← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 48/2022 du 24 mars 2022 Numéro du rôle : 7547 En cause : la
question préjudicielle relative à l'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, posée par le tribunal
de la famille du Tribunal de première instance francoph La Cour constitutionnelle, composée
des présidents P. Nihoul et L. Lavrysen, des juges J.-P. Moe(...)"
Extrait de l'arrêt n° 48/2022 du 24 mars 2022 Numéro du rôle : 7547 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, posée par le tribunal de la famille du Tribunal de première instance francoph La Cour constitutionnelle, composée des présidents P. Nihoul et L. Lavrysen, des juges J.-P. Moe(...) | Uittreksel uit arrest nr. 48/2022 van 24 maart 2022 Rolnummer 7547 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek, gesteld door de familierechtbank van de Franstalige Rechtbank van eerste aan Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters P. Nihoul en L. Lavrysen, en de rechters(...) |
---|---|
COUR CONSTITUTIONNELLE | GRONDWETTELIJK HOF |
Extrait de l'arrêt n° 48/2022 du 24 mars 2022 | Uittreksel uit arrest nr. 48/2022 van 24 maart 2022 |
Numéro du rôle : 7547 | Rolnummer 7547 |
En cause : la question préjudicielle relative à l'article 335, § 4, de | In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 335, § 4, van het |
l'ancien Code civil, posée par le tribunal de la famille du Tribunal | oud Burgerlijk Wetboek, gesteld door de familierechtbank van de |
de première instance francophone de Bruxelles. | Franstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel. |
La Cour constitutionnelle, | Het Grondwettelijk Hof, |
composée des présidents P. Nihoul et L. Lavrysen, des juges J.-P. | samengesteld uit de voorzitters P. Nihoul en L. Lavrysen, en de |
Moerman, T. Giet, J. Moerman, M. Pâques, Y. Kherbache, T. Detienne, D. | rechters J.-P. Moerman, T. Giet, J. Moerman, M. Pâques, Y. Kherbache, |
Pieters, S. de Bethune et E. Bribosia, et, conformément à l'article | T. Detienne, D. Pieters, S. de Bethune en E. Bribosia, en, |
60bis de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour | overeenkomstig artikel 60bis van de bijzondere wet van 6 januari 1989 |
constitutionnelle, de la juge émérite R. Leysen, assistée du greffier | op het Grondwettelijk Hof, emeritus rechter R. Leysen, bijgestaan door |
P.-Y. Dutilleux, présidée par le président P. Nihoul, | de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter P. |
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : | Nihoul, wijst na beraad het volgende arrest : |
I. Objet de la question préjudicielle et procédure | I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging |
Par jugement du 24 février 2021, dont l'expédition est parvenue au | Bij vonnis van 24 februari 2021, waarvan de expeditie ter griffie van |
greffe de la Cour le 31 mars 2021, le tribunal de la famille du | het Hof is ingekomen op 31 maart 2021, heeft de familierechtbank van |
Tribunal de première instance francophone de Bruxelles a posé la | de Franstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel de volgende |
question préjudicielle suivante : | prejudiciële vraag gesteld : |
« L'article 335, § 4, du Code civil, lu en combinaison avec l'arrêt n° | « Schendt artikel 335, § 4, van het Burgerlijk Wetboek, in samenhang |
50/2017 de la Cour constitutionnelle du 27 avril 2017, viole-t-il les | gelezen met het arrest van het Grondwettelijk Hof nr. 50/2017 van 27 |
articles 10 et 11 de la Constitution en ce qu'il crée une | april 2017, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet in zoverre het een |
discrimination entre : | discriminatie in het leven roept tussen : |
- l'enfant majeur qui pourra porter le nom de son père biologique par | - het meerderjarige kind dat de naam van zijn biologische vader zal |
le biais d'une déclaration faite au tribunal dans le cadre d'une | kunnen dragen middels een verklaring voor de rechtbank in het kader |
action en contestation et établissement simultané du lien de filiation | van een vordering tot betwisting en gelijktijdige vaststelling van de |
paternelle; | afstammingsband van vaderszijde; |
- l'enfant majeur, dont seule la filiation maternelle est établie, qui | - het meerderjarige kind, van wie alleen de afstamming van |
moederszijde vaststaat, dat die mogelijkheid niet zal hebben in het | |
n'aura pas cette possibilité dans le cadre d'une action en | kader van een vordering die ertoe strekt zijn afstammingsband van |
établissement, pour la première fois, de son lien de filiation | vaderszijde voor de eerste maal vast te stellen en dat een |
paternelle et qui devra introduire une procédure administrative en | administratieve procedure van naamsverandering zal moeten instellen, |
changement de nom, sans la certitude qu'elle aboutisse et avec le coût | zonder de zekerheid dat zij tot een goed einde wordt gebracht en met |
et le temps ' perdu ' entrainé ? ». | de kostprijs en de ' verloren ' tijd die zij met zich meebrengt ? ». |
(...) | (...) |
III. En droit | III. In rechte |
(...) | (...) |
B.1. L'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, tel qu'il a été | B.1. Artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals gewijzigd |
modifié par la loi du 21 décembre 2018 « portant des dispositions | bij de wet van 21 december 2018 « houdende diverse bepalingen |
diverses en matière de justice », dispose : | betreffende justitie », bepaalt : |
« Si la filiation d'un enfant est modifiée alors que celui-ci a | « Indien de afstamming van een kind wordt gewijzigd wanneer het de |
atteint l'âge de la majorité, aucune modification n'est apportée à son | meerderjarige leeftijd heeft bereikt, wordt er zonder zijn instemming |
nom sans son accord. | geen verandering aan zijn naam aangebracht. |
En cas d'établissement d'un nouveau lien de filiation d'un enfant | Bij vaststelling van een nieuwe afstammingsband van een meerderjarig |
majeur à l'égard du père, de la mère ou de la coparente, à la suite | kind van vaderszijde, van moederszijde of van meemoederszijde als |
d'une action en contestation de la filiation sur base des articles | gevolg van een vordering tot betwisting van de afstamming op grond van |
312, § 2, 318, § § 5 et 6, ou 330, §§ 3 et 4, le juge acte le nouveau | de artikelen 312, § 2, 318, § § 5 en 6, of 330, § § 3 en 4, neemt de |
rechter akte van de nieuwe naam van het kind die laatstgenoemde heeft | |
nom de l'enfant, choisi, le cas échéant, par ce dernier selon les | gekozen in voorkomend geval met inachtneming van de in paragraaf 1 of |
règles énoncées au paragraphe 1er ou à l'article 335ter, § 1er. | in artikel 335ter, § 1, vervatte regels. |
L'officier de l'état civil compétent modifie l'acte de naissance de | De bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand wijzigt de akte van |
l'enfant et les actes de l'état civil auxquels le jugement se | geboorte van het kind en de akten van de burgerlijke stand waarop het |
rapporte, suite au jugement visé à l'alinéa 2 ». | vonnis betrekking heeft, ten gevolge van het in het tweede lid bedoelde vonnis ». |
B.2. Le juge a quo interroge la Cour sur la compatibilité de cette | B.2. De verwijzende rechter stelt het Hof een vraag over de |
disposition, lue en combinaison avec l'arrêt de la Cour n° 50/2017 du | bestaanbaarheid van die bepaling, in samenhang gelezen met het arrest |
27 avril 2017, avec les articles 10 et 11 de la Constitution, en ce | van het Hof nr. 50/2017 van 27 april 2017, met de artikelen 10 en 11 |
van de Grondwet, in zoverre zij een verschil in behandeling doet | |
qu'elle fait naître une différence de traitement entre, d'une part, | ontstaan tussen, enerzijds, het meerderjarige kind van wie de |
l'enfant majeur dont la filiation paternelle est modifiée « dans le | afstamming van vaderszijde wordt gewijzigd « in het kader van een |
cadre d'une action en contestation et établissement simultané du lien | vordering tot betwisting en gelijktijdige vaststelling van de |
de filiation paternelle » et, d'autre part, l'enfant majeur dont la filiation paternelle est établie pour la première fois après la filiation maternelle, à l'issue d'une action en établissement du lien de filiation paternelle. Alors que, dans le premier cas, l'enfant majeur peut choisir de porter le nom de son père biologique par une déclaration faite au tribunal, dans le second cas, l'enfant majeur ne dispose pas de cette possibilité dans le cadre de son action et doit dès lors introduire une procédure administrative en changement de nom, « sans la certitude qu'elle aboutisse et avec le coût et le temps ' | afstammingsband van vaderszijde » en, anderzijds, het meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, na afloop van een vordering tot vaststelling van de afstammingsband van vaderszijde. Terwijl het meerderjarige kind in het eerste geval kan kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen middels een verklaring voor de rechtbank, beschikt het meerderjarige kind in het tweede geval niet over die mogelijkheid in het kader van zijn vordering en dient het bijgevolg een administratieve procedure van naamsverandering in te stellen, « zonder de zekerheid dat zij tot een goed einde wordt gebracht en met de kostprijs en de ' verloren ' tijd die zij met zich |
perdu ' entrainé ». | meebrengt ». |
B.3.1. L'article 335, § 4, de l'ancien Code civil a été modifié par | B.3.1. Artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek werd gewijzigd |
l'article 114 de la loi du 21 décembre 2018 « portant des dispositions | bij artikel 114 van de wet van 21 december 2018 « houdende diverse |
diverses en matière de justice » en vue de remédier à une | bepalingen betreffende justitie » teneinde een ongrondwettigheid te |
inconstitutionnalité constatée par la Cour sur question préjudicielle. | verhelpen die door het Hof werd vastgesteld op prejudiciële vraag. |
Par son arrêt n° 50/2017, la Cour a jugé qu'en ce qu'il ne permettait | Bij zijn arrest nr. 50/2017 heeft het Hof geoordeeld dat, in zoverre |
het het meerderjarige kind dat met succes terzelfder tijd een | |
pas à l'enfant majeur ayant agi avec fruit, simultanément, en | vordering heeft ingesteld tot betwisting van het vaderschap en tot |
contestation de paternité et en recherche de paternité de porter le | onderzoek naar het vaderschap niet toeliet de naam van zijn |
nom de son père biologique, l'article 335, § 3, du Code civil, tel que | biologische vader te dragen, artikel 335, § 3, van het Burgerlijk |
cet article était rédigé avant son remplacement par l'article 2 de la | Wetboek, zoals dat artikel luidde vóór de vervanging ervan bij artikel |
loi du 8 mai 2014 « modifiant le Code civil en vue d'instaurer | 2 van de wet van 8 mei 2014 « tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek |
met het oog op de invoering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen | |
l'égalité de l'homme et de la femme dans le mode de transmission du | bij de wijze van naamsoverdracht aan het kind en aan de geadopteerde |
nom à l'enfant et à l'adopté », violait les articles 10 et 11 de la | », de artikelen 10 en 11 van de Grondwet schond. |
Constitution. A la suite de cet arrêt, le législateur a entendu permettre qu'un | Ingevolge dat arrest heeft de wetgever het mogelijk willen maken dat |
enfant majeur puisse choisir de porter le nom du nouveau père, le nom | een meerderjarig kind kan kiezen om de naam van de nieuwe vader te |
dragen, de naam van de moeder of beide namen naast elkaar in de | |
de la mère ou les deux noms accolés dans l'ordre qu'il choisit « dans | volgorde die het kiest, « in het kader van de zogenaamde |
le cadre de l'action dite ' 2 en 1 ' (contestation et attribution d'un | twee-in-een-vordering (betwisting en toekenning van een |
lien de filiation) » (Doc. parl., Chambre, 2017-2018, DOC 54-3303/001, | afstammingsband) » (Parl. St., Kamer, 2017-2018, DOC 54-3303/001, pp. |
pp. 86-87). | 86-87). |
B.3.2. Comme le souligne le juge a quo, le législateur n'a cependant | B.3.2. Zoals de verwijzende rechter beklemtoont, heeft de wetgever |
pas mis un terme à la discrimination constatée par la Cour dans | evenwel geen einde gemaakt aan de discriminatie die door het Hof in |
l'arrêt n° 50/2017, précité. L'article 335, § 4, alinéa 2, de l'ancien | het voormelde arrest nr. 50/2017 is vastgesteld. Artikel 335, § 4, |
tweede lid, van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals gewijzigd bij de wet | |
Code civil, tel qu'il a été modifié par la loi du 21 décembre 2018, | van 21 december 2018, beoogt immers de gevallen waarin een nieuwe |
vise en effet les hypothèses où un nouveau lien de filiation d'un | afstammingsband van een meerderjarig kind wordt vastgesteld van |
enfant majeur est établi à l'égard du père, de la mère ou de la | vaderszijde, van moederszijde of van meemoederszijde, maar enkel |
coparente mais seulement à la suite d'une action en contestation de la | ingevolge een vordering tot betwisting van de afstamming op grond van |
filiation sur la base des articles 312, § 2, 318, § § 5 et 6, ou 330, | de artikelen 312, § 2, 318, § § 5 en 6, of 330, § § 3 en 4, van |
§ § 3 et 4, du même Code. Il ne vise pas la situation de l'enfant | hetzelfde Wetboek. Het beoogt niet de situatie van het meerderjarige |
majeur qui agit avec fruit, simultanément, en contestation de | kind dat met succes terzelfder tijd een vordering instelt tot |
paternité et en recherche de paternité, situation qui était | betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap, |
précisément visée dans l'arrêt n° 50/2017. | situatie die net was beoogd in het arrest nr. 50/2017. |
Il découle de ce qui précède que, malgré l'intervention du | Uit het voorgaande vloeit voort dat, ondanks het optreden van de |
législateur, l'arrêt n° 50/2017 reste pertinent en ce qui concerne | wetgever, het arrest nr. 50/2017 pertinent blijft met betrekking tot |
l'enfant majeur qui a agi avec fruit, simultanément, en contestation | het meerderjarige kind dat met succes terzelfder tijd een vordering |
de paternité et en recherche de paternité et qui souhaite porter le | heeft ingesteld tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek |
nom de son père biologique. Cet enfant majeur doit en effet pouvoir | naar het vaderschap en dat de naam van zijn biologische vader wenst te |
faire ce choix. | dragen. Dat meerderjarige kind moet die keuze immers kunnen maken. |
B.4. Il résulte d'une lecture combinée de l'arrêt n° 50/2017 et de la | B.4. Uit een gecombineerde lezing van het arrest nr. 50/2017 en van de |
disposition en cause que l'enfant majeur dont la filiation paternelle | in het geding zijnde bepaling vloeit voort dat het meerderjarige kind |
a été modifiée par une procédure en contestation et en recherche de | van wie de afstamming van vaderszijde werd gewijzigd middels een |
paternité peut choisir de porter le nom de son père biologique, seul | procedure tot betwisting van en tot onderzoek naar het vaderschap, kan |
ou accolé au nom de sa mère, que cet enfant ait introduit la procédure ou non. En revanche, l'enfant majeur dont la filiation paternelle est établie pour la première fois après la filiation maternelle ne dispose pas de cette faculté. Il appartient à la Cour de déterminer si cette différence de traitement est discriminatoire ou non. B.5. Le principe d'égalité et de non-discrimination n'exclut pas qu'une différence de traitement soit établie entre des catégories de personnes, pour autant qu'elle repose sur un critère objectif et qu'elle soit raisonnablement justifiée. L'existence d'une telle justification doit s'apprécier en tenant compte du but et des effets de la mesure critiquée ainsi que de la nature des principes en cause; le principe d'égalité et de non-discrimination est violé lorsqu'il est établi qu'il n'existe pas de rapport raisonnable de proportionnalité entre les moyens employés et le but visé. B.6. L'attribution d'un nom de famille repose principalement sur des considérations d'utilité sociale. Elle est, contrairement à l'attribution du prénom, déterminée par la loi. Celle-ci vise, d'une part, à déterminer le nom de famille de manière simple, rapide et uniforme et, d'autre part, à conférer à ce nom de famille une certaine fixité. B.7. Par son arrêt n° 65/94 du 14 juillet 1994, la Cour a jugé, en ce qui concerne l'enfant dont la filiation paternelle est établie, pour la première fois, après la filiation maternelle : « Le législateur, usant du pouvoir d'appréciation qui lui appartient, a élaboré le régime juridique du nom des personnes en ayant égard, à la fois, à l'utilité sociale d'assurer à ce nom une certaine fixité et à l'intérêt de celui qui le porte. La Cour n'aperçoit pas ce qu'il | kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast die van zijn moeder, ongeacht of dat kind de procedure al dan niet heeft ingesteld. Daarentegen beschikt het meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, niet over die mogelijkheid. Het staat aan het Hof te bepalen of dat verschil in behandeling al dan niet discriminerend is. B.5. Het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie sluit niet uit dat een verschil in behandeling tussen categorieën van personen wordt ingesteld, voor zover dat verschil op een objectief criterium berust en het redelijk verantwoord is. Het bestaan van een dergelijke verantwoording moet worden beoordeeld rekening houdend met het doel en de gevolgen van de betwiste maatregel en met de aard van de ter zake geldende beginselen; het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie is geschonden wanneer vaststaat dat er geen redelijk verband van evenredigheid bestaat tussen de aangewende middelen en het beoogde doel. B.6. De toekenning van een familienaam berust in hoofdzaak op overwegingen van sociaal nut. In tegenstelling tot de toekenning van de voornaam wordt zij door de wet bepaald. Die wet strekt ertoe, enerzijds, de familienaam op een eenvoudige, snelle en eenvormige wijze te bepalen en, anderzijds, aan die familienaam een zekere onveranderlijkheid te geven. B.7. Bij zijn arrest nr. 65/94 van 14 juli 1994 heeft het Hof, met betrekking tot het kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, geoordeeld : « Gebruik makend van de hem toekomende beoordelingsbevoegdheid, heeft de wetgever het juridisch statuut van de naam van de persoon vastgesteld met inachtneming van zowel het sociale nut om aan die naam een zekere onveranderlijkheid te geven als het belang van degene die |
pourrait y avoir de déraisonnable à ce que l'enfant dont la filiation | de naam draagt. Het Hof ziet niet in wat er onredelijk zou kunnen zijn |
paternelle a été établie après la filiation maternelle et qui, par | aan het feit dat het kind wiens afstamming van vaderszijde is |
conséquent, a d'abord porté le nom de sa mère, puisse prendre le nom | vastgesteld na de afstamming van moederszijde en dat bijgevolg eerst |
de son père à l'initiative de ses auteurs, juges de son intérêt aussi | de naam van zijn moeder heeft gedragen, de naam van zijn vader zou |
longtemps qu'il est soumis à l'autorité parentale, et ne puisse le | kunnen aannemen op initiatief van zijn ouders, die oordelen over zijn |
prendre qu'à sa seule initiative dès le moment où cette autorité prend | belang, zolang het aan het ouderlijk gezag is onderworpen, en enkel op |
zijn eigen initiatief vanaf het ogenblik waarop dat gezag een einde | |
fin. La Cour n'aperçoit pas non plus ce qu'il pourrait y avoir de | neemt. Het Hof ziet evenmin in wat er onredelijk zou kunnen zijn aan |
déraisonnable à ce que l'enfant majeur ou émancipé qui désire porter | het feit dat het meerderjarig of ontvoogd kind dat de naam van zijn |
le nom de son père alors qu'il a celui de sa mère doive recourir à la | vader wenst te dragen terwijl het die van zijn moeder heeft, de |
procédure prévue par la loi du 15 mai 1987, qui constitue le droit | procedure dient te volgen overeenkomstig de wet van 15 mei 1987, die |
commun en la matière ». | het gemeen recht ter zake vormt ». |
Het Hof heeft daaruit besloten dat artikel 335, § 3, derde lid, van | |
La Cour en a conclu qu'en ce qu'il dispose que la déclaration | het Burgerlijk Wetboek, in zoverre het bepaalt dat de ouderlijke |
parentale de substitution du nom du père à celui de la mère doit être | verklaring van verandering van de naam van de moeder door die van de |
faite avant la majorité ou l'émancipation de l'enfant, l'article 335, | vader moet worden gedaan vóór de meerderjarigheid of de ontvoogding |
§ 3, alinéa 3, du Code civil n'établit pas entre les enfants mineurs | van het kind, geen onderscheid tussen de minderjarige en de |
et les enfants majeurs une distinction contraire aux articles 10 et 11 | meerderjarige kinderen invoert dat strijdig is met de artikelen 10 en |
de la Constitution. | 11 van de Grondwet. |
B.8.1. Par son arrêt n° 50/2017, la Cour a jugé que l'impossibilité | B.8.1. Bij zijn arrest nr. 50/2017 heeft het Hof geoordeeld dat de |
onmogelijkheid, voor het meerderjarige kind dat met succes terzelfder | |
pour l'enfant majeur ayant agi avec fruit, simultanément, en | tijd een vordering heeft ingesteld tot betwisting van het |
contestation de la paternité présumée et en recherche de paternité de | vermoedelijke vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap, om de |
porter le nom de son père biologique violait les articles 10 et 11 de | naam van zijn biologische vader te dragen, de artikelen 10 en 11 van |
la Constitution. | de Grondwet schond. |
La Cour a tenu compte « du fait que le changement de filiation de | Het Hof heeft ermee rekening gehouden « dat de wijziging van de |
afstamming van het meerderjarige kind tot gevolg heeft dat zijn naam | |
l'enfant majeur a pour conséquence que son nom est en principe | in principe verandert indien het daarmee instemt, en dat het de naam |
modifié, s'il y marque son accord, et qu'il porte le nom de sa mère, | van zijn moeder draagt, tenzij het zijn oorspronkelijke familienaam |
sauf s'il souhaite conserver son nom patronymique d'origine » (B.9). | wenst te behouden » (B.9). In de zaak die aanleiding gaf tot dat |
Dans l'affaire qui a donné lieu à cet arrêt, l'enfant portait | arrest, droeg het kind aanvankelijk de naam van zijn vermoedelijke |
initialement le nom de son père présumé. La Cour a également relevé | vader. Het Hof heeft eveneens opgemerkt dat « het meerderjarig kind |
que « l'enfant majeur qui a introduit lui-même une action en | dat zelf een betwisting van het vaderschap heeft ingesteld en ten |
contestation de sa paternité et à l'égard duquel a été établi un lien | aanzien van wie een band van afstamming met zijn biologische vader |
de filiation avec son père biologique peut légitimement souhaiter | wordt vastgesteld, [...] op rechtmatige wijze [kan] wensen om de naam |
porter le nom de ce dernier » (B.10.1). | van die laatstgenoemde te dragen » (B.10.1). |
La Cour a jugé que « la faculté qui est laissée par la loi du 15 mai | Het Hof heeft geoordeeld dat « de mogelijkheid die bij de wet van 15 |
1987 relative aux noms et prénoms à cet enfant majeur de solliciter de | mei 1987 betreffende de namen en voornamen aan dat meerderjarige kind |
l'autorité compétente une seconde modification de son nom afin de | wordt gelaten om bij de bevoegde overheid een tweede wijziging van |
pouvoir porter le nom de son père biologique n'est pas de nature à fournir à la différence de traitement évoquée une justification raisonnable, cette faculté demeurant par essence hypothétique » et qu'« elle ne correspondrait, en outre, ni à l'utilité sociale d'assurer à ce nom une certaine fixité ni à l'intérêt de la personne qui souhaite un changement de nom, dès lors que l'enfant majeur ayant agi avec fruit en contestation de paternité et qui aurait marqué son accord pour porter le nom de sa mère puis qui obtiendrait ensuite le droit de porter le nom de son père biologique au terme de cette | zijn naam te vragen teneinde de naam van zijn biologische vader te kunnen dragen, [...] niet van dien aard [is] dat zij het aangevoerde verschil in behandeling redelijkerwijze kan verantwoorden, aangezien die mogelijkheid per definitie hypothetisch blijft », en dat « zij [...] bovendien noch [zou] bijdragen tot het maatschappelijk nut dat erin bestaat aan die naam een zekere onveranderlijkheid te verzekeren, noch in het belang [zou] zijn van de persoon die een naamswijziging wenst, aangezien het meerderjarige kind dat het vaderschap met succes heeft betwist en ermee zou hebben ingestemd de naam van zijn moeder te dragen en vervolgens na die procedure het recht zou verkrijgen om de naam van zijn biologische vader te dragen, zou zijn onderworpen aan |
procédure, serait soumis à deux changements successifs de nom, afin de | twee opeenvolgende naamsveranderingen, teneinde de naam te kunnen |
pouvoir porter celui qu'il désire » (B.10.2). | dragen die hij wenst » (B.10.2). |
La Cour a donc conclu qu'il n'était pas raisonnablement justifié qu'à | Het Hof heeft dus besloten dat het niet redelijk verantwoord was dat |
l'issue d'une telle procédure, l'enfant majeur ne puisse pas choisir | het meerderjarige kind na afloop van een dergelijke procedure niet |
de porter le nom de son père biologique. | ervoor kan kiezen de naam van zijn biologische vader te dragen. |
B.8.2. Par son arrêt n° 50/2017, la Cour a précisé que la situation | B.8.2. Bij zijn arrest nr. 50/2017 heeft het Hof gepreciseerd dat de |
qui y est évoquée diffère de celle qui est évoquée dans l'arrêt n° | situatie die erin wordt vermeld, verschilt van die welke ter sprake |
65/94. En effet, la modification de la filiation paternelle qui | wordt gebracht in het arrest nr. 65/94. De wijziging van de afstamming |
correspond au cas où un enfant majeur a agi avec fruit, simultanément, | van vaderszijde die overeenstemt met het geval waarin een meerderjarig |
kind met succes terzelfder tijd een vordering heeft ingesteld tot | |
en contestation de paternité et en établissement de paternité, visée | betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap, |
dans l'arrêt n° 50/2017, se distingue, quant à ses effets sur le nom | bedoeld in het arrest nr. 50/2017, onderscheidt zich immers, wat |
de l'enfant, de l'établissement de la filiation paternelle, pour la | betreft de gevolgen ervan voor de naam van het kind, van de |
vaststelling van de afstamming van vaderszijde, voor de eerste maal, | |
première fois, après la filiation maternelle, visé dans l'arrêt n° | na de afstamming van moederszijde, bedoeld in het arrest nr. 65/94 |
65/94 (B.7.4 et B.8.1). | (B.7.4 en B.8.1). |
Dans l'affaire qui a donné lieu à l'arrêt n° 50/2017, l'enfant majeur | In de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest nr. 50/2017, |
ayant agi avec fruit en contestation de paternité perdait en principe | verloor het meerderjarige kind dat met succes een vordering tot |
son nom patronymique d'origine au profit du nom de sa mère, sauf s'il | betwisting van het vaderschap heeft ingesteld, in beginsel zijn |
décidait de conserver son nom patronymique d'origine. En revanche, | oorspronkelijke familienaam ten voordele van de naam van zijn moeder, |
tenzij het besliste zijn oorspronkelijke familienaam te behouden. In | |
dans l'affaire qui a donné lieu à l'arrêt n° 65/94, l'enfant majeur | de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest nr. 65/94, bleef |
dont la filiation paternelle était établie pour la première fois après | het meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de |
la filiation maternelle continuait de porter le nom de sa mère. | eerste maal werd vastgesteld na de afstamming van moederszijde, |
evenwel de naam van zijn moeder dragen. | |
B.8.3. Les travaux préparatoires de la disposition en cause font | B.8.3. In de parlementaire voorbereiding van de in het geding zijnde |
référence à ce passage de l'arrêt n° 50/2017 pour justifier la | bepaling wordt verwezen naar die passage van het arrest nr. 50/2017 om |
différence de traitement en cause : | het in het geding zijnde verschil in behandeling te verantwoorden : |
« Il convient de souligner que l'arrêt de la Cour [n° 50/2017] | « Er moet worden onderstreept dat het arrest [nr. 50/2017] van het Hof |
intervient dans le cadre de la substitution d'un lien de filiation | is uitgesproken in het kader van de vervanging van een bestaande |
existant par un autre, non dans le cadre de la création d'un nouveau | afstammingsband door een andere, niet in het kader van de |
lien de filiation d'un enfant majeur par voie judiciaire qui | totstandkoming van een nieuwe afstammingsband van een meerderjarig |
n'existait pas précédemment. Cette dernière hypothèse a été évoquée | kind die voorheen niet bestond. Die laatste mogelijkheid kwam aan bod |
dans un arrêt n° 65/94 du 14 juillet 1994 dont les enseignements | in arrest nr. 65/94 van 14 juli 1994, waarvan de leringen volgens het |
restent d'actualité selon la Cour: le changement de nom ne pourra | Hof nog steeds actueel zijn : de naamsverandering kan slechts |
avoir lieu que par le biais de la procédure administrative de | plaatsvinden door middel van een administratieve procedure tot |
changement de nom fondée sur la loi du 15 mai 1987 sur les noms et | naamsverandering die gegrond is op de wet van 15 mei 1987 betreffende |
de namen en voornamen (considerans B.7.4. van arrest nr. 50/2017 van | |
prénoms. (considérant B.7.4. de l'arrêt n° 50/2017 du 27 avril 2017) » | 27 april 2017) » (Parl. St., Kamer, 2017-2018, DOC 54-3303/001, p. 15). |
(Doc. parl., Chambre, 2017-2018, DOC 54-3303/001, p. 15). | De mogelijkheid voor meerderjarige kinderen om van naam te veranderen |
La possibilité pour les enfants majeurs de changer de nom n'existe | bestaat dus enkel in het kader van de procedures die terzelfder tijd |
donc que dans le cadre des procédures ayant simultanément pour objet | strekken tot de betwisting van een bestaande afstamming en tot de |
la contestation d'une filiation existante et l'établissement d'une | vaststelling van een nieuwe afstamming, met uitsluiting van de |
nouvelle filiation, à l'exclusion des procédures ayant uniquement pour | procedures die enkel strekken tot de vaststelling van een nieuwe |
objet l'établissement d'une nouvelle filiation (ibid., p. 16). | afstamming (ibid., p. 16). |
B.9. La différence de traitement mentionnée en B.2 repose sur la | B.9. Het in B.2 vermelde verschil in behandeling berust op de vraag of |
question de savoir si la filiation paternelle de l'enfant majeur qui | de afstamming van vaderszijde van het meerderjarige kind dat de naam |
souhaite porter le nom de son père biologique, seul ou accolé au nom | van zijn biologische vader wenst te dragen, als enige naam of vermeld |
naast die van zijn moeder, wordt gewijzigd na afloop van een procedure | |
de sa mère, est modifiée à l'issue d'une procédure en contestation de | tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het |
paternité et en recherche de paternité ou si elle est établie pour la | vaderschap, dan wel of zij voor de eerste maal wordt vastgesteld na de |
première fois après la filiation maternelle. | afstamming van moederszijde. |
Il s'agit d'un critère objectif. La Cour doit examiner si ce critère | Het betreft een objectief criterium. Het Hof dient te onderzoeken of |
est pertinent, eu égard à l'objet de la disposition en cause et à | dat criterium pertinent is, gelet op het onderwerp van de in het |
l'objectif poursuivi par le législateur. | geding zijnde bepaling en het door de wetgever nagestreefde doel. |
B.10.1. Le Conseil des ministres allègue qu'à l'issue d'une procédure | B.10.1. De Ministerraad voert aan dat de naam van het kind, na afloop |
en contestation de paternité et en recherche de paternité, le nom de | van een procedure tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek |
l'enfant ne correspond plus à une filiation réelle, alors que, lorsque | naar het vaderschap, niet meer overeenstemt met een werkelijke |
la filiation paternelle est établie pour la première fois après la | afstamming, terwijl, wanneer de afstamming van vaderszijde voor de |
filiation maternelle, le nom de l'enfant continue de correspondre à | eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, de |
naam van het kind blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming, | |
une filiation réelle, celle qui est établie vis-à-vis de la mère. | namelijk die welke is vastgesteld ten aanzien van de moeder. |
B.10.2. Par la loi du 21 décembre 2018, qui modifie l'article 335, § | B.10.2. Bij de wet van 21 december 2018, die artikel 335, § 4, van het |
4, de l'ancien Code civil, le législateur a permis qu'un enfant majeur | oud Burgerlijk Wetboek wijzigt, heeft de wetgever het mogelijk gemaakt |
dat een meerderjarig kind van wie de afstamming van vaderszijde wordt | |
dont la filiation paternelle est modifiée dans le cadre d'une | gewijzigd in het kader van een procedure tot betwisting van het |
procédure en contestation de paternité et en recherche de paternité | vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap, kan kiezen om de naam |
puisse choisir de porter le nom de son père biologique, seul ou accolé | van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast |
au nom de sa mère. Cette modification législative vise à remédier à | die van zijn moeder. Die wetswijziging beoogt de ongrondwettigheid te |
l'inconstitutionnalité constatée par la Cour dans l'arrêt n° 50/2017. | verhelpen die door het Hof in het arrest nr. 50/2017 is vastgesteld. |
Elle ne se limite cependant pas aux cas où, comme dans l'affaire ayant | Zij beperkt zich evenwel niet tot de gevallen waarin, zoals in de zaak |
donné lieu à l'arrêt n° 50/2017, l'enfant majeur dont la filiation | die aanleiding heeft gegeven tot het arrest nr. 50/2017, het |
paternelle est modifiée portait jusque-là le nom de son père présumé. | meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde wordt |
La possibilité de changer de nom existe indépendamment du nom que | gewijzigd, tot dan de naam van zijn vermoedelijke vader droeg. De |
mogelijkheid om van naam te veranderen bestaat los van de naam die het | |
l'enfant portait jusque-là. | kind tot dan droeg. |
Le Conseil des ministres part du principe que, dans le cadre d'une | De Ministerraad gaat uit van het beginsel dat het kind, in het kader |
procédure en contestation de paternité et en recherche de paternité, | van een procedure tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek |
l'enfant porte initialement systématiquement le nom de son père | naar het vaderschap, aanvankelijk stelselmatig de naam van zijn |
présumé. Tel n'est pas toujours le cas. En effet, il peut arriver | vermoedelijke vader draagt. Zulks is niet steeds het geval. Het kan |
qu'un enfant à l'égard duquel tant la filiation maternelle que la | immers gebeuren dat een kind ten aanzien van wie zowel de afstamming |
filiation paternelle sont établies porte le nom de sa mère. Or, | van moederszijde als de afstamming van vaderszijde zijn vastgesteld, |
l'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, en cause, permet à | de naam van zijn moeder draagt. Het in het geding zijnde artikel 335, |
l'enfant majeur qui se trouve dans cette situation, à l'issue d'une | § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek staat het meerderjarige kind dat |
zich in die situatie bevindt, evenwel toe om na afloop van een | |
procédure en contestation de paternité et en recherche de paternité, | procedure tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het |
de choisir de porter le nom de son père biologique à la place du nom | vaderschap te kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen |
de sa mère ou accolé à celui-ci, à l'égard de laquelle la filiation | in plaats van die van zijn moeder of te vermelden naast de naam van |
n'a pourtant pas été modifiée. Dans cette situation, le législateur | zijn moeder, ten aanzien van wie de afstamming nochtans niet is |
fait donc prévaloir le souhait de l'enfant de porter le nom de son père biologique sur l'utilité sociale d'assurer au nom une certaine stabilité, sans tenir compte du fait que le nom que l'enfant portait jusque-là continue de correspondre à une filiation réelle. Si, dans un tel cas, le législateur permet à l'enfant majeur de choisir de porter le nom de son père biologique, seul ou accolé à celui de sa mère, quand bien même, donc, l'enfant portait jusque-là un nom qui continue de correspondre à une filiation réelle, faisant ainsi prévaloir le souhait de l'enfant de porter le nom de son père biologique, il ne saurait en être différemment dans le cas où la filiation paternelle est établie pour la première fois après la filiation maternelle. L'utilité sociale d'assurer au nom une certaine stabilité ne saurait prévaloir dans un cas et non dans l'autre. Il en résulte que le critère sur lequel repose la différence de traitement n'est pas pertinent, eu égard à l'objet de la mesure et à l'objectif du législateur de tenir compte à la fois du souhait de l'enfant majeur de porter le nom de son père biologique et d'assurer une certaine stabilité au nom lorsque celui-ci continue de correspondre à une filiation réelle. B.11. En ce qu'il ne permet pas à l'enfant majeur ayant agi avec fruit en recherche de paternité de porter le nom de son père biologique, | gewijzigd. In die situatie laat de wetgever de wens van het kind om de naam van zijn biologische vader te dragen dus primeren op het maatschappelijk nut dat aan de naam een zekere bestendigheid wordt gegarandeerd, zonder rekening te houden met het feit dat de naam die het kind tot dan droeg, blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming. Indien de wetgever, in een dergelijk geval, het meerderjarige kind toestaat te kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast die van zijn moeder, ook al droeg het kind tot dan dus een naam die blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming, door aldus de wens van het kind om de naam van zijn biologische vader te dragen te laten primeren, kan zulks niet anders zijn in het geval waarin de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde. Het maatschappelijk nut dat aan de naam een zekere bestendigheid wordt gegarandeerd, kan niet in het ene geval wel primeren en in het andere niet. Daaruit vloeit voort dat het criterium waarop het verschil in behandeling berust, niet pertinent is, gelet op het onderwerp van de maatregel en het doel van de wetgever om rekening te houden met zowel de wens van het meerderjarige kind om de naam van zijn biologische vader te dragen als het garanderen van een zekere bestendigheid aan de naam wanneer die blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming. B.11. In zoverre het het meerderjarige kind dat met succes een vordering tot onderzoek naar het vaderschap heeft ingesteld, niet toestaat de naam van zijn biologische vader te dragen, als enige naam |
seul ou accolé à celui de sa mère, l'article 335, § 4, de l'ancien | of vermeld naast die van zijn moeder, is artikel 335, § 4, van het oud |
Code civil n'est pas compatible avec les articles 10 et 11 de la | Burgerlijk Wetboek niet bestaanbaar met de artikelen 10 en 11 van de |
Constitution. | Grondwet. |
Par ces motifs, | Om die redenen, |
la Cour | het Hof |
dit pour droit : | zegt voor recht : |
En ce qu'il ne permet pas à l'enfant majeur ayant agi avec fruit en | In zoverre het het meerderjarige kind dat met succes een vordering tot |
recherche de paternité de porter le nom de son père biologique, seul | onderzoek naar het vaderschap heeft ingesteld, niet toestaat de naam |
van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast | |
ou accolé au nom de sa mère, l'article 335, § 4, de l'ancien Code | die van zijn moeder, schendt artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk |
civil viole les articles 10 et 11 de la Constitution. | Wetboek de artikelen 10 en 11 van de Grondwet. |
Ainsi rendu en langue française et en langue néerlandaise, | Aldus gewezen in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig artikel |
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur | 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, |
la Cour constitutionnelle, le 24 mars 2022. | op 24 maart 2022. |
Le greffier, Le président, | De griffier, De voorzitter, |
P.-Y. Dutilleux P. Nihoul | P.-Y. Dutilleux P. Nihoul |