 21 van het
l'enfant et avec les articles 8 et 14 de la Convention européenne des Verdrag inzake de rechten van het kind en met de artikelen 8 en 14 van
droits de l'homme, en ce que ces dispositions prévoient la désignation het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, in zoverre die
d'un tuteur ad hoc pour consentir à l'adoption d'un enfant venant d'un bepalingen voorzien in het aanstellen van een voogd ad hoc om
pays qui ne connaît ni l'adoption, ni le placement en vue d'adoption, toestemming te geven voor de adoptie van een kind afkomstig uit een
alors qu'elles ne prévoient pas la même possibilité de désigner un land dat noch de adoptie noch de plaatsing met het oog op adoptie
kent, terwijl zij niet voorzien in eenzelfde mogelijkheid tot
tuteur ad hoc pour consentir à la conversion d'une adoption simple en aanstelling van een voogd ad hoc om toestemming te geven voor de
une adoption plénière lorsque le pays d'origine ne connaît pas omzetting van een gewone adoptie in een volle adoptie, wanneer het
l'adoption plénière ou la conversion, et que le père et la mère sont land van herkomst de volle adoptie of de omzetting niet kent, en
inconnus et qu'il n'y a pas de représentant légal. wanneer de vader en de moeder onbekend zijn en er geen wettelijke
vertegenwoordiger is.
B.2. Pour répondre aux questions, il faut également prendre en compte B.2. Bij de beantwoording van de vragen dienen ook de artikelen 66 tot
les articles 66 à 72 de la loi du 16 juillet 2004 « portant le Code de 72 van de wet van 16 juli 2004 « houdende het Wetboek van
droit international privé » (ci-après : le Code de droit international internationaal privaatrecht » (hierna : Wetboek van internationaal
privé), qui portent sur les aspects de droit international privé en privaatrecht), die betrekking hebben op de aspecten van internationaal
matière de filiation adoptive. privaatrecht inzake de adoptieve afstamming, in aanmerking te worden genomen.
Conformément à l'article 67, alinéa 1er, du Code de droit Krachtens artikel 67, eerste lid, van het Wetboek van internationaal
international privé, « sans préjudice de l'application de l'article
357 du Code civil, l'établissement de la filiation adoptive est régi privaatrecht wordt « onverminderd de toepassing van artikel 357 van
par le droit de l'Etat dont l'adoptant ou l'un et l'autre adoptants het Burgerlijk Wetboek, [...] de totstandkoming van de adoptieve
afstamming beheerst door het recht van de Staat waarvan de adoptant of
ont la nationalité à ce moment ». beide adoptanten op dat ogenblik de nationaliteit hebben ».
L'article 68 de ce Code règle le droit applicable aux consentements, Artikel 68 van dat Wetboek regelt het recht toepasselijk op de
et dispose : toestemming en bepaalt :
« Sans préjudice de l'application de l'article 358 du Code civil, les « Onverminderd de toepassing van artikel 358 van het Burgerlijk
consentements de l'adopté et de ses auteurs ou représentants légaux, Wetboek, worden de toestemming van de geadopteerde en van zijn ouders
ainsi que le mode d'expression de ces consentements, sont régis par le of wettelijke vertegenwoordigers, evenals de wijze waarop zij wordt
uitgedrukt, beheerst door het recht van de Staat op wiens grondgebied
droit de l'Etat sur le territoire duquel l'adopté a sa résidence de geadopteerde zijn gewone verblijfplaats heeft onmiddellijk
habituelle immédiatement avant le déplacement en vue de l'adoption ou, voorafgaand aan de overbrenging ter adoptie of, bij afwezigheid van zo
à défaut d'un tel déplacement, au moment de l'adoption. een overbrenging, ten tijde van de adoptie.
Toutefois, le droit belge régit le consentement visé à l'alinéa 1er si Het Belgisch recht beheerst evenwel de in het eerste lid bedoelde
le droit applicable en vertu de l'alinéa 1er ne prévoit pas la toestemming indien het recht dat krachtens het eerste lid van
nécessité d'un tel consentement ou ne connaît pas l'institution de toepassing is, niet voorziet in de noodzaak van een dergelijke
l'adoption ». toestemming of de instelling van de adoptie niet kent ».
L'article 70 de ce Code dispose : Artikel 70 van dat Wetboek bepaalt :
« Le droit applicable en vertu de l'article 67 détermine la nature du « Het recht toepasselijk krachtens artikel 67 bepaalt de aard van de
lien créé par l'adoption et si l'adopté cesse d'appartenir à sa door de adoptie geschapen band en of de geadopteerde ophoudt lid te
famille d'origine ». zijn van zijn oorspronkelijke familie ».
L'article 71, § 1er, du même Code prévoit que « sans préjudice de Artikel 71, § 1, van hetzelfde Wetboek bepaalt dat « onverminderd de
l'application de l'article 359-2 du Code civil, la conversion d'une toepassing van artikel 359-2 van het Burgerlijk Wetboek, [...] de
adoption est régie par le droit applicable en vertu des articles 67 à omzetting van een adoptie [wordt] beheerst door het recht toepasselijk
69 ». krachtens de artikelen 67 tot 69 ».
B.3. Les articles 358 et 359-2 de l'ancien Code civil, qui font partie B.3. De artikelen 358 en 359-2 van het oud Burgerlijk Wetboek, die
de la section qui contient les « dispositions particulières de droit deel uitmaken van de afdeling die de « bijzondere bepalingen van
international privé » en matière d'adoption, portent sur l'adoption internationaal privaatrecht » inzake adoptie bevat, hebben betrekking
plénière dans un contexte international. op de volle adoptie in een internationale context.
L'article 358 de l'ancien Code civil dispose : Artikel 358 van het oud Burgerlijk Wetboek bepaalt :
« Quel que soit le droit applicable au consentement de l'adopté, « Art. 348-1 is van toepassing, ongeacht het recht dat van toepassing
l'article 348-1 est d'application. is op de toestemming van de geadopteerde.
II ne peut être établi d'adoption plénière en Belgique que si le Volle adoptie kan in België slechts plaatsvinden indien, ingeval zulks
consentement de l'enfant et ceux de sa mère, de son père ou de son vereist is, het kind, zijn moeder, zijn vader of zijn wettelijke
représentant légal, lorsqu'ils sont requis, ont été donnés en vue vertegenwoordiger hebben toegestemd in een adoptie die tot gevolg
d'une adoption qui a pour effet de rompre le lien préexistant de heeft dat de bestaande band van afstamming tussen het kind en zijn
filiation entre l'enfant et ses père et mère ». moeder en vader wordt verbroken ».
L'article 348-1 de l'ancien Code civil prévoit que toute personne âgée Krachtens artikel 348-1 van het oud Burgerlijk Wetboek dient elke
de plus de douze ans doit consentir à son adoption. persoon ouder dan twaalf jaar toe te stemmen met zijn adoptie.
L'article 359-2 de l'ancien Code civil dispose : Artikel 359-2 van het oud Burgerlijk Wetboek bepaalt :
« Lorsqu'une adoption d'un enfant, faite à l'étranger et reconnue en « Wanneer de adoptie van een kind die in het buitenland heeft
Belgique, n'a pas pour effet de rompre le lien préexistant de plaatsgevonden en in België is erkend, de bestaande band van
filiation, elle peut être convertie en Belgique en une adoption afstamming niet verbreekt, kan zij in België in een volle adoptie
plénière si les consentements visés à l'article 361-4, 1°, b) et c), worden omgezet indien de toestemmingen bedoeld in artikel 361-4, 1°,
ont été donnés ou sont donnés en vue d'une adoption produisant cet b) en c), zijn gegeven of worden gegeven met het oog op een adoptie
effet ». met dergelijke gevolgen ».
L'article 361-4 de l'ancien Code civil porte sur l'établissement d'une Artikel 361-4 van het oud Burgerlijk Wetboek heeft betrekking op de
adoption impliquant le déplacement international d'un enfant, lorsque totstandkoming van een adoptie die de interlandelijke overbrenging van
l'enfant réside habituellement dans un Etat étranger. Les een kind onderstelt, wanneer het kind zijn gewone verblijfplaats heeft
consentements visés à l'article 361-4, 1°, b) et c), sont ceux « de in een andere Staat. De toestemmingen bedoeld in artikel 361-4, 1°, b)
l'enfant à l'adoption, lorsqu'il est requis » et ceux « des autres en c), zijn die « van het kind in de adoptie, wanneer zij vereist is »
personnes, institutions et autorités dont le consentement est requis en die « van de andere personen, instellingen en autoriteiten van wie
pour l'adoption ». de toestemming tot de adoptie is vereist ».
B.4.1. Les articles 348-3, 348-5, 348-5/1 et 348/11 de l'ancien Code B.4.1. De artikelen 348-3, 348-5, 348-5/1 en 348/11 van het oud
civil, auxquels les questions préjudicielles font également référence, Burgerlijk Wetboek, waarnaar eveneens wordt verwezen in de
se rapportent à la condition du consentement dans le cadre d'une prejudiciële vragen, houden verband met de toestemmingsvoorwaarde in
adoption conformément au droit interne. het kader van een adoptie overeenkomstig het intern recht.
Ces articles disposent : Die artikelen bepalen :
« Art. 348-3. Lorsque la filiation d'un enfant est établie à l'égard « Art. 348-3. Wanneer de afstamming van een kind ten aanzien van zijn
de sa mère et de son père, ceux-ci doivent tous deux consentir à l'adoption. Toutefois, si l'un d'eux est présumé absent, sans aucune demeure connue, dans l'impossibilité ou incapable d'exprimer sa volonté, le consentement de l'autre suffit. Lorsque la filiation d'un enfant n'est établie qu'à l'égard d'un de ses auteurs, seul celui-ci doit consentir à l'adoption ». « Art. 348-5. Lorsque la filiation d'un enfant n'est pas établie ou lorsque le père et la mère d'un enfant ou le seul parent à l'égard duquel sa filiation est établie sont décédés, présumés absents, sans aucune demeure connue, dans l'impossibilité ou incapables d'exprimer leur volonté, le consentement est donné par le tuteur. En cas d'adoption par le tuteur, le consentement est donné par le subrogé tuteur. Si les intérêts du subrogé tuteur sont en opposition avec ceux du mineur, le consentement est donné par un tuteur ad hoc désigné par le tribunal à la requête de toute personne intéressée ou du procureur du Roi ». moeder en van zijn vader vaststaat, moeten beiden in de adoptie toestemmen. Indien echter een van hen vermoedelijk afwezig is, geen gekende verblijfplaats heeft, in de onmogelijkheid verkeert om zijn wil te kennen te geven of wilsonbekwaam is, is de toestemming van de andere voldoende. Wanneer de afstamming van een kind slechts ten aanzien van een van zijn ouders vaststaat, dient enkel deze in de adoptie toe te stemmen ». « Art. 348-5. Wanneer de afstamming van een kind niet vaststaat of wanneer de vader en de moeder van een kind, of de enige ouder ten aanzien van wie de afstamming vaststaat, overleden zijn, vermoedelijk afwezig zijn, geen gekende verblijfplaats hebben of in de onmogelijkheid verkeren om hun wil te kennen te geven of wilsonbekwaam zijn, wordt de toestemming door de voogd gegeven. In geval van adoptie door de voogd, wordt de toestemming gegeven door de toeziende voogd. Ingeval de belangen van de toeziende voogd tegenstrijdig zijn met die van de minderjarige, wordt de toestemming gegeven door een voogd ad hoc aangewezen door de rechtbank op verzoek van iedere betrokken persoon of van de procureur des Konings ».
« Art. 348-5/1. Par dérogation aux articles 348-3 et 348-5, le « Art. 348-5/1. In afwijking van de artikelen 348-3 en 348-5 wordt, in
consentement est donné, en cas d'adoption visée à l'article 361-5, par geval van adoptie zoals bedoeld in artikel 361-5, de toestemming
un tuteur ad hoc désigné par le tribunal à la requête de toute gegeven door een voogd ad hoc aangewezen door de rechtbank op verzoek
personne intéressée ou du procureur du Roi ». van iedere betrokken persoon of van de procureur des Konings ».
« Art. 348-11. Lorsqu'une personne qui doit consentir à l'adoption en « Art. 348-11. Ingeval een persoon die overeenkomstig de artikelen
vertu des articles 348-2 à 348-7 refuse ce consentement, l'adoption peut cependant être prononcée à la demande de l'adoptant, des adoptants ou du ministère public s'il apparaît au tribunal de la famille que ce refus est abusif. Toutefois, si ce refus émane de la mère ou du père de l'enfant, le tribunal ne peut prononcer l'adoption, que s'il apparaît, au terme d'une enquête sociale approfondie, que cette personne s'est désintéressée de l'enfant ou en a compromis la santé, la sécurité ou la moralité, sauf lorsqu'il s'agit d'une nouvelle adoption ou lorsqu'il s'agit de l'adoption de l'enfant ou de l'enfant adoptif d'un époux, d'un cohabitant ou d'un ancien partenaire à l'égard duquel un engagement parental commun existe. Pour apprécier le caractère abusif du refus de consentement, le tribunal tient compte de l'intérêt de l'enfant ». 348-2 tot 348-7 in de adoptie moet toestemmen, dit weigert te doen, kan de adoptie op verzoek van de adoptant, van de adoptanten of van het openbaar ministerie toch worden uitgesproken indien de familierechtbank van oordeel is dat de toestemming op onverantwoorde wijze is geweigerd. Wanneer evenwel de vader of de moeder van het kind weigert in de adoptie toe te stemmen, kan de rechtbank de adoptie pas uitspreken wanneer na een grondig maatschappelijk onderzoek gebleken is dat deze persoon zich niet meer om het kind heeft bekommerd of de gezondheid, de veiligheid of de zedelijkheid van het kind in gevaar heeft gebracht, behalve wanneer het gaat om een nieuwe adoptie of wanneer het gaat om de adoptie van het kind of van het adoptief kind van een echtgeno(o)t(e), van een samenwonende partner of van een voormalige partner ten aanzien van wie een gemeenschappelijk ouderlijk engagement bestaat. Om het onverantwoorde karakter te beoordelen van de weigering om toestemming te verlenen, houdt de rechtbank rekening met het belang van het kind ».
B.4.2. L'adoption visée à l'article 361-5 de l'ancien Code civil, à B.4.2. De adoptie zoals bedoeld in artikel 361-5 van het oud
laquelle se réfère l'article 348-5/1 précité, se rapporte à l'adoption Burgerlijk Wetboek, waarnaar wordt verwezen in het voormelde artikel
lorsque le droit applicable dans l'Etat d'origine de l'enfant ne 348-5/1, betreft de adoptie wanneer het recht van toepassing in de
connaît ni l'adoption, ni le placement en vue d'adoption. L'article Staat van herkomst van het kind noch de adoptie noch de plaatsing met
361-5 dispose : het oog op adoptie kent. Artikel 361-5 bepaalt :
« Par dérogation aux articles 361-3 et 361-4, dans le cas où le droit « In afwijking van de artikelen 361-3 en 361-4 kan, ingeval het recht
applicable dans l'Etat d'origine de l'enfant ne connaît ni l'adoption, dat van toepassing is in de Staat van herkomst van het kind noch de
ni le placement en vue d'adoption, le déplacement de l'enfant vers la adoptie noch de plaatsing met het oog op adoptie kent, de overbrenging
van het kind naar België met het oog op adoptie slechts plaatsvinden
Belgique en vue d'adoption ne peut avoir lieu et l'adoption ne peut en de adoptie slechts worden uitgesproken wanneer aan volgende
être prononcée que si les conditions suivantes sont remplies : voorwaarden is voldaan :
1° l'autorité centrale communautaire compétente a reçu de l'autorité 1° de bevoegde centrale autoriteit van de gemeenschap heeft van de
compétente de l'Etat d'origine de l'enfant un rapport contenant des bevoegde autoriteit van de Staat van herkomst van het kind een verslag
renseignements sur l'identité de l'enfant, son évolution personnelle, ontvangen dat gegevens bevat over de identiteit van het kind, zijn
sa situation familiale, son passé médical et celui de sa famille, son persoonlijke achtergrond, zijn gezinssituatie, zijn medisch verleden
milieu social, ainsi que sur ses besoins particuliers; en dat van zijn familie, zijn sociaal milieu, alsmede zijn bijzondere
2° l'autorité centrale communautaire compétente a reçu du ou des adoptants les documents suivants : a) une copie certifiée conforme de l'acte de naissance de l'enfant; b) une copie certifiée conforme de l'acte de consentement de l'enfant âgé de douze ans au moins à son déplacement vers l'étranger et certifiant que celui-ci a été donné librement, dans les formes légales requises, qu'il n'a pas été obtenu moyennant paiement ou contrepartie d'aucune sorte et qu'il n'a pas été retiré; c) soit une copie certifiée conforme de l'acte de décès des parents, soit une copie certifiée conforme de la décision d'abandon de l'enfant et une preuve de la mise sous tutelle de l'autorité publique; behoeften; 2° de bevoegde centrale autoriteit van de gemeenschap heeft van de adoptant of de adoptanten de volgende stukken ontvangen : a) een voor eensluidend verklaard afschrift van de akte van geboorte van het kind; b) een voor eensluidend verklaard afschrift van de akte houdende toestemming in zijn overbrenging naar het buitenland van het kind dat de leeftijd van twaalf jaar heeft bereikt en waarin wordt bevestigd dat deze toestemming vrij werd gegeven met inachtneming van de vereiste wettelijke vormen, dat zij niet tegen betaling of in ruil voor enige andere tegenprestatie werd verkregen, en niet werd ingetrokken; c) hetzij een voor eensluidend verklaard afschrift van de akte van overlijden van de ouders, hetzij een voor eensluidend verklaard afschrift van de beslissing van verlatenverklaring van het kind en een bewijs van het plaatsen onder de voogdij van de openbare overheid;
d) une copie certifiée conforme de la décision de l'autorité d) een voor eensluidend verklaard afschrift van de beslissing van de
bevoegde autoriteit van de Staat van herkomst houdende totstandkoming
compétente de l'Etat d'origine établissant une forme de tutelle sur van een vorm van voogdij over het kind door de adoptant of de
l'enfant dans le chef du ou des adoptants, ainsi qu'une traduction adoptanten, alsmede een voor echt verklaarde vertaling van deze
certifiée par un traducteur juré de cette décision; beslissing door een beëdigd vertaler;
e) une copie certifiée conforme de la décision de l'autorité e) een voor eensluidend verklaard afschrift van de beslissing van de
compétente de l'Etat d'origine autorisant le déplacement de l'enfant bevoegde autoriteit van de Staat van herkomst tot machtiging van de
vers l'étranger, pour s'y établir de façon permanente, ainsi qu'une overbrenging van het kind naar het buitenland om zich aldaar permanent
traduction certifiée par un traducteur juré de cette décision; te vestigen, alsmede een voor echt verklaarde vertaling van deze
beslissing door een beëdigd vertaler;
f) une preuve que la loi autorise ou autorisera l'enfant à entrer et à f) een bewijs dat de wet het kind toelaat of zal toelaten België
séjourner de façon permanente en Belgique; binnen te komen en er permanent te verblijven;
g) une preuve de la nationalité de l'enfant et de sa résidence g) een bewijs van de nationaliteit van het kind en van zijn gewone
habituelle. verblijfplaats;
3° l'autorité centrale communautaire compétente a été mise en 3° de bevoegde centrale autoriteit van de gemeenschap is in het bezit
possession du jugement sur l'aptitude du ou des adoptants et de l'avis gesteld van het vonnis betreffende de geschiktheid van de adoptant of
de adoptanten en van het schriftelijk advies van het openbaar
écrit du ministère public, conformément à l'article 1231-1/8 du Code ministerie, overeenkomstig artikel 1231-1/8 van het Gerechtelijk
judiciaire; Wetboek;
4° l'autorité centrale communautaire compétente et l'autorité 4° de bevoegde centrale autoriteit van de gemeenschap en de bevoegde
autoriteit van de Staat van herkomst van het kind hebben schriftelijk
compétente de l'Etat d'origine de l'enfant ont approuvé par écrit la hun goedkeuring gehecht aan de beslissing om het aan de adoptant of
décision de confier celui-ci à l'adoptant ou aux adoptants ». aan de adoptanten toe te vertrouwen ».
Quant au fond Ten gronde
B.5.1. Les questions préjudicielles portent sur le consentement requis B.5.1. De prejudiciële vragen hebben betrekking op de toestemming die
pour la conversion en une adoption plénière d'une adoption faite à wordt vereist voor de omzetting in een volle adoptie van een
l'étranger qui a été reconnue en Belgique et qui ne rompt pas le lien buitenlandse adoptie die in België is erkend en de bestaande band van
préexistant de filiation. Dans l'affaire au fond, il est demandé à la afstamming niet verbreekt. In het bodemgeschil wordt het verwijzende
juridiction a quo d'autoriser une telle conversion. rechtscollege verzocht een dergelijke omzetting toe te staan.
B.5.2. Les deux questions invitent d'abord la Cour à statuer sur la B.5.2. Met de beide vragen wordt het Hof allereerst verzocht zich uit
compatibilité des dispositions en cause de l'ancien Code civil avec te spreken over de bestaanbaarheid van de in het geding zijnde
les articles 10, 11 et 22bis de la Constitution, en ce que ces bepalingen van het oud Burgerlijk Wetboek met de artikelen 10, 11 en
22bis van de Grondwet, in zoverre die bepalingen voorzien in het
dispositions prévoient la désignation d'un tuteur ad hoc pour aanstellen van een voogd ad hoc om toestemming te geven voor de
consentir à l'adoption d'un enfant venant d'un pays qui ne connaît ni adoptie van een kind afkomstig uit een land dat noch de adoptie noch
l'adoption, ni le placement en vue d'adoption, alors qu'elles ne de plaatsing met het oog op adoptie kent, terwijl zij niet voorzien in
prévoient pas la même possibilité de désigner un tuteur ad hoc pour eenzelfde mogelijkheid tot aanstelling van een voogd ad hoc om
consentir à la conversion d'une adoption simple en une adoption toestemming te geven voor de omzetting van een gewone adoptie in een
plénière, lorsque le pays d'origine ne connaît pas l'adoption plénière volle adoptie, wanneer het land van herkomst de volle adoptie of de
ou la conversion, et que le père et la mère sont inconnus et qu'il n'y omzetting niet kent, en wanneer de vader en de moeder onbekend zijn en
a pas de représentant légal. er geen wettelijke vertegenwoordiger is.
B.5.3. Il apparaît dès lors que les questions préjudicielles portent B.5.3. Aldus blijkt dat de prejudiciële vragen in essentie betrekking
essentiellement, d'une part, sur les articles 348-5/1 et 361-5 de hebben op de artikelen 348-5/1 en 361-5 van het oud Burgerlijk
l'ancien Code civil et, d'autre part, sur les articles 358 et 359-2 de Wetboek, enerzijds, en de artikelen 358 en 359-2 van dat Wetboek,
ce Code. anderzijds.
B.5.4. Il ressort de la motivation et du dossier de la procédure que les faits dans le litige que doit trancher le juge a quo portent sur le cas d'un enfant abandonné, ce qui a été attesté par les autorités compétentes, et dont les parents d'origine sont inconnus et qui est sans représentant légal. La Cour limite son examen à cette situation. B.6.1. Le principe d'égalité et de non-discrimination n'exclut pas qu'une différence de traitement soit établie entre des catégories de personnes, pour autant qu'elle repose sur un critère objectif et qu'elle soit raisonnablement justifiée. L'existence d'une telle justification doit s'apprécier en tenant B.5.4. Uit de motivering en het dossier van de rechtspleging blijkt dat de feiten in het bodemgeschil betrekking hebben op een kind dat als vondeling werd achtergelaten wat als zodanig door de bevoegde autoriteiten werd geattesteerd, en waarvan de oorspronkelijke ouders onbekend zijn en er geen wettelijke vertegenwoordiger is. Het Hof beperkt zijn onderzoek tot die situatie. B.6.1. Het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie sluit niet uit dat een verschil in behandeling tussen categorieën van personen wordt ingesteld, voor zover dat verschil op een objectief criterium berust en het redelijk verantwoord is. Het bestaan van een dergelijke verantwoording moet worden beoordeeld
compte du but et des effets de la mesure critiquée ainsi que de la rekening houdend met het doel en de gevolgen van de betwiste maatregel
nature des principes en cause; le principe d'égalité et de en met de aard van de ter zake geldende beginselen; het beginsel van
non-discrimination est violé lorsqu'il est établi qu'il n'existe pas gelijkheid en niet discriminatie is geschonden wanneer vaststaat dat
de rapport raisonnable de proportionnalité entre les moyens employés et le but visé. B.6.2. L'article 22bis de la Constitution dispose : « Chaque enfant a droit au respect de son intégrité morale, physique, psychique et sexuelle. Chaque enfant a le droit de s'exprimer sur toute question qui le concerne; son opinion est prise en considération, eu égard à son âge et à son discernement. Chaque enfant a le droit de bénéficier des mesures et services qui concourent à son développement. Dans toute décision qui le concerne, l'intérêt de l'enfant est pris en considération de manière primordiale. er geen redelijk verband van evenredigheid bestaat tussen de aangewende middelen en het beoogde doel. B.6.2. Artikel 22bis van de Grondwet bepaalt : « Elk kind heeft recht op eerbiediging van zijn morele, lichamelijke, geestelijke en seksuele integriteit. Elk kind heeft het recht zijn mening te uiten in alle aangelegenheden die het aangaan; met die mening wordt rekening gehouden in overeenstemming met zijn leeftijd en zijn onderscheidingsvermogen. Elk kind heeft recht op maatregelen en diensten die zijn ontwikkeling bevorderen. Het belang van het kind is de eerste overweging bij elke beslissing die het kind aangaat.
La loi, le décret ou la règle visée à l'article 134 garantissent ces De wet, het decreet of de in artikel 134 bedoelde regel waarborgen
droits de l'enfant ». deze rechten van het kind ».
B.7.1. Il résulte des articles 348-5/1 et 361-5 de l'ancien Code civil B.7.1. Uit de artikelen 348-5/1 en 361-5 van het oud Burgerlijk
que lorsque le droit applicable dans l'Etat d'origine de l'enfant ne Wetboek volgt dat wanneer het recht dat van toepassing is in de Staat
connaît ni l'adoption, ni le placement en vue d'adoption, le van herkomst van het kind noch de adoptie noch de plaatsing met het
oog op adoptie kent, de toestemming met de adoptie wordt gegeven door
consentement à l'adoption est donné par un tuteur ad hoc désigné par een voogd ad hoc aangewezen door de rechtbank op verzoek van iedere
le tribunal à la requête de toute personne intéressée ou du procureur betrokken persoon of van de procureur des Konings.
du Roi. B.7.2. L'article 361-5 de l'ancien Code civil a été introduit par B.7.2. Artikel 361-5 van het oud Burgerlijk Wetboek werd ingevoerd bij
l'article 2 de la loi du 6 décembre 2005 « modifiant certaines artikel 2 van de wet van 6 december 2005 « tot wijziging van sommige
dispositions relatives à l'adoption ». Il peut être déduit des travaux bepalingen betreffende de adoptie ». Uit de parlementaire
préparatoires de cette disposition que le législateur a voulu prévoir voorbereiding van die bepaling kan worden afgeleid dat de wetgever
un régime spécifique strictement limité au cas où le droit applicable heeft willen voorzien in een specifieke regeling die strikt is beperkt
tot het geval dat het recht dat van toepassing is in de Staat van
dans l'Etat d'origine de l'enfant ne connaît ni l'adoption, ni le herkomst van het kind noch de adoptie noch de plaatsing met het oog op
placement en vue d'adoption, régime qui ne s'applique en outre qu'aux adoptie kent, regeling die bovendien enkel geldt voor de verlaten
enfants abandonnés ou orphelins (Doc. parl., Chambre, 2005-2006, DOC kinderen of de wezen (Parl. St., Kamer, 2005-2006, DOC 51-2021/003, p.
51-2021/003, p. 7). 7).
Le législateur a ensuite estimé nécessaire de prévoir qu'en cas De wetgever heeft het vervolgens noodzakelijk geacht te bepalen dat,
d'application de l'article 361-5, le consentement à l'adoption est wanneer artikel 361-5 wordt toegepast, de toestemming met de adoptie
donné par un tuteur ad hoc désigné par le tribunal en Belgique, après wordt gegeven door een voogd ad hoc aangewezen door de rechtbank in
qu'une certaine jurisprudence a considéré qu'il était impossible pour België, nadat in bepaalde rechtspraak was geoordeeld dat het
les parents ou pour les représentants légaux de donner leur onmogelijk was voor de ouders of de wettelijke vertegenwoordigers om
consentement puisque le droit applicable dans l'Etat d'origine ne hun toestemming te geven daar het toepasselijke recht in de Staat van
connaît ni l'adoption, ni le placement en vue d'adoption (Doc. parl., herkomst noch de adoptie noch de plaatsing met het oog op adoptie kent
Chambre, 2016-2017, DOC 54-2259/001, pp. 70-72). C'est la raison pour (Parl. St., Kamer, 2016-2017, DOC 54-2259/001, pp. 70-72). Daartoe
laquelle l'article 66 de la loi du 6 juillet 2017 « portant werd, bij artikel 66 van de wet van 6 juli 2017 « houdende
simplification, harmonisation, informatisation et modernisation de vereenvoudiging, harmonisering, informatisering en modernisering van
dispositions de droit civil et de procédure civile ainsi que du bepalingen van burgerlijke recht en van burgerlijk procesrecht alsook
notariat, et portant diverses mesures en matière de justice » a van het notariaat, en houdende diverse bepalingen inzake justitie »,
introduit l'article 348-5/1, précité, de l'ancien Code civil. het voormelde artikel 348-5/1 van het oud Burgerlijk Wetboek
B.7.3. D'ailleurs, le consentement à l'adoption donné par le tuteur ad ingevoerd. B.7.3. De toestemming met de adoptie gegeven door de voogd ad hoc
hoc conformément à l'article 348-5/1 de l'ancien Code civil ne porte overeenkomstig artikel 348-5/1 van het oud Burgerlijk Wetboek doet
pas préjudice aux conditions de l'article 361-5 de l'ancien Code overigens geen afbreuk aan de voorwaarden van artikel 361-5 van het
civil, qui exige notamment que les documents nécessaires qui « doivent oud Burgerlijk Wetboek, dat onder meer vereist dat de nodige stukken
remplacer la déclaration d'adoptabilité de l'enfant » soient die « de verklaring van adopteerbaarheid van het kind [moeten]
disponibles, de même que la « décision de tutelle sur l'enfant, dans vervangen », alsook de « beslissing van voogdij over het kind in
le chef des adoptants » (Doc. parl., Chambre, 2005-2006, DOC hoofde van de adoptanten » voorhanden zijn (Parl. St., Kamer,
51-2021/003, p. 8). La ministre compétente a déclaré par rapport à ces 2005-2006, DOC 51-2021/003, p. 8). De bevoegde minister verklaarde met
conditions que « vu qu'un accord explicite de ces instances avec betrekking tot die voorwaarden dat « aangezien een expliciete
l'adoption n'est pas possible, comme leur législation ne connaît pas toestemming tot adoptie van die instanties onmogelijk is omdat de
l'adoption, cette exigence est remplacée par la preuve que l'autorité adoptie er wettelijk niet bestaat, [...] die eis [wordt] vervangen
compétente de l'Etat d'origine a établi une forme de tutelle sur door het bewijs dat de bevoegde overheid van het land van herkomst de
l'enfant, dans le chef du ou des adoptants et que l'autorité centrale adoptanten een voogdij over het kind geeft en dat de centrale
communautaire et l'autorité compétente de l'Etat d'origine ont gemeenschapsautoriteit en de bevoegde overheid van het land van
herkomst schriftelijk bevestigen dat ze hen het kind toevertrouwen met
approuvé par écrit la décision de leur confier l'enfant, en vue de son het oog op zijn overbrenging naar het buitenland » (Hand., Senaat,
déplacement à l'étranger » (Ann., Sénat, 2005-2006, 15 décembre 2005, 2005-2006, 15 december 2005, nr. 3-140, p. 27). Ook wanneer het recht
n° 3-140, p. 27). Même lorsque le droit applicable dans l'Etat dat van toepassing is in de Staat van herkomst van het kind noch de
d'origine de l'enfant ne connaît ni l'adoption, ni le placement en vue adoptie noch de plaatsing met het oog op adoptie kent, zijn bijgevolg
d'adoption, il faut donc plusieurs décisions des autorités locales en een aantal beslissingen van de lokale autoriteiten vereist ter
remplacement du consentement à l'adoption, de sorte qu'il est inexact vervanging van de toestemming met de adoptie, en is het dus niet zo
d'affirmer que le consentement donné en Belgique par le tuteur ad hoc dat de toestemming door de voogd ad hoc, gegeven in België
conformément à l'article 348-5/1 de l'ancien Code civil suffirait à overeenkomstig artikel 348-5/1 van het oud Burgerlijk Wetboek, op
lui seul pour qu'une adoption puisse avoir lieu. zichzelf zou volstaan opdat een adoptie kan plaatsvinden.
B.8. La désignation d'un tuteur ad hoc n'est pas possible lorsque, B.8. Een aanwijzing van een voogd ad hoc is niet mogelijk wanneer,
comme c'est le cas dans l'affaire ayant donné lieu aux questions zoals in het bodemgeschil, de omzetting in een volle adoptie wordt
préjudicielles, l'on demande la conversion en une adoption plénière gevraagd van een in België erkende buitenlandse adoptie die de
d'une adoption faite à l'étranger, reconnue en Belgique, qui ne rompt bestaande band van afstamming niet verbreekt. In dat geval bepaalt
pas le lien de filiation préexistant. L'article 359-2 de l'ancien Code artikel 359-2 van het oud Burgerlijk Wetboek dat een dergelijke
civil prévoit dans ce cas qu'une telle adoption peut être convertie en adoptie in België in een volle adoptie kan worden omgezet indien de
Belgique en une adoption plénière si les consentements visés à
l'article 361-4, 1°, b) et c), ont été donnés ou sont donnés en vue toestemmingen bedoeld in artikel 361-4, 1°, b) en c), zijn gegeven of
d'une adoption produisant cet effet. Les consentements visés à worden gegeven met het oog op een adoptie met dergelijke gevolgen. De
toestemmingen bedoeld in artikel 361-4,
l'article 361-4, 1°, b) et c), sont ceux « de l'enfant à l'adoption, 1°, b) en c), zijn die « van het kind in de adoptie, wanneer zij
lorsqu'il est requis » et ceux « des autres personnes, institutions et vereist is » en die « van de andere personen, instellingen en
autorités dont le consentement est requis pour l'adoption ». Les autoriteiten van wie de toestemming tot de adoptie is vereist ». De
travaux préparatoires de l'article 359-2 confirment qu'une telle parlementaire voorbereiding van artikel 359-2 bevestigt dat een
conversion est également possible lorsque, comme c'est le cas en droit dergelijke omzetting ook mogelijk is wanneer, zoals dit is volgens het
éthiopien d'après la juridiction a quo, « le droit étranger ne connaît verwijzende rechtscollege het geval is in het Ethiopisch recht, « het
que l'adoption simple » (Doc. parl., Chambre, 2000-2001, DOC buitenlands recht enkel de gewone adoptie kent » (Parl. St., Kamer,
50-1366/001, p. 45). 2000-2001, DOC 50-1366/001, p. 45).
B.9.1. Il existe une différence objective entre, d'une part, la B.9.1. Er bestaat een objectief onderscheid tussen, enerzijds, de
situation visée à l'article 361-5 de l'ancien Code civil, dans situatie bedoeld in artikel 361-5 van het oud Burgerlijk Wetboek,
laquelle aucune adoption ne pourrait avoir lieu en l'absence de la waarin bij ontstentenis van de aanwijzing van een voogd ad hoc geen
désignation d'un tuteur ad hoc et, d'autre part, la conversion en une adoptie zou kunnen plaatsvinden en, anderzijds, de omzetting van een
adoption plénière d'une adoption faite à l'étranger, reconnue en in België erkende buitenlandse adoptie die de bestaande band van
Belgique, qui ne rompt pas le lien préexistant de filiation, situation afstamming niet verbreekt in een volle adoptie, waarbij er dus reeds
dans laquelle une adoption simple a donc déjà été faite. een gewone adoptie heeft plaatsgevonden.
B.9.2. Si le législateur a insisté sur les consentements dans le cadre B.9.2. Door in het kader van de omzetting in een volle adoptie de
de la conversion en une adoption plénière, c'est pour « empêcher que nadruk te leggen op de toestemmingen heeft de wetgever willen «
l'on court-circuite la procédure normale d'adoption plénière et que voorkomen dat de normale procedure voor volle adoptie wordt omzeild en
l'on se contente de consentements exprimés en vue d'une adoption ne genoegen wordt genomen met toestemmingen die werden gegeven voor een
rompant pas totalement les liens de filiation » (Doc. parl., Chambre, adoptie waardoor de band van afstamming niet volledig wordt verbroken
2000-2001, DOC 50-1366/001, p. 45). De façon plus générale, le » (Parl. St., Kamer, 2000-2001, DOC 50-1366/001, p. 45). Meer in het
législateur a cherché « à contrer les adoptions plénières réalisées algemeen beoogde de wetgever « volle adopties te verhinderen die op
frauduleusement sur la base de consentements exprimés par des frauduleuze wijze tot stand zijn gebracht op grond van toestemmingen
personnes qui n'en mesuraient pas les implications », l'important van personen die de gevolgen niet juist hebben ingeschat », waarbij
étant « de s'assurer que les consentements portaient bien sur la het erop aankomt « zich ervan te vergewissen dat de toestemmingen wel
rupture des liens de filiation (avec les personnes à l'égard degelijk betrekking hadden op de verbreking van de band van afstamming
desquelles ce lien est établi, qu'il s'agisse des père et mère ou d'un (met de personen ten aanzien van wie deze is vastgesteld, ongeacht of
seul d'entre eux) » (ibid., p. 44). A la lumière de ces objectifs, il het hier gaat om de vader en de moeder of één van hen) » (ibid., p.
est pertinent d'exiger que les consentements visés à l'article 361-4, 44). Het is pertinent ten aanzien van die doelstellingen te vereisen
1°, b) et c), de l'ancien Code civil, à savoir les consentements de l'enfant et des autres personnes, institutions et autorités dont le consentement est requis pour l'adoption, aient été ou soient donnés spécifiquement en vue d'une adoption rompant le lien préexistant de filiation. L'importance du consentement ressort d'ailleurs également de l'article 347-3 de l'ancien Code civil, selon lequel la conversion d'une adoption simple en une adoption plénière n'est possible que si toutes les conditions, notamment de consentement, sont remplies. B.9.3. Par ailleurs, il n'apparaît pas que, lorsque les consentements dat de toestemmingen bedoeld in artikel 361-4, 1°, b) en c), van het oud Burgerlijk Wetboek, te weten de toestemmingen van het kind en van de andere personen, instellingen en autoriteiten van wie de toestemming tot de adoptie is vereist, specifiek zijn gegeven of worden gegeven met het oog op een adoptie die de bestaande band van afstamming verbreekt. Het belang van de toestemming blijkt overigens ook uit artikel 347-3 van het oud Burgerlijk Wetboek, volgens hetwelk de omzetting van een gewone adoptie in een volle adoptie slechts mogelijk is indien alle voorwaarden, inzonderheid die betreffende de toestemmingen, zijn vervuld. B.9.3. Het blijkt overigens niet dat, wanneer de vereiste
requis pour la réalisation de l'adoption initiale à l'étranger n'ont toestemmingen bij de totstandkoming van de initiële adoptie in het
été donnés qu'en vue d'une adoption ne rompant pas le lien préexistant buitenland slechts werden gegeven met het oog op een adoptie die de
de filiation, il y aurait par la suite une impossibilité absolue bestaande band van afstamming niet verbreekt, er nadien een absolute
d'obtenir les consentements requis en vertu de l'article 359-2 de onmogelijkheid zou bestaan om de krachtens artikel 359-2 van het oud
l'ancien Code civil afin de convertir l'adoption faite à l'étranger, Burgerlijk Wetboek vereiste toestemmingen te verkrijgen teneinde de in
reconnue en Belgique, en une adoption plénière. Selon les travaux België erkende buitenlandse adoptie om te zetten in een volle adoptie.
préparatoires de l'article 359-2 de l'ancien Code civil, la seule Luidens de parlementaire voorbereiding van artikel 359-2 van het oud
circonstance que le droit de l'Etat d'origine connaît uniquement Burgerlijk Wetboek maakt de loutere omstandigheid dat het recht van de
l'adoption simple ne rend pas la conversion impossible, et « Staat van herkomst enkel de gewone adoptie kent de omzetting niet
éventuellement, on recueillera à nouveau les consentements » (Doc. onmogelijk en moeten « in voorkomend geval [...] de toestemmingen
parl., Chambre, 2000-2001, DOC 50-1366/001, p. 45). A cet égard, il a opnieuw worden ingewonnen » (Parl. St., Kamer, 2000-2001, DOC
également été souligné que « l'attention des magistrats sera attirée 50-1366/001, p. 45). Daarbij werd tevens benadrukt dat « magistraten
sur la nécessité de procéder chaque fois à des recherches sérieuses [...] altijd ernstig onderzoek [moeten] verrichten in het land van
dans le pays d'origine notamment afin de retrouver les personnes herkomst, inzonderheid om de personen die moeten toestemmen, op te
appelées à consentir et de s'assurer de la teneur de leur consentement sporen en de draagwijdte van hun toestemming na te gaan » (ibid., p.
» (ibid., p. 44). 44).
B.10.1. La Cour doit encore examiner si l'article 359-2 de l'ancien B.10.1. Het Hof dient nog na te gaan of artikel 359-2 van het oud
Code civil, qui prescrit de manière absolue les consentements de Burgerlijk Wetboek, dat op een absolute wijze de toestemmingen van het
l'enfant et des autres personnes, institutions et autorités dont le kind en van de andere personen, instellingen en autoriteiten van wie
consentement est requis pour l'adoption, ne produit pas des effets de toestemming tot de adoptie is vereist, voorschrijft, geen
disproportionnés dans l'hypothèse mentionnée en B.5.4. onevenredige gevolgen met zich meebrengt, in het geval zoals bedoeld in B.5.4.
B.10.2. Comme il est dit au B.9, le législateur, en instaurant la B.10.2. De wetgever is, zoals vermeld in B.9, bij het bepalen van de
condition du consentement à la conversion en adoption plénière, est voorwaarde van toestemming met de omzetting naar een volle adoptie,
surtout parti de l'idée, d'une part, qu'une adoption plénière sans vooral uitgegaan van de idee, enerzijds, dat een volle adoptie zonder
consentement éclairé pourrait contrevenir aux intérêts de l'enfant et een geïnformeerde toestemming, zou kunnen indruisen tegen de belangen
des parents d'origine en ce qu'elle a pour effet de rompre tous les van het kind en de oorspronkelijke ouders doordat alle banden met de
liens avec la famille d'origine, et, d'autre part, qu'il y a lieu de oorspronkelijke familie worden verbroken en, anderzijds, dat
lutter contre les abus. Rien ne permet toutefois de présumer qu'il ne misbruiken dienen te worden tegengegaan. Niets laat evenwel toe ervan
saurait jamais être dans l'intérêt de l'enfant d'autoriser la uit te gaan dat het nooit in het belang van het kind kan zijn een
conversion d'une adoption simple en une adoption plénière par le omzetting van een gewone adoptie in een volle adoptie door de
tribunal de la famille lorsqu'il est impossible de recueillir le familierechtbank toe te staan wanneer de door de wetgever vereiste
consentement requis par le législateur parce que les parents d'origine toestemmingen onmogelijk zijn, omdat de oorspronkelijke ouders
sont inconnus et qu'il n'y a pas de représentant légal. onbekend zijn en er geen wettelijke vertegenwoordiger is.
B.10.3. En effet, l'impossibilité de recueillir un consentement, B.10.3. De onmogelijkheid van een toestemming, gelet op de
compte tenu de l'absence d'un mécanisme prévoyant un consentement de ontstentenis van een mechanisme om in een vervangende toestemming te
remplacement, empêche de manière absolue toute conversion en une voorzien, verhindert immers op absolute wijze een omzetting naar een
adoption plénière, quand bien même celle-ci serait dans l'intérêt de volle adoptie, zelfs indien die in het belang van het kind zou kunnen
l'enfant. Le législateur laisse ainsi les effets juridiques d'une zijn. Aldus laat de wetgever de juridische gevolgen van een
condition de fond relative à la conversion d'une adoption prévaloir, grondvoorwaarde voor de omzetting van een adoptie in alle
dans toutes les circonstances, sur d'autres intérêts susceptibles omstandigheden prevaleren op andere belangen die in het geding kunnen
d'être en cause, comme l'intérêt de l'enfant. zijn, zoals het belang van het kind.
Il en découle que le juge ne se voit offrir aucune possibilité de Daaruit vloeit voort dat aan de rechter ook geen enkele mogelijkheid
prononcer tout de même la conversion d'une adoption lorsqu'il wordt geboden om wanneer hij oordeelt dat het belang van het kind
considère que l'intérêt de l'enfant l'exige (cf. l'article 344-1 de zulks vereist (cf. artikel 344-1 van het oud Burgerlijk Wetboek), toch
l'ancien Code civil). L'absence d'un mécanisme prévoyant un de omzetting van een adoptie uit te spreken. De ontstentenis van een
consentement de remplacement a en effet pour conséquence que l'intérêt mechanisme om in een vervangende toestemming te voorzien brengt immers
de l'enfant, compte tenu des circonstances spécifiques de la cause, ne met zich mee dat niet steeds het belang van het kind, rekening houdend
peut pas toujours être pris en considération par le tribunal de la met de specifieke omstandigheden van het geval, in aanmerking kan
famille dans la décision sur le fond relative à une demande de worden genomen in de beslissing ten gronde door de familierechtbank
conversion d'une adoption simple en une adoption plénière (cf. les over een verzoek tot omzetting van een gewone adoptie in een volle
articles 1231-13 et 1231-23 du Code judiciaire). adoptie (cf. de artikelen 1231-13 en 1231-23 van het Gerechtelijk
B.10.4. Partant, en n'organisant pas de mécanisme prévoyant un Wetboek). B.10.4. Door in het geval van onmogelijkheid van een toestemming niet
consentement de remplacement dans le cas de l'impossibilité de te voorzien in een mechanisme van vervangende toestemming zoals
recueillir un consentement dans l'hypothèse citée en B.5.4, l'article bedoeld in B.5.4, heeft artikel 359-2 van het oud Burgerlijk Wetboek
359-2 de l'ancien Code civil a des conséquences disproportionnées et onevenredige gevolgen en is het verschil in behandeling waarover het
la différence de traitement sur laquelle est interrogée la Cour n'est Hof wordt ondervraagd niet redelijk verantwoord.
pas raisonnablement justifiée.
B.10.5. Le contrôle au regard des articles 8 et 14 de la Convention B.10.5. De toetsing aan de artikelen 8 en 14 van het Europees Verdrag
européenne des droits de l'homme ne conduit pas à un constat voor de rechten van de mens leidt niet tot een ruimere vaststelling
d'inconstitutionnalité plus étendu. van ongrondwettigheid.
B.11. Par conséquent, l'article 359-2 de l'ancien Code civil n'est pas B.11. Artikel 359-2 van het oud Burgerlijk Wetboek is derhalve niet
compatible avec les articles 10, 11 et 22bis de la Constitution, lus bestaanbaar met de artikelen 10, 11 en 22bis van de Grondwet, al dan
en combinaison ou non avec les articles 3 et 21 de la Convention niet in samenhang gelezen met de artikelen 3 en 21 van het Verdrag
relative aux droits de l'enfant, en ce que cette disposition inzake de rechten van het kind, in zoverre die bepaling niet voorziet
n'organise pas de mécanisme prévoyant un consentement de remplacement in een mechanisme van vervangende toestemming wanneer vaststaat dat de
quand il est établi que les parents d'origine sont inconnus et qu'il oorspronkelijke ouders onbekend zijn en er geen wettelijke
n'y a pas de représentant légal. vertegenwoordiger is.
B.12. Il revient toutefois exclusivement au législateur de mettre fin B.12. Het komt evenwel uitsluitend aan de wetgever toe de vastgestelde
à l'inconstitutionnalité constatée. ongrondwettigheid te verhelpen.
Par ces motifs, Om die redenen,
la Cour het Hof
dit pour droit : zegt voor recht :
Artikel 359-2 van het oud Burgerlijk Wetboek schendt de artikelen 10,
L'article 359-2 de l'ancien Code civil viole les articles 10, 11 et 11 en 22bis van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met de
22bis de la Constitution, lus en combinaison ou non avec les articles
3 et 21 de la Convention relative aux droits de l'enfant, en ce que artikelen 3 en 21 van het Verdrag inzake de rechten van het kind, in
cette disposition n'organise pas de mécanisme prévoyant un zoverre die bepaling niet voorziet in een mechanisme van vervangende
consentement de remplacement quand il est établi que les parents toestemming wanneer vaststaat dat de oorspronkelijke ouders onbekend
d'origine sont inconnus et qu'il n'y a pas de représentant légal. zijn en er geen wettelijke vertegenwoordiger is.
Ainsi rendu en langue néerlandaise et en langue française, Aldus gewezen in het Nederlands en het Frans, overeenkomstig artikel
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof,
la Cour constitutionnelle, le 21 avril 2022. op 21 april 2022.
Le greffier, De griffier,
F. Meersschaut F. Meersschaut
Le président, De voorzitter,
L. Lavrysen L. Lavrysen
^