Etaamb.openjustice.be
Vue multilingue de Arrêt du --
← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 48/2022 du 24 mars 2022 Numéro du rôle : 7547 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, posée par le tribunal de la famille du Tribunal de première instance francoph La Cour constitutionnelle, composée des présidents P. Nihoul et L. Lavrysen, des juges J.-P. Moe(...)"
Extrait de l'arrêt n° 48/2022 du 24 mars 2022 Numéro du rôle : 7547 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, posée par le tribunal de la famille du Tribunal de première instance francoph La Cour constitutionnelle, composée des présidents P. Nihoul et L. Lavrysen, des juges J.-P. Moe(...) Uittreksel uit arrest nr. 48/2022 van 24 maart 2022 Rolnummer 7547 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek, gesteld door de familierechtbank van de Franstalige Rechtbank van eerste aan Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters P. Nihoul en L. Lavrysen, en de rechters(...)
COUR CONSTITUTIONNELLE GRONDWETTELIJK HOF
Extrait de l'arrêt n° 48/2022 du 24 mars 2022 Uittreksel uit arrest nr. 48/2022 van 24 maart 2022
Numéro du rôle : 7547 Rolnummer 7547
En cause : la question préjudicielle relative à l'article 335, § 4, de In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 335, § 4, van het
l'ancien Code civil, posée par le tribunal de la famille du Tribunal oud Burgerlijk Wetboek, gesteld door de familierechtbank van de
de première instance francophone de Bruxelles. Franstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel.
La Cour constitutionnelle, Het Grondwettelijk Hof,
composée des présidents P. Nihoul et L. Lavrysen, des juges J.-P. samengesteld uit de voorzitters P. Nihoul en L. Lavrysen, en de
Moerman, T. Giet, J. Moerman, M. Pâques, Y. Kherbache, T. Detienne, D. rechters J.-P. Moerman, T. Giet, J. Moerman, M. Pâques, Y. Kherbache,
Pieters, S. de Bethune et E. Bribosia, et, conformément à l'article T. Detienne, D. Pieters, S. de Bethune en E. Bribosia, en,
60bis de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour overeenkomstig artikel 60bis van de bijzondere wet van 6 januari 1989
constitutionnelle, de la juge émérite R. Leysen, assistée du greffier op het Grondwettelijk Hof, emeritus rechter R. Leysen, bijgestaan door
P.-Y. Dutilleux, présidée par le président P. Nihoul, de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter P.
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : Nihoul, wijst na beraad het volgende arrest :
I. Objet de la question préjudicielle et procédure I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging
Par jugement du 24 février 2021, dont l'expédition est parvenue au Bij vonnis van 24 februari 2021, waarvan de expeditie ter griffie van
greffe de la Cour le 31 mars 2021, le tribunal de la famille du het Hof is ingekomen op 31 maart 2021, heeft de familierechtbank van
Tribunal de première instance francophone de Bruxelles a posé la de Franstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel de volgende
question préjudicielle suivante : prejudiciële vraag gesteld :
« L'article 335, § 4, du Code civil, lu en combinaison avec l'arrêt n° « Schendt artikel 335, § 4, van het Burgerlijk Wetboek, in samenhang
50/2017 de la Cour constitutionnelle du 27 avril 2017, viole-t-il les gelezen met het arrest van het Grondwettelijk Hof nr. 50/2017 van 27
articles 10 et 11 de la Constitution en ce qu'il crée une april 2017, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet in zoverre het een
discrimination entre : discriminatie in het leven roept tussen :
- l'enfant majeur qui pourra porter le nom de son père biologique par - het meerderjarige kind dat de naam van zijn biologische vader zal
le biais d'une déclaration faite au tribunal dans le cadre d'une kunnen dragen middels een verklaring voor de rechtbank in het kader
action en contestation et établissement simultané du lien de filiation van een vordering tot betwisting en gelijktijdige vaststelling van de
paternelle; afstammingsband van vaderszijde;
- l'enfant majeur, dont seule la filiation maternelle est établie, qui - het meerderjarige kind, van wie alleen de afstamming van
moederszijde vaststaat, dat die mogelijkheid niet zal hebben in het
n'aura pas cette possibilité dans le cadre d'une action en kader van een vordering die ertoe strekt zijn afstammingsband van
établissement, pour la première fois, de son lien de filiation vaderszijde voor de eerste maal vast te stellen en dat een
paternelle et qui devra introduire une procédure administrative en administratieve procedure van naamsverandering zal moeten instellen,
changement de nom, sans la certitude qu'elle aboutisse et avec le coût zonder de zekerheid dat zij tot een goed einde wordt gebracht en met
et le temps ' perdu ' entrainé ? ». de kostprijs en de ' verloren ' tijd die zij met zich meebrengt ? ».
(...) (...)
III. En droit III. In rechte
(...) (...)
B.1. L'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, tel qu'il a été B.1. Artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals gewijzigd
modifié par la loi du 21 décembre 2018 « portant des dispositions bij de wet van 21 december 2018 « houdende diverse bepalingen
diverses en matière de justice », dispose : betreffende justitie », bepaalt :
« Si la filiation d'un enfant est modifiée alors que celui-ci a « Indien de afstamming van een kind wordt gewijzigd wanneer het de
atteint l'âge de la majorité, aucune modification n'est apportée à son meerderjarige leeftijd heeft bereikt, wordt er zonder zijn instemming
nom sans son accord. geen verandering aan zijn naam aangebracht.
En cas d'établissement d'un nouveau lien de filiation d'un enfant Bij vaststelling van een nieuwe afstammingsband van een meerderjarig
majeur à l'égard du père, de la mère ou de la coparente, à la suite kind van vaderszijde, van moederszijde of van meemoederszijde als
d'une action en contestation de la filiation sur base des articles gevolg van een vordering tot betwisting van de afstamming op grond van
312, § 2, 318, § § 5 et 6, ou 330, §§ 3 et 4, le juge acte le nouveau de artikelen 312, § 2, 318, § § 5 en 6, of 330, § § 3 en 4, neemt de
rechter akte van de nieuwe naam van het kind die laatstgenoemde heeft
nom de l'enfant, choisi, le cas échéant, par ce dernier selon les gekozen in voorkomend geval met inachtneming van de in paragraaf 1 of
règles énoncées au paragraphe 1er ou à l'article 335ter, § 1er. in artikel 335ter, § 1, vervatte regels.
L'officier de l'état civil compétent modifie l'acte de naissance de De bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand wijzigt de akte van
l'enfant et les actes de l'état civil auxquels le jugement se geboorte van het kind en de akten van de burgerlijke stand waarop het
rapporte, suite au jugement visé à l'alinéa 2 ». vonnis betrekking heeft, ten gevolge van het in het tweede lid bedoelde vonnis ».
B.2. Le juge a quo interroge la Cour sur la compatibilité de cette B.2. De verwijzende rechter stelt het Hof een vraag over de
disposition, lue en combinaison avec l'arrêt de la Cour n° 50/2017 du bestaanbaarheid van die bepaling, in samenhang gelezen met het arrest
27 avril 2017, avec les articles 10 et 11 de la Constitution, en ce van het Hof nr. 50/2017 van 27 april 2017, met de artikelen 10 en 11
van de Grondwet, in zoverre zij een verschil in behandeling doet
qu'elle fait naître une différence de traitement entre, d'une part, ontstaan tussen, enerzijds, het meerderjarige kind van wie de
l'enfant majeur dont la filiation paternelle est modifiée « dans le afstamming van vaderszijde wordt gewijzigd « in het kader van een
cadre d'une action en contestation et établissement simultané du lien vordering tot betwisting en gelijktijdige vaststelling van de
de filiation paternelle » et, d'autre part, l'enfant majeur dont la filiation paternelle est établie pour la première fois après la filiation maternelle, à l'issue d'une action en établissement du lien de filiation paternelle. Alors que, dans le premier cas, l'enfant majeur peut choisir de porter le nom de son père biologique par une déclaration faite au tribunal, dans le second cas, l'enfant majeur ne dispose pas de cette possibilité dans le cadre de son action et doit dès lors introduire une procédure administrative en changement de nom, « sans la certitude qu'elle aboutisse et avec le coût et le temps ' afstammingsband van vaderszijde » en, anderzijds, het meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, na afloop van een vordering tot vaststelling van de afstammingsband van vaderszijde. Terwijl het meerderjarige kind in het eerste geval kan kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen middels een verklaring voor de rechtbank, beschikt het meerderjarige kind in het tweede geval niet over die mogelijkheid in het kader van zijn vordering en dient het bijgevolg een administratieve procedure van naamsverandering in te stellen, « zonder de zekerheid dat zij tot een goed einde wordt gebracht en met de kostprijs en de ' verloren ' tijd die zij met zich
perdu ' entrainé ». meebrengt ».
B.3.1. L'article 335, § 4, de l'ancien Code civil a été modifié par B.3.1. Artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek werd gewijzigd
l'article 114 de la loi du 21 décembre 2018 « portant des dispositions bij artikel 114 van de wet van 21 december 2018 « houdende diverse
diverses en matière de justice » en vue de remédier à une bepalingen betreffende justitie » teneinde een ongrondwettigheid te
inconstitutionnalité constatée par la Cour sur question préjudicielle. verhelpen die door het Hof werd vastgesteld op prejudiciële vraag.
Par son arrêt n° 50/2017, la Cour a jugé qu'en ce qu'il ne permettait Bij zijn arrest nr. 50/2017 heeft het Hof geoordeeld dat, in zoverre
het het meerderjarige kind dat met succes terzelfder tijd een
pas à l'enfant majeur ayant agi avec fruit, simultanément, en vordering heeft ingesteld tot betwisting van het vaderschap en tot
contestation de paternité et en recherche de paternité de porter le onderzoek naar het vaderschap niet toeliet de naam van zijn
nom de son père biologique, l'article 335, § 3, du Code civil, tel que biologische vader te dragen, artikel 335, § 3, van het Burgerlijk
cet article était rédigé avant son remplacement par l'article 2 de la Wetboek, zoals dat artikel luidde vóór de vervanging ervan bij artikel
loi du 8 mai 2014 « modifiant le Code civil en vue d'instaurer 2 van de wet van 8 mei 2014 « tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek
met het oog op de invoering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen
l'égalité de l'homme et de la femme dans le mode de transmission du bij de wijze van naamsoverdracht aan het kind en aan de geadopteerde
nom à l'enfant et à l'adopté », violait les articles 10 et 11 de la », de artikelen 10 en 11 van de Grondwet schond.
Constitution. A la suite de cet arrêt, le législateur a entendu permettre qu'un Ingevolge dat arrest heeft de wetgever het mogelijk willen maken dat
enfant majeur puisse choisir de porter le nom du nouveau père, le nom een meerderjarig kind kan kiezen om de naam van de nieuwe vader te
dragen, de naam van de moeder of beide namen naast elkaar in de
de la mère ou les deux noms accolés dans l'ordre qu'il choisit « dans volgorde die het kiest, « in het kader van de zogenaamde
le cadre de l'action dite ' 2 en 1 ' (contestation et attribution d'un twee-in-een-vordering (betwisting en toekenning van een
lien de filiation) » (Doc. parl., Chambre, 2017-2018, DOC 54-3303/001, afstammingsband) » (Parl. St., Kamer, 2017-2018, DOC 54-3303/001, pp.
pp. 86-87). 86-87).
B.3.2. Comme le souligne le juge a quo, le législateur n'a cependant B.3.2. Zoals de verwijzende rechter beklemtoont, heeft de wetgever
pas mis un terme à la discrimination constatée par la Cour dans evenwel geen einde gemaakt aan de discriminatie die door het Hof in
l'arrêt n° 50/2017, précité. L'article 335, § 4, alinéa 2, de l'ancien het voormelde arrest nr. 50/2017 is vastgesteld. Artikel 335, § 4,
tweede lid, van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals gewijzigd bij de wet
Code civil, tel qu'il a été modifié par la loi du 21 décembre 2018, van 21 december 2018, beoogt immers de gevallen waarin een nieuwe
vise en effet les hypothèses où un nouveau lien de filiation d'un afstammingsband van een meerderjarig kind wordt vastgesteld van
enfant majeur est établi à l'égard du père, de la mère ou de la vaderszijde, van moederszijde of van meemoederszijde, maar enkel
coparente mais seulement à la suite d'une action en contestation de la ingevolge een vordering tot betwisting van de afstamming op grond van
filiation sur la base des articles 312, § 2, 318, § § 5 et 6, ou 330, de artikelen 312, § 2, 318, § § 5 en 6, of 330, § § 3 en 4, van
§ § 3 et 4, du même Code. Il ne vise pas la situation de l'enfant hetzelfde Wetboek. Het beoogt niet de situatie van het meerderjarige
majeur qui agit avec fruit, simultanément, en contestation de kind dat met succes terzelfder tijd een vordering instelt tot
paternité et en recherche de paternité, situation qui était betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap,
précisément visée dans l'arrêt n° 50/2017. situatie die net was beoogd in het arrest nr. 50/2017.
Il découle de ce qui précède que, malgré l'intervention du Uit het voorgaande vloeit voort dat, ondanks het optreden van de
législateur, l'arrêt n° 50/2017 reste pertinent en ce qui concerne wetgever, het arrest nr. 50/2017 pertinent blijft met betrekking tot
l'enfant majeur qui a agi avec fruit, simultanément, en contestation het meerderjarige kind dat met succes terzelfder tijd een vordering
de paternité et en recherche de paternité et qui souhaite porter le heeft ingesteld tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek
nom de son père biologique. Cet enfant majeur doit en effet pouvoir naar het vaderschap en dat de naam van zijn biologische vader wenst te
faire ce choix. dragen. Dat meerderjarige kind moet die keuze immers kunnen maken.
B.4. Il résulte d'une lecture combinée de l'arrêt n° 50/2017 et de la B.4. Uit een gecombineerde lezing van het arrest nr. 50/2017 en van de
disposition en cause que l'enfant majeur dont la filiation paternelle in het geding zijnde bepaling vloeit voort dat het meerderjarige kind
a été modifiée par une procédure en contestation et en recherche de van wie de afstamming van vaderszijde werd gewijzigd middels een
paternité peut choisir de porter le nom de son père biologique, seul procedure tot betwisting van en tot onderzoek naar het vaderschap, kan
ou accolé au nom de sa mère, que cet enfant ait introduit la procédure ou non. En revanche, l'enfant majeur dont la filiation paternelle est établie pour la première fois après la filiation maternelle ne dispose pas de cette faculté. Il appartient à la Cour de déterminer si cette différence de traitement est discriminatoire ou non. B.5. Le principe d'égalité et de non-discrimination n'exclut pas qu'une différence de traitement soit établie entre des catégories de personnes, pour autant qu'elle repose sur un critère objectif et qu'elle soit raisonnablement justifiée. L'existence d'une telle justification doit s'apprécier en tenant compte du but et des effets de la mesure critiquée ainsi que de la nature des principes en cause; le principe d'égalité et de non-discrimination est violé lorsqu'il est établi qu'il n'existe pas de rapport raisonnable de proportionnalité entre les moyens employés et le but visé. B.6. L'attribution d'un nom de famille repose principalement sur des considérations d'utilité sociale. Elle est, contrairement à l'attribution du prénom, déterminée par la loi. Celle-ci vise, d'une part, à déterminer le nom de famille de manière simple, rapide et uniforme et, d'autre part, à conférer à ce nom de famille une certaine fixité. B.7. Par son arrêt n° 65/94 du 14 juillet 1994, la Cour a jugé, en ce qui concerne l'enfant dont la filiation paternelle est établie, pour la première fois, après la filiation maternelle : « Le législateur, usant du pouvoir d'appréciation qui lui appartient, a élaboré le régime juridique du nom des personnes en ayant égard, à la fois, à l'utilité sociale d'assurer à ce nom une certaine fixité et à l'intérêt de celui qui le porte. La Cour n'aperçoit pas ce qu'il kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast die van zijn moeder, ongeacht of dat kind de procedure al dan niet heeft ingesteld. Daarentegen beschikt het meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, niet over die mogelijkheid. Het staat aan het Hof te bepalen of dat verschil in behandeling al dan niet discriminerend is. B.5. Het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie sluit niet uit dat een verschil in behandeling tussen categorieën van personen wordt ingesteld, voor zover dat verschil op een objectief criterium berust en het redelijk verantwoord is. Het bestaan van een dergelijke verantwoording moet worden beoordeeld rekening houdend met het doel en de gevolgen van de betwiste maatregel en met de aard van de ter zake geldende beginselen; het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie is geschonden wanneer vaststaat dat er geen redelijk verband van evenredigheid bestaat tussen de aangewende middelen en het beoogde doel. B.6. De toekenning van een familienaam berust in hoofdzaak op overwegingen van sociaal nut. In tegenstelling tot de toekenning van de voornaam wordt zij door de wet bepaald. Die wet strekt ertoe, enerzijds, de familienaam op een eenvoudige, snelle en eenvormige wijze te bepalen en, anderzijds, aan die familienaam een zekere onveranderlijkheid te geven. B.7. Bij zijn arrest nr. 65/94 van 14 juli 1994 heeft het Hof, met betrekking tot het kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, geoordeeld : « Gebruik makend van de hem toekomende beoordelingsbevoegdheid, heeft de wetgever het juridisch statuut van de naam van de persoon vastgesteld met inachtneming van zowel het sociale nut om aan die naam een zekere onveranderlijkheid te geven als het belang van degene die
pourrait y avoir de déraisonnable à ce que l'enfant dont la filiation de naam draagt. Het Hof ziet niet in wat er onredelijk zou kunnen zijn
paternelle a été établie après la filiation maternelle et qui, par aan het feit dat het kind wiens afstamming van vaderszijde is
conséquent, a d'abord porté le nom de sa mère, puisse prendre le nom vastgesteld na de afstamming van moederszijde en dat bijgevolg eerst
de son père à l'initiative de ses auteurs, juges de son intérêt aussi de naam van zijn moeder heeft gedragen, de naam van zijn vader zou
longtemps qu'il est soumis à l'autorité parentale, et ne puisse le kunnen aannemen op initiatief van zijn ouders, die oordelen over zijn
prendre qu'à sa seule initiative dès le moment où cette autorité prend belang, zolang het aan het ouderlijk gezag is onderworpen, en enkel op
zijn eigen initiatief vanaf het ogenblik waarop dat gezag een einde
fin. La Cour n'aperçoit pas non plus ce qu'il pourrait y avoir de neemt. Het Hof ziet evenmin in wat er onredelijk zou kunnen zijn aan
déraisonnable à ce que l'enfant majeur ou émancipé qui désire porter het feit dat het meerderjarig of ontvoogd kind dat de naam van zijn
le nom de son père alors qu'il a celui de sa mère doive recourir à la vader wenst te dragen terwijl het die van zijn moeder heeft, de
procédure prévue par la loi du 15 mai 1987, qui constitue le droit procedure dient te volgen overeenkomstig de wet van 15 mei 1987, die
commun en la matière ». het gemeen recht ter zake vormt ».
Het Hof heeft daaruit besloten dat artikel 335, § 3, derde lid, van
La Cour en a conclu qu'en ce qu'il dispose que la déclaration het Burgerlijk Wetboek, in zoverre het bepaalt dat de ouderlijke
parentale de substitution du nom du père à celui de la mère doit être verklaring van verandering van de naam van de moeder door die van de
faite avant la majorité ou l'émancipation de l'enfant, l'article 335, vader moet worden gedaan vóór de meerderjarigheid of de ontvoogding
§ 3, alinéa 3, du Code civil n'établit pas entre les enfants mineurs van het kind, geen onderscheid tussen de minderjarige en de
et les enfants majeurs une distinction contraire aux articles 10 et 11 meerderjarige kinderen invoert dat strijdig is met de artikelen 10 en
de la Constitution. 11 van de Grondwet.
B.8.1. Par son arrêt n° 50/2017, la Cour a jugé que l'impossibilité B.8.1. Bij zijn arrest nr. 50/2017 heeft het Hof geoordeeld dat de
onmogelijkheid, voor het meerderjarige kind dat met succes terzelfder
pour l'enfant majeur ayant agi avec fruit, simultanément, en tijd een vordering heeft ingesteld tot betwisting van het
contestation de la paternité présumée et en recherche de paternité de vermoedelijke vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap, om de
porter le nom de son père biologique violait les articles 10 et 11 de naam van zijn biologische vader te dragen, de artikelen 10 en 11 van
la Constitution. de Grondwet schond.
La Cour a tenu compte « du fait que le changement de filiation de Het Hof heeft ermee rekening gehouden « dat de wijziging van de
afstamming van het meerderjarige kind tot gevolg heeft dat zijn naam
l'enfant majeur a pour conséquence que son nom est en principe in principe verandert indien het daarmee instemt, en dat het de naam
modifié, s'il y marque son accord, et qu'il porte le nom de sa mère, van zijn moeder draagt, tenzij het zijn oorspronkelijke familienaam
sauf s'il souhaite conserver son nom patronymique d'origine » (B.9). wenst te behouden » (B.9). In de zaak die aanleiding gaf tot dat
Dans l'affaire qui a donné lieu à cet arrêt, l'enfant portait arrest, droeg het kind aanvankelijk de naam van zijn vermoedelijke
initialement le nom de son père présumé. La Cour a également relevé vader. Het Hof heeft eveneens opgemerkt dat « het meerderjarig kind
que « l'enfant majeur qui a introduit lui-même une action en dat zelf een betwisting van het vaderschap heeft ingesteld en ten
contestation de sa paternité et à l'égard duquel a été établi un lien aanzien van wie een band van afstamming met zijn biologische vader
de filiation avec son père biologique peut légitimement souhaiter wordt vastgesteld, [...] op rechtmatige wijze [kan] wensen om de naam
porter le nom de ce dernier » (B.10.1). van die laatstgenoemde te dragen » (B.10.1).
La Cour a jugé que « la faculté qui est laissée par la loi du 15 mai Het Hof heeft geoordeeld dat « de mogelijkheid die bij de wet van 15
1987 relative aux noms et prénoms à cet enfant majeur de solliciter de mei 1987 betreffende de namen en voornamen aan dat meerderjarige kind
l'autorité compétente une seconde modification de son nom afin de wordt gelaten om bij de bevoegde overheid een tweede wijziging van
pouvoir porter le nom de son père biologique n'est pas de nature à fournir à la différence de traitement évoquée une justification raisonnable, cette faculté demeurant par essence hypothétique » et qu'« elle ne correspondrait, en outre, ni à l'utilité sociale d'assurer à ce nom une certaine fixité ni à l'intérêt de la personne qui souhaite un changement de nom, dès lors que l'enfant majeur ayant agi avec fruit en contestation de paternité et qui aurait marqué son accord pour porter le nom de sa mère puis qui obtiendrait ensuite le droit de porter le nom de son père biologique au terme de cette zijn naam te vragen teneinde de naam van zijn biologische vader te kunnen dragen, [...] niet van dien aard [is] dat zij het aangevoerde verschil in behandeling redelijkerwijze kan verantwoorden, aangezien die mogelijkheid per definitie hypothetisch blijft », en dat « zij [...] bovendien noch [zou] bijdragen tot het maatschappelijk nut dat erin bestaat aan die naam een zekere onveranderlijkheid te verzekeren, noch in het belang [zou] zijn van de persoon die een naamswijziging wenst, aangezien het meerderjarige kind dat het vaderschap met succes heeft betwist en ermee zou hebben ingestemd de naam van zijn moeder te dragen en vervolgens na die procedure het recht zou verkrijgen om de naam van zijn biologische vader te dragen, zou zijn onderworpen aan
procédure, serait soumis à deux changements successifs de nom, afin de twee opeenvolgende naamsveranderingen, teneinde de naam te kunnen
pouvoir porter celui qu'il désire » (B.10.2). dragen die hij wenst » (B.10.2).
La Cour a donc conclu qu'il n'était pas raisonnablement justifié qu'à Het Hof heeft dus besloten dat het niet redelijk verantwoord was dat
l'issue d'une telle procédure, l'enfant majeur ne puisse pas choisir het meerderjarige kind na afloop van een dergelijke procedure niet
de porter le nom de son père biologique. ervoor kan kiezen de naam van zijn biologische vader te dragen.
B.8.2. Par son arrêt n° 50/2017, la Cour a précisé que la situation B.8.2. Bij zijn arrest nr. 50/2017 heeft het Hof gepreciseerd dat de
qui y est évoquée diffère de celle qui est évoquée dans l'arrêt n° situatie die erin wordt vermeld, verschilt van die welke ter sprake
65/94. En effet, la modification de la filiation paternelle qui wordt gebracht in het arrest nr. 65/94. De wijziging van de afstamming
correspond au cas où un enfant majeur a agi avec fruit, simultanément, van vaderszijde die overeenstemt met het geval waarin een meerderjarig
kind met succes terzelfder tijd een vordering heeft ingesteld tot
en contestation de paternité et en établissement de paternité, visée betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap,
dans l'arrêt n° 50/2017, se distingue, quant à ses effets sur le nom bedoeld in het arrest nr. 50/2017, onderscheidt zich immers, wat
de l'enfant, de l'établissement de la filiation paternelle, pour la betreft de gevolgen ervan voor de naam van het kind, van de
vaststelling van de afstamming van vaderszijde, voor de eerste maal,
première fois, après la filiation maternelle, visé dans l'arrêt n° na de afstamming van moederszijde, bedoeld in het arrest nr. 65/94
65/94 (B.7.4 et B.8.1). (B.7.4 en B.8.1).
Dans l'affaire qui a donné lieu à l'arrêt n° 50/2017, l'enfant majeur In de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest nr. 50/2017,
ayant agi avec fruit en contestation de paternité perdait en principe verloor het meerderjarige kind dat met succes een vordering tot
son nom patronymique d'origine au profit du nom de sa mère, sauf s'il betwisting van het vaderschap heeft ingesteld, in beginsel zijn
décidait de conserver son nom patronymique d'origine. En revanche, oorspronkelijke familienaam ten voordele van de naam van zijn moeder,
tenzij het besliste zijn oorspronkelijke familienaam te behouden. In
dans l'affaire qui a donné lieu à l'arrêt n° 65/94, l'enfant majeur de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest nr. 65/94, bleef
dont la filiation paternelle était établie pour la première fois après het meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde voor de
la filiation maternelle continuait de porter le nom de sa mère. eerste maal werd vastgesteld na de afstamming van moederszijde,
evenwel de naam van zijn moeder dragen.
B.8.3. Les travaux préparatoires de la disposition en cause font B.8.3. In de parlementaire voorbereiding van de in het geding zijnde
référence à ce passage de l'arrêt n° 50/2017 pour justifier la bepaling wordt verwezen naar die passage van het arrest nr. 50/2017 om
différence de traitement en cause : het in het geding zijnde verschil in behandeling te verantwoorden :
« Il convient de souligner que l'arrêt de la Cour [n° 50/2017] « Er moet worden onderstreept dat het arrest [nr. 50/2017] van het Hof
intervient dans le cadre de la substitution d'un lien de filiation is uitgesproken in het kader van de vervanging van een bestaande
existant par un autre, non dans le cadre de la création d'un nouveau afstammingsband door een andere, niet in het kader van de
lien de filiation d'un enfant majeur par voie judiciaire qui totstandkoming van een nieuwe afstammingsband van een meerderjarig
n'existait pas précédemment. Cette dernière hypothèse a été évoquée kind die voorheen niet bestond. Die laatste mogelijkheid kwam aan bod
dans un arrêt n° 65/94 du 14 juillet 1994 dont les enseignements in arrest nr. 65/94 van 14 juli 1994, waarvan de leringen volgens het
restent d'actualité selon la Cour: le changement de nom ne pourra Hof nog steeds actueel zijn : de naamsverandering kan slechts
avoir lieu que par le biais de la procédure administrative de plaatsvinden door middel van een administratieve procedure tot
changement de nom fondée sur la loi du 15 mai 1987 sur les noms et naamsverandering die gegrond is op de wet van 15 mei 1987 betreffende
de namen en voornamen (considerans B.7.4. van arrest nr. 50/2017 van
prénoms. (considérant B.7.4. de l'arrêt n° 50/2017 du 27 avril 2017) » 27 april 2017) » (Parl. St., Kamer, 2017-2018, DOC 54-3303/001, p. 15).
(Doc. parl., Chambre, 2017-2018, DOC 54-3303/001, p. 15). De mogelijkheid voor meerderjarige kinderen om van naam te veranderen
La possibilité pour les enfants majeurs de changer de nom n'existe bestaat dus enkel in het kader van de procedures die terzelfder tijd
donc que dans le cadre des procédures ayant simultanément pour objet strekken tot de betwisting van een bestaande afstamming en tot de
la contestation d'une filiation existante et l'établissement d'une vaststelling van een nieuwe afstamming, met uitsluiting van de
nouvelle filiation, à l'exclusion des procédures ayant uniquement pour procedures die enkel strekken tot de vaststelling van een nieuwe
objet l'établissement d'une nouvelle filiation (ibid., p. 16). afstamming (ibid., p. 16).
B.9. La différence de traitement mentionnée en B.2 repose sur la B.9. Het in B.2 vermelde verschil in behandeling berust op de vraag of
question de savoir si la filiation paternelle de l'enfant majeur qui de afstamming van vaderszijde van het meerderjarige kind dat de naam
souhaite porter le nom de son père biologique, seul ou accolé au nom van zijn biologische vader wenst te dragen, als enige naam of vermeld
naast die van zijn moeder, wordt gewijzigd na afloop van een procedure
de sa mère, est modifiée à l'issue d'une procédure en contestation de tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het
paternité et en recherche de paternité ou si elle est établie pour la vaderschap, dan wel of zij voor de eerste maal wordt vastgesteld na de
première fois après la filiation maternelle. afstamming van moederszijde.
Il s'agit d'un critère objectif. La Cour doit examiner si ce critère Het betreft een objectief criterium. Het Hof dient te onderzoeken of
est pertinent, eu égard à l'objet de la disposition en cause et à dat criterium pertinent is, gelet op het onderwerp van de in het
l'objectif poursuivi par le législateur. geding zijnde bepaling en het door de wetgever nagestreefde doel.
B.10.1. Le Conseil des ministres allègue qu'à l'issue d'une procédure B.10.1. De Ministerraad voert aan dat de naam van het kind, na afloop
en contestation de paternité et en recherche de paternité, le nom de van een procedure tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek
l'enfant ne correspond plus à une filiation réelle, alors que, lorsque naar het vaderschap, niet meer overeenstemt met een werkelijke
la filiation paternelle est établie pour la première fois après la afstamming, terwijl, wanneer de afstamming van vaderszijde voor de
filiation maternelle, le nom de l'enfant continue de correspondre à eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde, de
naam van het kind blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming,
une filiation réelle, celle qui est établie vis-à-vis de la mère. namelijk die welke is vastgesteld ten aanzien van de moeder.
B.10.2. Par la loi du 21 décembre 2018, qui modifie l'article 335, § B.10.2. Bij de wet van 21 december 2018, die artikel 335, § 4, van het
4, de l'ancien Code civil, le législateur a permis qu'un enfant majeur oud Burgerlijk Wetboek wijzigt, heeft de wetgever het mogelijk gemaakt
dat een meerderjarig kind van wie de afstamming van vaderszijde wordt
dont la filiation paternelle est modifiée dans le cadre d'une gewijzigd in het kader van een procedure tot betwisting van het
procédure en contestation de paternité et en recherche de paternité vaderschap en tot onderzoek naar het vaderschap, kan kiezen om de naam
puisse choisir de porter le nom de son père biologique, seul ou accolé van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast
au nom de sa mère. Cette modification législative vise à remédier à die van zijn moeder. Die wetswijziging beoogt de ongrondwettigheid te
l'inconstitutionnalité constatée par la Cour dans l'arrêt n° 50/2017. verhelpen die door het Hof in het arrest nr. 50/2017 is vastgesteld.
Elle ne se limite cependant pas aux cas où, comme dans l'affaire ayant Zij beperkt zich evenwel niet tot de gevallen waarin, zoals in de zaak
donné lieu à l'arrêt n° 50/2017, l'enfant majeur dont la filiation die aanleiding heeft gegeven tot het arrest nr. 50/2017, het
paternelle est modifiée portait jusque-là le nom de son père présumé. meerderjarige kind van wie de afstamming van vaderszijde wordt
La possibilité de changer de nom existe indépendamment du nom que gewijzigd, tot dan de naam van zijn vermoedelijke vader droeg. De
mogelijkheid om van naam te veranderen bestaat los van de naam die het
l'enfant portait jusque-là. kind tot dan droeg.
Le Conseil des ministres part du principe que, dans le cadre d'une De Ministerraad gaat uit van het beginsel dat het kind, in het kader
procédure en contestation de paternité et en recherche de paternité, van een procedure tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek
l'enfant porte initialement systématiquement le nom de son père naar het vaderschap, aanvankelijk stelselmatig de naam van zijn
présumé. Tel n'est pas toujours le cas. En effet, il peut arriver vermoedelijke vader draagt. Zulks is niet steeds het geval. Het kan
qu'un enfant à l'égard duquel tant la filiation maternelle que la immers gebeuren dat een kind ten aanzien van wie zowel de afstamming
filiation paternelle sont établies porte le nom de sa mère. Or, van moederszijde als de afstamming van vaderszijde zijn vastgesteld,
l'article 335, § 4, de l'ancien Code civil, en cause, permet à de naam van zijn moeder draagt. Het in het geding zijnde artikel 335,
l'enfant majeur qui se trouve dans cette situation, à l'issue d'une § 4, van het oud Burgerlijk Wetboek staat het meerderjarige kind dat
zich in die situatie bevindt, evenwel toe om na afloop van een
procédure en contestation de paternité et en recherche de paternité, procedure tot betwisting van het vaderschap en tot onderzoek naar het
de choisir de porter le nom de son père biologique à la place du nom vaderschap te kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen
de sa mère ou accolé à celui-ci, à l'égard de laquelle la filiation in plaats van die van zijn moeder of te vermelden naast de naam van
n'a pourtant pas été modifiée. Dans cette situation, le législateur zijn moeder, ten aanzien van wie de afstamming nochtans niet is
fait donc prévaloir le souhait de l'enfant de porter le nom de son père biologique sur l'utilité sociale d'assurer au nom une certaine stabilité, sans tenir compte du fait que le nom que l'enfant portait jusque-là continue de correspondre à une filiation réelle. Si, dans un tel cas, le législateur permet à l'enfant majeur de choisir de porter le nom de son père biologique, seul ou accolé à celui de sa mère, quand bien même, donc, l'enfant portait jusque-là un nom qui continue de correspondre à une filiation réelle, faisant ainsi prévaloir le souhait de l'enfant de porter le nom de son père biologique, il ne saurait en être différemment dans le cas où la filiation paternelle est établie pour la première fois après la filiation maternelle. L'utilité sociale d'assurer au nom une certaine stabilité ne saurait prévaloir dans un cas et non dans l'autre. Il en résulte que le critère sur lequel repose la différence de traitement n'est pas pertinent, eu égard à l'objet de la mesure et à l'objectif du législateur de tenir compte à la fois du souhait de l'enfant majeur de porter le nom de son père biologique et d'assurer une certaine stabilité au nom lorsque celui-ci continue de correspondre à une filiation réelle. B.11. En ce qu'il ne permet pas à l'enfant majeur ayant agi avec fruit en recherche de paternité de porter le nom de son père biologique, gewijzigd. In die situatie laat de wetgever de wens van het kind om de naam van zijn biologische vader te dragen dus primeren op het maatschappelijk nut dat aan de naam een zekere bestendigheid wordt gegarandeerd, zonder rekening te houden met het feit dat de naam die het kind tot dan droeg, blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming. Indien de wetgever, in een dergelijk geval, het meerderjarige kind toestaat te kiezen om de naam van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast die van zijn moeder, ook al droeg het kind tot dan dus een naam die blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming, door aldus de wens van het kind om de naam van zijn biologische vader te dragen te laten primeren, kan zulks niet anders zijn in het geval waarin de afstamming van vaderszijde voor de eerste maal wordt vastgesteld na de afstamming van moederszijde. Het maatschappelijk nut dat aan de naam een zekere bestendigheid wordt gegarandeerd, kan niet in het ene geval wel primeren en in het andere niet. Daaruit vloeit voort dat het criterium waarop het verschil in behandeling berust, niet pertinent is, gelet op het onderwerp van de maatregel en het doel van de wetgever om rekening te houden met zowel de wens van het meerderjarige kind om de naam van zijn biologische vader te dragen als het garanderen van een zekere bestendigheid aan de naam wanneer die blijft overeenstemmen met een werkelijke afstamming. B.11. In zoverre het het meerderjarige kind dat met succes een vordering tot onderzoek naar het vaderschap heeft ingesteld, niet toestaat de naam van zijn biologische vader te dragen, als enige naam
seul ou accolé à celui de sa mère, l'article 335, § 4, de l'ancien of vermeld naast die van zijn moeder, is artikel 335, § 4, van het oud
Code civil n'est pas compatible avec les articles 10 et 11 de la Burgerlijk Wetboek niet bestaanbaar met de artikelen 10 en 11 van de
Constitution. Grondwet.
Par ces motifs, Om die redenen,
la Cour het Hof
dit pour droit : zegt voor recht :
En ce qu'il ne permet pas à l'enfant majeur ayant agi avec fruit en In zoverre het het meerderjarige kind dat met succes een vordering tot
recherche de paternité de porter le nom de son père biologique, seul onderzoek naar het vaderschap heeft ingesteld, niet toestaat de naam
van zijn biologische vader te dragen, als enige naam of vermeld naast
ou accolé au nom de sa mère, l'article 335, § 4, de l'ancien Code die van zijn moeder, schendt artikel 335, § 4, van het oud Burgerlijk
civil viole les articles 10 et 11 de la Constitution. Wetboek de artikelen 10 en 11 van de Grondwet.
Ainsi rendu en langue française et en langue néerlandaise, Aldus gewezen in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig artikel
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof,
la Cour constitutionnelle, le 24 mars 2022. op 24 maart 2022.
Le greffier, Le président, De griffier, De voorzitter,
P.-Y. Dutilleux P. Nihoul P.-Y. Dutilleux P. Nihoul
^