Etaamb.openjustice.be
Vue multilingue de Arrêt du --
← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 42/2013 du 21 mars 2013 Numéro du rôle : 5545 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1022 du Code judiciaire , posée par le Tribunal de première ins(...) La Cour constitutionnelle, composée des présidents M. Bossuyt et R. Henneuse, et des juges L. La(...)"
Extrait de l'arrêt n° 42/2013 du 21 mars 2013 Numéro du rôle : 5545 En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1022 du Code judiciaire , posée par le Tribunal de première ins(...) La Cour constitutionnelle, composée des présidents M. Bossuyt et R. Henneuse, et des juges L. La(...) Uittreksel uit arrest nr. 42/2013 van 21 maart 2013 Rolnummer : 5545 In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek , gesteld door de Rechtbank va(...) Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters M. Bossuyt en R. Henneuse, en de rechter(...)
COUR CONSTITUTIONNELLE GRONDWETTELIJK HOF
Extrait de l'arrêt n° 42/2013 du 21 mars 2013 Uittreksel uit arrest nr. 42/2013 van 21 maart 2013
Numéro du rôle : 5545 Rolnummer : 5545
En cause : la question préjudicielle relative à l'article 1022 du Code In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 1022 van het
judiciaire (avant sa modification par la loi du 21 février 2010), Gerechtelijk Wetboek (vóór de wijziging ervan bij de wet van 21
posée par le Tribunal de première instance de Gand. februari 2010), gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Gent.
La Cour constitutionnelle, Het Grondwettelijk Hof,
composée des présidents M. Bossuyt et R. Henneuse, et des juges L. samengesteld uit de voorzitters M. Bossuyt en R. Henneuse, en de
Lavrysen, A. Alen, E. Derycke, J. Spreutels et P. Nihoul, assistée du rechters L. Lavrysen, A. Alen, E. Derycke, J. Spreutels en P. Nihoul,
greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président M. Bossuyt, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter M. Bossuyt,
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : wijst na beraad het volgende arrest :
I. Objet de la question préjudicielle et procédure I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging
Par jugement du 13 décembre 2012 en cause du procureur du Roi contre Bij vonnis van 13 december 2012 in zake de procureur des Konings tegen
L.D. en H.A., waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is
L.D. et H.A., dont l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 3 ingekomen op 3 januari 2013, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te
janvier 2013, le Tribunal de première instance de Gand a posé la
question préjudicielle suivante : Gent de volgende prejudiciële vraag gesteld :
« L'article 1022 du Code judiciaire, tel que libellé avant l'entrée en « Schendt art. 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, voor de
vigueur de la loi du 21 février 2010 (et dans l'interprétation qui en inwerkingtreding van de wet van 21 februari 2010 (en gelezen zoals
est donnée entre autres dans les arrêts de la Cour constitutionnelle onder meer in de arresten van het Grondwettelijk Hof van 18 mei 2011
des 18 mai 2011 et 8 mars 2012) viole-t-il les articles 10 et 11 de la en 8 maart 2012) de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, in zoverre een
Constitution en ce qu'une indemnité de procédure peut être mise à
charge de l'Etat belge lorsque le ministère public succombe dans son rechtsplegingsvergoeding ten laste van de Belgische Staat gelegd kan
action en annulation d'un mariage, intentée sur la base de l'article worden wanneer het openbaar ministerie in het ongelijk wordt gesteld
184 du Code civil, alors qu'aucune indemnité de procédure ne peut être bij zijn op grond van art. 184 Burgerlijk Wetboek ingestelde vordering
tot nietigverklaring van een huwelijk, terwijl op grond van artikel
réclamée à l'Etat belge sur la base de l'article 162bis du Code 162bis van het Wetboek van Strafvordering geen enkele
d'instruction criminelle, lorsque le ministère public intente une rechtsplegingsvergoeding van de Belgische Staat kan geëist worden
wanneer het openbaar ministerie een strafvordering instelt die eindigt
action publique se soldant par un non-lieu ou un acquittement ? ». met een buitenvervolgingstelling of een vrijspraak ? ».
Le 23 janvier 2013, en application de l'article 72, alinéa 1er, de la Op 23 januari 2013 hebben de rechters-verslaggevers L. Lavrysen en J.
Spreutels, met toepassing van artikel 72, eerste lid, van de
loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour constitutionnelle, les bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, het Hof
juges-rapporteurs L. Lavrysen et J. Spreutels ont informé la Cour ervan in kennis gesteld dat zij ertoe zouden kunnen worden gebracht
qu'ils pourraient être amenés à proposer de rendre un arrêt de réponse immédiate. voor te stellen een arrest van onmiddellijk antwoord te wijzen.
(...) (...)
III. En droit III. In rechte
(...) (...)
B.1. L'article 1022 du Code judiciaire, avant sa modification par la B.1. Artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, vóór de wijziging
loi du 21 février 2010, disposait : ervan bij de wet van 21 februari 2010, bepaalde :
« L'indemnité de procédure est une intervention forfaitaire dans les « De rechtsplegingsvergoeding is een forfaitaire tegemoetkoming in de
frais et honoraires d'avocat de la partie ayant obtenu gain de cause. kosten en erelonen van de advocaat van de in het gelijk gestelde partij.
Na het advies te hebben ingewonnen van de Orde van Vlaamse Balies en
Après avoir pris l'avis de l'Ordre des barreaux francophones et van de Ordre des barreaux francophones et germanophone, stelt de
Koning, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad de
germanophone et de l'Orde van Vlaamse Balies, le Roi établit par basis-, minimum- en maximumbedragen vast van de
arrêté délibéré en Conseil des ministres, les montants de base, minima rechtsplegingsvergoeding, onder meer in functie van de aard van de
et maxima de l'indemnité de procédure, en fonction notamment de la zaak en van de belangrijkheid van het geschil.
nature de l'affaire et de l'importance du litige. Op verzoek van een van de partijen, dat in voorkomend geval wordt
A la demande d'une des parties, éventuellement formulée sur gedaan na ondervraging door de rechter, kan deze bij een met
interpellation par le juge, celui-ci peut, par décision spécialement bijzondere redenen omklede beslissing ofwel de vergoeding verminderen,
motivée, soit réduire l'indemnité soit l'augmenter, sans pour autant ofwel die verhogen, zonder de door de Koning bepaalde maximum- en
dépasser les montants maxima et minima prévus par le Roi. Dans son minimumbedragen te overschrijden. Bij zijn beoordeling houdt de
appréciation, le juge tient compte : rechter rekening met :
- de la capacité financière de la partie succombante, pour diminuer le - de financiële draagkracht van de verliezende partij, om het bedrag
montant de l'indemnité; van de vergoeding te verminderen;
- de la complexité de l'affaire; - de complexiteit van de zaak;
- des indemnités contractuelles convenues pour la partie qui obtient - de contractueel bepaalde vergoedingen voor de in het gelijk gestelde
gain de cause; partij;
- du caractère manifestement déraisonnable de la situation. - het kennelijk onredelijk karakter van de situatie.
Si la partie succombante bénéficie de l'aide juridique de deuxième Indien de in het ongelijk gestelde partij van de tweedelijns
ligne, l'indemnité de procédure est fixée au minimum établi par le Roi, sauf en cas de situation manifestement déraisonnable. Le juge motive spécialement sa décision sur ce point. Lorsque plusieurs parties bénéficient de l'indemnité de procédure à charge d'une même partie succombante, son montant est au maximum le double de l'indemnité de procédure maximale à laquelle peut prétendre le bénéficiaire qui est fondé à réclamer l'indemnité la plus élevée. Elle est répartie entre les parties par le juge. Aucune partie ne peut être tenue au paiement d'une indemnité pour l'intervention de l'avocat d'une autre partie au-delà du montant de juridische bijstand geniet, wordt de rechtsplegingsvergoeding vastgelegd op het door de Koning vastgestelde minimum, tenzij in geval van een kennelijk onredelijke situatie. De rechter motiveert in het bijzonder zijn beslissing op dat punt. Wanneer meerdere partijen de rechtsplegingsvergoeding ten laste van dezelfde in het ongelijk gestelde partij genieten, bedraagt het bedrag ervan maximum het dubbel van de maximale rechtsplegingsvergoeding waarop de begunstigde die gerechtigd is om de hoogste vergoeding te eisen aanspraak kan maken. Ze wordt door de rechter tussen de partijen verdeeld. Geen partij kan boven het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding worden aangesproken tot betaling van een vergoeding voor de
l'indemnité de procédure ». tussenkomst van de advocaat van een andere partij ».
B.2. Le juge a quo demande à la Cour si cette disposition viole les B.2. De verwijzende rechter vraagt het Hof of die bepaling de
articles 10 et 11 de la Constitution en ce qu'une indemnité de artikelen 10 en 11 van de Grondwet schendt in zoverre een
procédure peut être mise à charge de l'Etat belge lorsque le procureur rechtsplegingsvergoeding ten laste van de Belgische Staat kan worden
du Roi succombe dans son action en annulation d'un mariage, intentée gelegd wanneer de procureur des Konings in het ongelijk wordt gesteld
sur la base de l'article 184 du Code civil. bij zijn op grond van artikel 184 van het Burgerlijk Wetboek
ingestelde vordering tot nietigverklaring van een huwelijk.
Le juge a quo compare cette situation avec celle qui découle de De verwijzende rechter vergelijkt die situatie met die welke
l'article 162bis du Code d'instruction criminelle, selon lequel aucune voortvloeit uit artikel 162bis van het Wetboek van strafvordering,
indemnité de procédure ne peut être réclamée à l'Etat belge lorsque le volgens hetwelk geen enkele rechtsplegingsvergoeding van de Belgische
ministère public intente une action publique se soldant par un Staat kan worden geëist wanneer het openbaar ministerie een
strafvordering instelt die eindigt met een buitenvervolgingstelling of
non-lieu ou un acquittement. een vrijspraak.
B.3. L'article 162bis du Code d'instruction criminelle, avant sa B.3. Artikel 162bis van het Wetboek van strafvordering, vóór de
modification par la loi du 21 février 2010, disposait : wijziging ervan bij de wet van 21 februari 2010, bepaalde :
« Tout jugement de condamnation rendu contre le prévenu et les « Ieder veroordelend vonnis, uitgesproken tegen de beklaagde en tegen
personnes civilement responsables de l'infraction les condamnera de personen die voor het misdrijf burgerrechtelijk aansprakelijk zijn,
envers la partie civile à l'indemnité de procédure visée à l'article veroordeelt hen tot het betalen aan de burgerlijke partij van de
1022 du Code judiciaire. rechtsplegingsvergoeding bedoeld in artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek.
La partie civile qui aura lancé une citation directe et qui succombera De burgerlijke partij die rechtstreeks heeft gedagvaard en die in het
ongelijk wordt gesteld, zal veroordeeld worden tot het aan de
sera condamnée envers le prévenu à l'indemnité visée à l'article 1022 beklaagde betalen van de vergoeding bedoeld in artikel 1022 van het
du Code judiciaire. L'indemnité sera liquidée par le jugement ». Gerechtelijk Wetboek. De vergoeding wordt bepaald door het vonnis ».
B.4. Dans son arrêt n° 182/2008 du 18 décembre 2008 concernant les B.4. In zijn arrest nr. 182/2008 van 18 december 2008 met betrekking
recours en annulation de la loi du 21 avril 2007 relative à la tot de beroepen tot vernietiging van de wet van 21 april 2007
répétibilité des honoraires et des frais d'avocat, la Cour a jugé que betreffende de verhaalbaarheid van de erelonen en de kosten verbonden
les différences fondamentales entre le ministère public et la partie aan de bijstand van een advocaat, heeft het Hof geoordeeld dat de
civile pouvaient justifier la non-application, à charge de l'Etat, du fundamentele verschillen tussen het openbaar ministerie en de
système d'indemnisation forfaitaire prévu par la loi du 21 avril 2007. burgerlijke partij kunnen verantwoorden dat de in de wet van 21 april
En traitant différemment le ministère public et la partie civile, le 2007 bedoelde forfaitaire vergoedingsregeling niet wordt toegepast ten
législateur n'a donc pas méconnu le principe d'égalité et de laste van de Staat. Door het openbaar ministerie en de burgerlijke
partij verschillend te behandelen, heeft de wetgever het beginsel van
non-discrimination. gelijkheid en niet-discriminatie bijgevolg niet geschonden.
B.5. Par son arrêt n° 83/2011 du 18 mai 2011, la Cour a dit pour droit B.5. In zijn arrest nr. 83/2011 van 18 mei 2011 heeft het Hof op een
que l'article 1022 du Code judiciaire, avant l'entrée en vigueur de la prejudiciële vraag geantwoord dat artikel 1022 van het Gerechtelijk
loi du 21 février 2010, violait les articles 10 et 11 de la Wetboek, vóór de inwerkingtreding van de wet van 21 februari 2010, de
Constitution en ce qu'une indemnité de procédure pouvait être mise à artikelen 10 en 11 van de Grondwet schendt in zoverre een
charge de l'Etat belge lorsque l'auditorat du travail succombait dans rechtsplegingsvergoeding ten laste van de Belgische Staat kan worden
gelegd wanneer het arbeidsauditoraat in het ongelijk wordt gesteld bij
son action intentée sur pied de l'article 138bis, § 2, du Code zijn rechtsvordering ingesteld op grond van artikel 138bis, § 2, van
judiciaire. het Gerechtelijk Wetboek.
La Cour considérait en effet que le principe d'égalité et de Het Hof was met name van oordeel dat het beginsel van gelijkheid en
non-discrimination exige que ces actions, qui sont intentées par un niet-discriminatie vereist dat die rechtsvorderingen, die in naam van
organe public au nom de l'intérêt général et en toute indépendance, het algemeen belang en in alle onafhankelijkheid door een publiek
soient traitées de la même manière que les actions pénales. orgaan zijn ingesteld, op dezelfde wijze worden behandeld als de
Par son arrêt n° 43/2012 du 8 mars 2012, la Cour s'est prononcée dans strafvorderingen. In zijn arrest nr. 43/2012 van 8 maart 2012 heeft het Hof zich in
des termes analogues sur l'action en réparation intentée devant le soortgelijke bewoordingen uitgesproken over de herstelvordering die
tribunal civil par l'inspecteur urbaniste, sur la base de l'article door de stedenbouwkundig inspecteur, op grond van artikel 6.1.43 van
6.1.43 du Code flamand de l'aménagement du territoire. de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, voor de burgerlijke rechtbank
wordt ingesteld.
B.6. La loi du 21 février 2010 « modifiant les articles 1022 du Code B.6. Bij de wet van 21 februari 2010 « tot wijziging van de artikelen
judiciaire et 162bis du Code d'instruction criminelle et abrogeant 1022 van het Gerechtelijk Wetboek en 162bis van het Wetboek van
l'article 6 de la loi du 2 août 2002 concernant la lutte contre le strafvordering en tot opheffing van artikel 6 van de wet van 2
retard de paiement dans les transactions commerciales » a inséré dans augustus 2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand
bij handelstransacties » wordt in artikel 1022 van het Gerechtelijk
l'article 1022 du Code judiciaire un alinéa 8 qui dispose : Wetboek een achtste lid ingevoegd dat bepaalt :
« Aucune indemnité n'est due à charge de l'Etat : « Geen enkele vergoeding is verschuldigd ten laste van de Staat :
1° lorsque le ministère public intervient par voie d'action dans les 1° wanneer het openbaar ministerie bij wege van rechtsvordering in
procédures civiles conformément à l'article 138bis, § 1er; burgerlijke procedures tussenkomt overeenkomstig artikel 138bis, § 1;
2° lorsque l'auditorat du travail intente une action devant les 2° wanneer het arbeidsauditoraat een rechtsvordering instelt voor de
juridictions du travail conformément à l'article 138bis, § 2 ». arbeidsgerechten overeenkomstig artikel 138bis, § 2 ».
En vertu de l'article 6 de la loi du 21 février 2010, cette nouvelle Krachtens artikel 6 van de wet van 21 februari 2010, zal die nieuwe
disposition entrera en vigueur à une date à fixer par le Roi. bepaling in werking treden op een datum die de Koning zal bepalen.
Il ressort des travaux préparatoires de cette loi que le législateur a Uit de parlementaire voorbereiding van die wet blijkt dat de wetgever
voulu corriger une série d'imperfections de la loi du 21 avril 2007 een aantal tekortkomingen van de voormelde wet van 21 april 2007, die
précitée, qui sont sources d'injustices (Doc. parl., Chambre, aanleiding geven tot een aantal onbillijke situaties, heeft willen
2009-2010, DOC 52-2313/004, p. 4) et qu'il a voulu tenir compte de rechtzetten (Parl. St., Kamer, 2009-2010, DOC 52-2313/004, p. 4), en
dat hij rekening heeft willen houden met het voormelde arrest nr.
l'arrêt n° 182/2008 précité. Il a notamment prévu deux exonérations 182/2008. Hij heeft onder meer in twee nieuwe vrijstellingen voorzien
nouvelles « [a]fin de permettre au ministère public [et à l'auditorat « om het openbaar ministerie [en het arbeidsauditoraat] toe te staan
du travail] d'exercer [leur] action en toute indépendance sans tenir [hun] rechtsvordering uit te oefenen in volle onafhankelijkheid,
compte du risque financier lié au procès » (Doc. parl., Chambre, zonder rekening te houden met het financieel risico verbonden aan het
2009-2010, DOC 52-2313/001, p. 6). proces » (Parl. St., Kamer, 2009-2010, DOC 52-2313/001, p. 6).
B.7. L'action qui est en cause dans la présente affaire a été intentée B.7. De thans in het geding zijnde vordering is door de procureur des
exclusivement dans l'intérêt général et en toute indépendance, en vue Konings uitsluitend ingesteld in het algemeen belang en in volle
de faire respecter les conditions requises par le Code civil pour onafhankelijkheid, met het oog op het handhaven van de in het
contracter mariage. Burgerlijk Wetboek neergelegde huwelijksvoorwaarden.
L'action précitée du procureur du Roi doit par conséquent être traitée De voormelde vordering van de procureur des Konings moet bijgevolg op
de la même manière que l'action publique, de sorte que la question dezelfde wijze worden behandeld als de strafvordering, zodat de
préjudicielle appelle pour ce motif une réponse affirmative. prejudiciële vraag om die reden bevestigend dient te worden beantwoord.
Par ces motifs, Om die redenen,
la Cour het Hof
dit pour droit : zegt voor recht :
L'article 1022 du Code judiciaire, avant l'entrée en vigueur de la loi Artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, vóór de inwerkingtreding
du 21 février 2010, viole les articles 10 et 11 de la Constitution en van de wet van 21 februari 2010, schendt de artikelen 10 en 11 van de
ce qu'une indemnité de procédure peut être mise à charge de l'Etat Grondwet in zoverre een rechtsplegingsvergoeding ten laste van de
belge lorsque le procureur du Roi succombe dans son action en Belgische Staat kan worden gelegd wanneer de procureur des Konings in
annulation d'un mariage, intentée en vertu de l'article 184 du Code het ongelijk wordt gesteld bij zijn op grond van artikel 184 van het
Burgerlijk Wetboek ingestelde vordering tot nietigverklaring van een
civil. huwelijk.
Ainsi prononcé en langue néerlandaise et en langue française, Aldus uitgesproken in het Nederlands en het Frans, overeenkomstig
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het
la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 21 mars 2013. Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 21 maart 2013.
Le greffier, De griffier,
P.-Y. Dutilleux P.-Y. Dutilleux
Le président, De voorzitter,
M. Bossuyt M. Bossuyt
^