Etaamb.openjustice.be
Vue multilingue de Arrêt du --
← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 1862014 du 18 décembre 2014 Numéro du rôle : 5774 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 8, § 3, de la section 3 du livre III, titre VIII, chapitre (...) La Cour constitutionnelle, composée des présidents J. Spreutels et A. Alen, et des juges J.-P. (...)"
Extrait de l'arrêt n° 1862014 du 18 décembre 2014 Numéro du rôle : 5774 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 8, § 3, de la section 3 du livre III, titre VIII, chapitre (...) La Cour constitutionnelle, composée des présidents J. Spreutels et A. Alen, et des juges J.-P. (...) Uittreksel uit arrest nr. 186/2014 van 18 december 2014 Rolnummer : 5774 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 8, § 3, van afdeling 3 van boek III, titel VIII, hoofdstuk II(...) Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters J. Spreutels en A. Alen, en de rechters (...)
COUR CONSTITUTIONNELLE GRONDWETTELIJK HOF
Extrait de l'arrêt n° 1862014 du 18 décembre 2014 Uittreksel uit arrest nr. 186/2014 van 18 december 2014
Numéro du rôle : 5774 Rolnummer : 5774
En cause : la question préjudicielle relative à l'article 8, § 3, de In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 8, § 3, van
la section 3 (« Des règles particulières aux baux à ferme ») du livre afdeling 3 (« Regels betreffende de pacht in het bijzonder ») van boek
III, titre VIII, chapitre II, du Code civil, posée par le Conseil III, titel VIII, hoofdstuk II, van het Burgerlijk Wetboek, gesteld
d'Etat. door de Raad van State.
La Cour constitutionnelle, Het Grondwettelijk Hof,
composée des présidents J. Spreutels et A. Alen, et des juges J.-P. samengesteld uit de voorzitters J. Spreutels en A. Alen, en de
Snappe, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul, T. Giet et R. Leysen, assistée rechters J.-P. Snappe, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul, T. Giet en R.
du greffier F. Meersschaut, présidée par le président J. Spreutels, Leysen, bijgestaan door de griffier F. Meersschaut, onder voorzitterschap van voorzitter J. Spreutels,
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : wijst na beraad het volgende arrest :
I. Objet de la question préjudicielle et procédure I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging
Par arrêt n° 225.782 du 11 décembre 2013 en cause de Jacques Moes Bij arrest nr. 225.782 van 11 december 2013 in zake Jacques Moes tegen
contre la fabrique d'église Saint-Maurice de Berloz, dont l'expédition de kerkfabriek Saint-Maurice te Berloz, waarvan de expeditie ter
est parvenue au greffe de la Cour le 18 décembre 2013, le Conseil griffie van het Hof is ingekomen op 18 december 2013, heeft de Raad
d'Etat a posé la question préjudicielle suivante : van State de volgende prejudiciële vraag gesteld :
« L'article 8, § 3, de la section 3 du Livre III, titre VIII, chapitre « Schendt artikel 8, § 3, van afdeling 3 van boek III, titel VIII,
II, du Code civil, introduit par la loi du 4 novembre 1969 modifiant hoofdstuk II, van het Burgerlijk Wetboek, ingevoerd bij de wet van 4
la législation sur le bail à ferme et sur le droit de préemption en november 1969 tot wijziging van de pachtwetgeving en van de wetgeving
faveur des preneurs de biens ruraux, qui permet à une personne morale betreffende het recht van voorkoop ten gunste van huurders van
de droit public dans le cadre d'une adjudication publique de donner à landeigendommen, dat het voor een publiekrechtelijke rechtspersoon in
bail à ferme sous la forme d'un bail de carrière, viole-t-il les het kader van een openbare aanbesteding mogelijk maakt te verpachten
articles 10 et 11 de la Constitution en ce que cette différence de in de vorm van een loopbaanpacht, de artikelen 10 en 11 van de
traitement entre les agriculteurs, selon qu'ils sont âgés de moins ou Grondwet in zoverre dat verschil in behandeling onder de landbouwers
naargelang zij minder of meer dan achtendertig jaar oud zijn, in de
de plus de 38 ans, à supposer qu'elle repose sur un critère objectif veronderstelling dat het berust op een objectief criterium dat de
qu'est la limite d'âge, crée des effets tout à fait disproportionnés leeftijdsgrens is, gevolgen doet ontstaan die volstrekt onevenredig
par rapport au but poursuivi par la législation relative au bail à zijn ten opzichte van de bij de pachtwetgeving nagestreefde
ferme, étant notamment d'exclure de la participation à une telle doelstelling die met name erin bestaat de landbouwers die achtendertig
procédure d'adjudication les agriculteurs âgés de 38 ans ou plus ? ». of meer jaar oud zijn van de deelneming aan een dergelijke aanbestedingsprocedure uit te sluiten ? ».
(...) (...)
III. En droit III. In rechte
(...) (...)
B.1. La loi du 4 novembre 1969 modifiant la législation sur le bail à B.1. De wet van 4 november 1969 tot wijziging van de pachtwetgeving en
ferme et sur le droit de préemption en faveur des preneurs de biens van de wetgeving betreffende het recht van voorkoop ten gunste van
ruraux, dénommée « loi sur le bail à ferme », forme la section 3 (« huurders van landeigendommen, « Pachtwet » genaamd, vormt afdeling 3
Des règles particulières aux baux à ferme ») du livre III, titre VIII, (« Regels betreffende de pacht in het bijzonder ») van boek III, titel
chapitre II, du Code civil. VIII, hoofdstuk II, van het Burgerlijk Wetboek.
L'article 8, § 3, de cette loi dispose : Artikel 8, § 3, van die wet bepaalt :
« Par dérogation à l'article 4, les parties peuvent conclure un bail « In afwijking van artikel 4 kunnen de partijen een loopbaanpacht
de carrière. afsluiten.
De loopbaanpacht wordt afgesloten voor een vaste duur die gelijk is
Le bail de carrière est conclu pour une période fixe égale à la aan het verschil tussen het ogenblik waarop de pachter vijfenzestig
différence entre le moment où le preneur aura soixante-cinq ans et jaar zal zijn en de huidige leeftijd van de kandidaat-pachter. Deze
l'âge du candidat-preneur. Cette période fixe doit comporter au vaste periode moet minstens zevenentwintig jaar omvatten. In het geval
minimum vingt-sept ans. Au cas où il y a plusieurs preneurs, la er meerdere pachters zijn, wordt de vaste duur berekend volgens de
période fixe est calculée sur base de l'âge du copreneur le moins âgé. leeftijd van de jongste medepachter.
Au terme d'un bail de carrière, le bailleur retrouve automatiquement Op het einde van een loopbaanpacht kan de verpachter van rechtswege
la libre disposition de son bien sans que le preneur ne puisse s'y vrij over zijn goed beschikken zonder dat de pachter zich hiertegen
opposer. kan verzetten.
La sous-location et la cession de bail sont possibles conformément aux Onderpacht en pachtoverdracht zijn mogelijk overeenkomstig de
articles 30, 31, 32, 34 et 34bis sans que la période fixe ne puisse artikelen 30, 31, 32, 34 en 34bis zonder dat echter hierdoor de vaste
toutefois être dépassée. duur overschreden kan worden.
Si le preneur est laissé en possession du bien après l'expiration du Wanneer de pachter in het bezit van het goed wordt gelaten na het
bail de carrière, le bail de carrière se poursuit tacitement d'année einde van de loopbaanpacht, wordt de loopbaanpacht stilzwijgend
en année. verlengd van jaar tot jaar.
Sous réserve des alinéas précédents, les dispositions de cette loi Onder voorbehoud van de vorige leden zijn de bepalingen van deze wet
sont entièrement applicables au bail de carrière ». volledig van toepassing op de loopbaanpacht ».
L'article 4 de la loi sur le bail à ferme, auquel l'article 8, § 3, en Artikel 4 van de Pachtwet, waarvan het in het geding zijnde artikel 8,
cause, déroge, dispose : § 3, afwijkt, bepaalt :
« La durée d'un bail à ferme est fixée par les parties; elle ne peut « De pachttijd wordt vastgesteld door de partijen; hij mag niet korter
être inférieure à neuf ans. Si une durée inférieure a été stipulée, zijn dan negen jaar. Is een kortere tijd bedongen, dan wordt hij van
elle est de plein droit portée à neuf ans. rechtswege op negen jaar gebracht.
A défaut de congé valable, le bail est prolongé de plein droit à son Bij gebreke van geldige opzegging wordt de pacht van rechtswege
verlengd voor opeenvolgende periodes van negen jaar bij het eindigen
expiration, par périodes successives de neuf ans, même si la durée de van de gebruiksperiode, zelfs indien de duur van de eerste
la première occupation a excédé neuf ans ». gebruiksperiode langer is geweest dan negen jaar ».
B.2.1. La question préjudicielle porte sur la compatibilité avec les B.2.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op de bestaanbaarheid
articles 10 et 11 de la Constitution de l'article 8, § 3, de la loi met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet van artikel 8, § 3, van de
sur le bail à ferme, en ce que cette disposition instaure une
différence de traitement entre les agriculteurs selon qu'ils sont âgés Pachtwet, in zoverre die bepaling een verschil in behandeling onder de
de moins ou de plus de 38 ans, excluant les candidats-preneurs âgés de landbouwers instelt naargelang zij minder of meer dan 38 jaar oud
plus de 38 ans de toute possibilité de conclure un bail de carrière. Le litige pendant devant le juge a quo concernait l'attribution d'un bail à ferme sous la forme d'un bail de carrière par une personne morale de droit public dans le cadre d'une adjudication publique. B.2.2. Il ressort de la décision de renvoi ainsi que des faits du litige devant le juge a quo que la question préjudicielle porte sur la disposition en cause, en ce qu'elle impose que le bail de carrière doit être conclu pour une période fixe égale à la différence entre le moment où le preneur aura soixante-cinq ans et l'âge du zijn, waarbij de kandidaat-pachters die meer dan 38 jaar zijn van elke mogelijkheid om een loopbaanpacht af te sluiten worden uitgesloten. Het voor de verwijzende rechter hangende geschil betreft de gunning van een pachtovereenkomst in de vorm van een loopbaanpacht door een publiekrechtelijke rechtspersoon in het kader van een openbare aanbesteding. B.2.2. Uit de verwijzingsbeslissing alsook uit de feiten van het geschil voor de verwijzende rechter blijkt dat de prejudiciële vraag betrekking heeft op de in het geding zijnde bepaling, in zoverre zij de verplichting oplegt dat de loopbaanpacht wordt afgesloten voor een vaste duur die gelijk is aan het verschil tussen het ogenblik waarop de pachter vijfenzestig jaar zal zijn en de huidige leeftijd van de
candidat-preneur et qui comporte une durée minimum de 27 ans. kandidaat-pachter, en die minimum 27 jaar omvat.
La Cour limite dès lors son examen à l'alinéa 2 de l'article 8, § 3, en cause. Het Hof beperkt zijn onderzoek derhalve tot het tweede lid van het in het geding zijnde artikel 8, § 3.
Pour le surplus, la circonstance que le bailleur soit une personne Voor het overige heeft de omstandigheid dat de verpachter een
morale de droit public n'a pas d'incidence sur la différence de publiekrechtelijke rechtspersoon is geen weerslag op het bekritiseerde
traitement critiquée entre les candidats-preneurs. verschil in behandeling tussen de kandidaat-pachters.
B.3.1. La possibilité de conclure un bail de carrière a été introduite B.3.1. De mogelijkheid om een loopbaanpacht af te sluiten, is in de in
dans la disposition en cause par l'article 6 de la loi du 7 novembre het geding zijnde bepaling ingevoerd bij artikel 6 van de wet van 7
1988 modifiant la législation sur le bail à ferme et la limitation des november 1988 tot wijziging van de wetgeving betreffende de pacht en
fermages. de beperking van de pachtprijzen.
Il ressort des travaux préparatoires de cette loi que le législateur a Uit de parlementaire voorbereiding van die wet blijkt dat de wetgever
entendu préserver « un équilibre entre les intérêts du preneur quant à « een evenwicht [...] tussen enerzijds de belangen van de pachter met
sa sécurité d'entreprise et ceux du bailleur en tant qu'investisseur het oog op zijn bedrijfszekerheid en anderzijds die van de verpachter
en biens ruraux » (Doc. parl., Chambre, 1981-1982, n° 171/40, pp. 7, die in landeigendommen geïnvesteerd heeft » (Parl. St., Kamer,
11, 47 et 133). 1981-1982, nr. 171/40, pp. 7, 11, 47 en 133) heeft willen behouden.
B.3.2. Le bail de carrière s'inscrit dans le souci de protéger le B.3.2. De loopbaanpacht past in het kader van de zorg om de pachter te
preneur en lui assurant « une sécurité d'exploitation pour une durée beschermen door hem « een bedrijfszekerheid » te waarborgen « voor een
qui peut se rapprocher de la durée d'une carrière normale d'un periode die zowat gelijkloopt met de duur van een normale loopbaan van
exploitant et l'encouragera même à investir dans l'exploitation louée een exploitant, wat hem zal aansporen in het gepachte bedrijf te
» (Doc. parl., Chambre, 1981-1982, n° 171/40, p. 44); ce bail à long investeren » (Parl. St., Kamer, 1981-1982, nr. 171/40, p. 44); die
terme visait à garantir au mieux « la relation de confiance entre le pachtovereenkomst van lange duur strekte ertoe het best « de
bailleur et le preneur » (ibid., p. 45). vertrouwensrelatie pachter-eigenaar » te waarborgen (ibid., p. 45).
Die nieuwe vorm van pachtovereenkomst is in die zin opgevat dat zij «
slechts mag verstrijken op het ogenblik waarop de pachter de
Cette nouvelle forme de bail était conçue comme ne pouvant « expirer pensioengerechtigde leeftijd bereikt » (ibid., p. 46). Voor de
qu'à l'âge de la retraite du preneur » (ibid., p. 46). Une durée de 27 loopbaanpacht is een duurtijd van minimum 27 jaar gekozen, rekening
ans minimum pour le bail de carrière a été choisie, en tenant compte houdend met het feit dat « de loopbaan van een landbouwer » indertijd
du fait qu'à l'époque, « un agriculteur commence sa carrière entre 23 « op 23 à 27-jarige leeftijd [begon] en [...] tot 60 à 65 jaar [liep]
et 27 ans et la termine entre 60 et 65 ans » (Doc. parl., Chambre, 1981-1982, n° 171/40, p. 42). » (Parl. St., Kamer, 1981-1982, nr. 171/40, p. 42).
En compensation, il était prévu de permettre au bailleur de demander Ter compensatie was bepaald de verpachter toe te laten een hogere
un fermage plus élevé ainsi que de bénéficier d'incitants fiscaux pachtprijs te vragen alsook fiscale stimuli te genieten (ibid., pp.
(ibid., pp. 44, 47-50 et 53-57; voy. aussi Doc. parl., Sénat, 44, 47-50 en 53-57; zie ook Parl. St., Senaat, 1986-1987, nr. 586-2,
1986-1987, n° 586/2, pp. 9 et 11). pp. 9 en 11).
B.3.3. La création d'un bail de carrière, conclu pour une période B.3.3. Het in het leven roepen van een loopbaanpachtovereenkomst
gesloten voor een periode die gelijk is aan het verschil tussen het
égale à la différence entre le moment où le preneur aura 65 ans et ogenblik waarop de pachter 65 jaar zal zijn en de huidige leeftijd van
l'âge actuel du candidat-preneur et de 27 ans minimum, visait ainsi à de kandidaat-pachter en die minimum 27 jaar omvat, strekte aldus ertoe
rencontrer plusieurs préoccupations : tegemoet te komen aan verscheidene bekommernissen :
« L'instauration du bail de carrière répond aux objectifs suivants : « Door het invoeren van de loopbaanpacht wordt aan de volgende oogmerken tegemoetgekomen :
- le système garantit un rapport équilibré entre les droits et les - het systeem zorgt voor een evenwichtige verhouding tussen de rechten
intérêts du bailleur et du preneur; en de belangen van de verpachter en de pachter;
- les parties sont libres de conclure un bail de carrière; celui-ci ne - de partijen zijn vrij om een loopbaanpachtovereenkomst af te
leur est imposé en aucune façon; sluiten; zij wordt hun in genen dele opgelegd;
- en imposant une durée de bail minimale de 27 ans, l'on garantit pour - door het opleggen van een minimum pachtduur van 27 jaar wordt de
les deux parties la rentabilité, en tenant ainsi compte des intérêts rendabiliteit gewaarborgd, hetgeen aan de belangen van beide
des deux contractants; contractanten tegemoetkomt;
- étant donné que le bail court jusqu'au moment où le preneur atteint - vermits de pachtovereenkomst loopt tot op het ogenblik dat de
l'âge de 65 ans, celui-ci est assuré de pouvoir continuer à exploiter pachter 65 jaar wordt, heeft deze de verzekering dat hij het goed tot
aan zijn pensioengerechtigde leeftijd kan blijven exploiteren. In deze
le bien jusqu'à l'âge de la retraite. Dans cet ordre d'idées, le texte gedachtengang bepaalt de tekst uitdrukkelijk dat op het einde van de
dispose explicitement qu'au terme du bail de carrière, le bailleur loopbaanpacht de verpachter vrij over zijn goed kan beschikken zonder
retrouve la libre disposition de son bien sans que le preneur ne dat de pachter zich hiertegen kan verzetten » (Parl. St., Senaat,
puisse s'y opposer » (Doc. parl., Sénat, 1986-1987, n° 586/2, pp. 1986-1987, nr. 586/2, pp. 36-37; zie ook Parl. St., Kamer, 1981-1982,
36-37; voy. aussi Doc. parl., Chambre, 1981-1982, n° 171/40, p. 49). nr. 171/40, p. 49).
Il était également exposé : Eveneens werd uiteengezet :
« Een zeer belangrijke nieuwigheid is de invoering van de
« L'introduction du bail de carrière (article 8 du projet) constitue loopbaanpacht (artikel 8 van het ontwerp). Het gaat hierbij om een
une innovation très importante. Il s'agit d'une convention d'une durée contract dat voor een vaste duur wordt afgesloten, nl. het verschil
fixe égale à la différence entre le moment où le preneur aura tussen het ogenblik waarop de pachter vijfenzestig jaar zal zijn en de
soixante-cinq ans et l'âge actuel du candidat-preneur. Cette période huidige leeftijd van de kandidaat-pachter. Deze vaste periode moet
fixe doit néanmoins être de vingt-sept ans au moins. echter minstens 27 jaar omvatten.
Au terme de cette période fixe, le bailleur peut, de plein droit, Bij het einde van deze vaste periode kan de verpachter van rechtswege
disposer à nouveau librement de son bien. C'est là le revers de la vrij over zijn goed beschikken. Dit is de keerzijde van de zeer lange
sécurité très longue qu'offre le bail (27-45 ans). La cession de bail pachtzekerheid (27-45 jaar). Pachtoverdracht en onderpacht zijn
et la sous-location sont possibles, mais uniquement au cours de la mogelijk, maar alleen binnen de vastgestelde duur.
période fixe. Pour le reste (indemnités, droit de préemption...), les dispositions Voor het overige (vergoedingen, voorkooprecht...) zijn de bepalingen
de la loi sur le bail à ferme sont d'application. van de pachtwet van toepassing.
De pachtprijs wordt voor de gronden verhoogd met de helft en voor de
Le fermage est augmenté de moitié pour les terres et de 20 p.c. pour gebouwen met 20 pct. en dit voor de ganse duur van de loopbaanpacht
les bâtiments, et ce pour toute la durée du bail de carrière (article
4 de la loi limitant les fermages) » (Doc. parl., Sénat, 1986-1987, n° (artikel 4 pachtprijsbeperkingswet) » (Parl. St., Senaat, 1986-1987,
586/2, p. 3). nr. 586/2, p. 3).
Le bail de carrière visait à rencontrer les intérêts du preneur et De loopbaanpacht strekte ertoe tegemoet te komen aan de belangen van
ceux du bailleur : de pachter en die van de verpachter :
« D'une part, le bailleur sait qu'il conclut un bail de carrière de « Enerzijds weet de verpachter dat hij een pachtovereenkomst van lange
longue durée auquel il ne peut être mis fin dans l'intervalle, mais
simultanément, il n'ignore pas qu'à l'expiration de cette période de duur afsluit waaraan tussentijds geen einde kan worden gemaakt, maar
27 ans, les biens redeviendront automatiquement libres et sans la tegelijkertijd weet hij dat na het verstrijken van 27 jaar de goederen
moindre compensation. D'autre part, le preneur sait que durant cette vrijkomen zonder enige compensatie. Anderzijds weet de pachter dat hij
période, il ne devra effectuer aucun achat inattendu de terrain et gedurende deze periode geen onverwachte grondaankoop moet verrichten
qu'il pourra réaliser des investissements professionnels à long terme en dat hij bedrijfsinvesteringen op lange termijn kan uitvoeren »
» (ibid., p. 39). (ibid., p. 39).
B.3.4. Lors de la création du bail de carrière dans l'article 8, § 3, B.3.4. Bij het in het leven roepen van de loopbaanpacht in het in het
en cause par la loi du 7 novembre 1988, l'article 39 de la même loi a geding zijnde artikel 8, § 3, bij de wet van 7 november 1988, is bij
inséré dans l'article 4, § 2, de la loi du 4 novembre 1969 limitant artikel 39 van dezelfde wet in artikel 4, § 2, van de wet van 4
les fermages la possibilité de demander des fermages plus élevés en november 1969 tot beperking van de pachtprijzen de mogelijkheid
cas de bail de carrière. ingevoegd om in geval van loopbaanpacht hogere pachtprijzen te vragen.
L'article 43 de la loi du 7 novembre 1988 a également inséré un Bij artikel 43 van de wet van 7 november 1988 is eveneens een artikel
article 8bis dans le Code des impôts sur les revenus 1964, immunisant 8bis ingevoegd in het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1964,
waarbij het netto-inkomen van de onroerende goederen die het voorwerp
le revenu net des biens immeubles qui ont fait l'objet d'un bail de uitmaken van een loopbaanpacht wordt vrijgesteld; de voordelige
carrière; le régime fiscal avantageux des revenus des biens qui font fiscale regeling voor de inkomsten van de goederen die het voorwerp
l'objet d'un bail de carrière a été repris dans l'article 12, § 2, du uitmaken van een loopbaanpacht is overgenomen in artikel 12, § 2, van
Code des impôts sur les revenus 1992 (CIR 1992). het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992 (WIB 1992).
Enfin, l'article 44, 2°, de la même loi prévoyait, à titre de Artikel 44, 2°, van dezelfde wet voorzag ten slotte als
disposition transitoire, la possibilité de transformer de commun overgangsbepaling in de mogelijkheid om de lopende pachtovereenkomsten
accord les baux en cours en baux de carrière. in onderlinge overeenstemming in loopbaanpachten om te zetten.
B.3.5. Il résulte de ce qui précède que le régime du bail de carrière B.3.5. Uit het voorgaande volgt dat de regeling van de loopbaanpacht
se distingue, quant au mode de calcul de sa durée et quant à ses zich, ten aanzien van de berekeningswijze van de duur ervan en ten
effets pour les parties, de celui d'un bail à ferme de droit commun, aanzien van de gevolgen ervan voor de partijen, onderscheidt van de
regeling van een pacht van gemeen recht, eventueel van lange duur,
éventuellement de longue durée, conclu conformément à l'article 4 de gesloten overeenkomstig artikel 4 van de Pachtwet, alsook van de
la loi sur le bail à ferme, ainsi que de celui du bail à ferme d'au regeling van de pacht van minstens zevenentwintig jaar, gesloten
moins vingt-sept ans, conclu conformément à l'article 8, § 2, de la loi sur le bail à ferme. B.4. La disposition en cause fait partie d'une réglementation, la législation sur le bail à ferme, qui vise essentiellement à mettre en oeuvre un juste équilibre entre les intérêts des bailleurs et ceux des preneurs. Dans ce contexte, le bail de carrière garantit au preneur qu'il pourra jouir du bien loué jusqu'à l'âge de la pension, lui assurant la « sécurité d'exploitation » (Doc. parl., Chambre, 1981-1982, n° 171/40, p. 44) et lui permettant d'envisager des investissements à moyen ou long terme. overeenkomstig artikel 8, § 2, van de Pachtwet. B.4. De in het geding zijnde bepaling maakt deel uit van een regeling, de pachtwetgeving, die in essentie ertoe strekt een billijk evenwicht tot stand te brengen tussen de belangen van de verpachters en de belangen van de pachters. In die context waarborgt de loopbaanpacht de pachter dat hij tot de pensioenleeftijd het genot van het gepachte goed zal hebben, hetgeen hem « bedrijfszekerheid » garandeert (Parl. St., Kamer, 1981-1982, nr. 171/40, p. 44) en hem de mogelijkheid biedt te overwegen investeringen
En contrepartie de la conclusion de ce bail de carrière, le bailleur op middellange of lange termijn te doen.
est assuré de retrouver automatiquement, sans devoir donner un congé, Ter compensatie voor het afsluiten van die loopbaanpacht heeft de
la libre disposition de son bien à la fin de la carrière du preneur. verpachter de zekerheid aan het einde van de loopbaan van de pachter
Tout en conservant sa liberté contractuelle, le bailleur est incité à van rechtswege, zonder opzegging te moeten doen, vrij over zijn goed
te kunnen beschikken.
conclure un bail de carrière par la possibilité de percevoir des Terwijl hij zijn contractvrijheid behoudt, wordt de verpachter door de
mogelijkheid hogere pachtprijzen te ontvangen (artikel 4, § 2, van de
fermages plus élevés (article 4, § 2, de la loi du 4 novembre 1969 wet van 4 november 1969 tot beperking van de pachtprijzen), terwijl
limitant les fermages), tout en bénéficiant d'un régime fiscal hij tegelijkertijd een gunstige fiscale regeling geniet (artikel 12, §
avantageux (article 12, § 2, alinéa 1er, du CIR 1992). 2, eerste lid, van het WIB 1992), ertoe aangezet een loopbaanpacht af
B.5. En prévoyant que le bail de carrière est conclu pour une période te sluiten. B.5. Door erin te voorzien dat de loopbaanpacht wordt afgesloten voor
fixe égale à la différence entre le moment où le preneur aura een vaste duur die gelijk is aan het verschil tussen het ogenblik
soixante-cinq ans et l'âge du candidat preneur, et que ce bail de waarop de pachter vijfenzestig jaar zal zijn en de huidige leeftijd
carrière doit durer vingt-sept ans minimum, la disposition en cause van de kandidaat-pachter, en dat die loopbaanpacht minstens
instaure une différence de traitement entre les candidats-preneurs zevenentwintig jaar moet duren, stelt de in het geding zijnde bepaling
selon qu'ils ont ou non une perspective de carrière d'au moins une onder de kandidaat-pachters een verschil in behandeling in naargelang
zij al dan niet het perspectief hebben van een loopbaan die minstens
durée équivalente à ce minimum, ce qui a pour conséquence d'exclure un gelijk is aan dat minimum, wat tot gevolg heeft dat een
candidat-preneur de plus de 38 ans. B.6. Il convient d'observer en premier lieu que la mesure en cause est kandidaat-pachter van meer dan 38 jaar wordt uitgesloten.
étroitement liée, en ce qui concerne l'âge de 65 ans, au fait que le B.6. Allereerst dient te worden opgemerkt dat, wat de leeftijd van 65
jaar betreft, de in het geding zijnde maatregel nauw verbonden is met
bail de carrière visait, comme il a été exposé en B.3.2 et B.3.3, à het feit dat, zoals in B.3.2 en B.3.3 is uiteengezet, de loopbaanpacht
permettre au preneur de jouir du bien loué jusqu'à l'âge normal de la ertoe strekte de pachter de mogelijkheid te bieden tot de normale
retraite. pensioenleeftijd het genot van het gepachte goed te hebben.
Le choix de l'âge de 65 ans n'est pas arbitraire mais correspond à De keuze voor de leeftijd van 65 jaar is niet willekeurig, maar stemt
l'âge permettant de supposer raisonnablement que le preneur aura overeen met de leeftijd die het mogelijk maakt redelijkerwijs te
veronderstellen dat de pachter zijn loopbaan als landbouwer zal hebben
terminé sa carrière d'agriculteur. Par ailleurs, l'expiration du bail beëindigd. Daarenboven strekte de beëindiging van de loopbaanpacht op
de carrière à un âge fixe visait à « favoriser la sécurité juridique » een vaste leeftijd ertoe « de rechtszekerheid in de hand [te werken] »
(Doc. parl., Sénat, 1986-1987, n° 586/2, p. 40). (Parl. St., Senaat, 1986-1987, nr. 586/2, p. 40).
Le bail de carrière peut, en outre, se poursuivre tacitement d'année De loopbaanpacht kan bovendien stilzwijgend van jaar tot jaar worden
en année, si le preneur est laissé en possession du bien après verlengd, wanneer de pachter in het bezit van het goed wordt gelaten
l'expiration du bail de carrière (article 8, § 3, alinéa 5, de la loi na het einde van de loopbaanpacht (artikel 8, § 3, vijfde lid, van de
sur le bail à ferme). Pachtwet).
B.7. Quant au fait que le bail de carrière doive être conclu pour une B.7. Het feit dat de loopbaanpacht dient te worden afgesloten voor een
durée de vingt-sept ans minimum, il constitue « un élément faisant duur van ten minste zevenentwintig jaar vormt « een element [...] dat
partie de l'équilibre qu'on a cherché à atteindre » (Doc. parl., deel uitmaakt van het evenwicht dat werd nagestreefd » (Parl. St.,
Sénat, 1986-1987, n° 586/2, p. 42) : cette durée minimale résulte non Senaat, 1986-1987, nr. 586/2, p. 42) : die minimumduur vloeit niet
seulement de la circonstance que ce sont de jeunes agriculteurs qui alleen voort uit de omstandigheid dat het jonge landbouwers zijn die
sont susceptibles d'effectuer l'intégralité de leur carrière sur le hun volledige loopbaan op het gepachte goed kunnen uitbouwen en aldus,
bien loué et d'assurer ainsi, dans l'intérêt de chaque partie, la in het belang van elke partij, de stabiliteit van het bedrijf kunnen
stabilité de l'exploitation, mais également de la volonté d'aligner la verzekeren, maar eveneens uit de wil om de minimumduur van de
durée minimale du bail de carrière sur celle du bail à ferme conclu loopbaanpacht af te stemmen op die van de pacht afgesloten voor
pour vingt-sept ans minimum et visé à l'article 8, § 2, de la loi sur minstens zevenentwintig jaar en bedoeld in artikel 8, § 2, van de
le bail à ferme. Pachtwet.
Il serait incohérent avec le régime du bail de carrière que celui-ci Het zou met de regeling van de loopbaanpacht incoherent zijn dat die
puisse être conclu pour une durée moindre que celle du bail à ferme de kan worden afgesloten voor een kortere duur dan die van de pacht van
vingt-sept ans minimum, visé à l'article 8, § 2, de la loi sur le bail minstens zevenentwintig jaar bedoeld in artikel 8, § 2, van de
à ferme. Pachtwet.
B.8. En choisissant de réserver le bail de carrière aux B.8. Door ervoor te kiezen de loopbaanpacht voor te behouden aan de
candidats-preneurs qui, compte tenu de leur âge, vont pouvoir kandidaat-pachters die, rekening houdend met hun leeftijd, een
effectuer l'intégralité d'une carrière d'agriculteur sur le bien loué, volledige loopbaan als landbouwer op het gepachte goed gaan kunnen
le législateur a pris une mesure qui n'est pas sans justification uitbouwen, heeft de wetgever een maatregel genomen die niet zonder
raisonnable au regard des objectifs poursuivis par le bail de carrière. redelijke verantwoording is ten aanzien van de doelstellingen die met de loopbaanpacht worden nagestreefd.
Pour le surplus, les candidats-preneurs de plus de 38 ans peuvent Voor het overige kunnen de kandidaat-pachters van meer dan 38 jaar een
conclure un bail à ferme, éventuellement de longue durée, conformément pacht, eventueel van lange duur, afsluiten overeenkomstig de artikelen
aux articles 4 et 8, § 2, de la loi sur le bail à ferme. 4 en 8, § 2, van de Pachtwet.
B.9. La question préjudicielle appelle une réponse négative. B.9. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord.
Par ces motifs, Om die redenen,
la Cour het Hof
dit pour droit : zegt voor recht :
L'article 8, § 3, alinéa 2, de la section 3 (« Des règles Artikel 8, § 3, tweede lid, van afdeling 3 (« Regels betreffende de
particulières aux baux à ferme ») du livre III, titre VIII, chapitre pacht in het bijzonder ») van boek III, titel VIII, hoofdstuk II, van
II, du Code civil ne viole pas les articles 10 et 11 de la het Burgerlijk Wetboek schendt de artikelen 10 en 11 van de Grondwet
Constitution. niet.
Ainsi rendu en langue française et en langue néerlandaise, Aldus gewezen in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig artikel
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof,
la Cour constitutionnelle, le 18 décembre 2014. op 18 december 2014.
Le greffier, De griffier,
F. Meersschaut F. Meersschaut
Le président, De voorzitter,
J. Spreutels J. Spreutels
^