Etaamb.openjustice.be
Vue multilingue de Arrêt du --
← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 96/2012 du 19 juillet 2012 Numéro du rôle : 5190 En cause : la question préjudicielle concernant l'article 1022 du Code judiciaire, tel qu'il a été remplacé par l'article 7 de la loi du 21 avril 2007 relative à la répéti La Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De(...)"
Extrait de l'arrêt n° 96/2012 du 19 juillet 2012 Numéro du rôle : 5190 En cause : la question préjudicielle concernant l'article 1022 du Code judiciaire, tel qu'il a été remplacé par l'article 7 de la loi du 21 avril 2007 relative à la répéti La Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De(...) Uittreksel uit arrest nr. 96/2012 van 19 juli 2012 Rolnummer 5190 In zake : de prejudiciële vraag over artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, zoals vervangen bij artikel 7 van de wet van 21 april 2007 betreffende de verhaalbaarheid van de Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechter(...)
COUR CONSTITUTIONNELLE GRONDWETTELIJK HOF
Extrait de l'arrêt n° 96/2012 du 19 juillet 2012 Uittreksel uit arrest nr. 96/2012 van 19 juli 2012
Numéro du rôle : 5190 Rolnummer 5190
En cause : la question préjudicielle concernant l'article 1022 du Code In zake : de prejudiciële vraag over artikel 1022 van het Gerechtelijk
judiciaire, tel qu'il a été remplacé par l'article 7 de la loi du 21 Wetboek, zoals vervangen bij artikel 7 van de wet van 21 april 2007
avril 2007 relative à la répétibilité des honoraires et des frais betreffende de verhaalbaarheid van de erelonen en de kosten verbonden
d'avocat et modifié par la loi du 22 décembre 2008, posée par le aan de bijstand van een advocaat en gewijzigd bij de wet van 22
Tribunal de première instance de Bruxelles. december 2008, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Brussel.
La Cour constitutionnelle, Het Grondwettelijk Hof,
composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de
Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Derycke, rechters E. De Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P.
J. Spreutels, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul et F. Daoût, assistée du Moerman, E. Derycke, J. Spreutels, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul en F.
greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président R. Henneuse, Daoût, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter R. Henneuse,
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : wijst na beraad het volgende arrest :
I. Objet de la question préjudicielle et procédure I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging
Par jugement du 12 juin 2011 en cause de Jean-Paul Labruyère contre la Bij vonnis van 12 juni 2011 in zake Jean-Paul Labruyère tegen het
Région de Bruxelles-Capitale et le Service d'incendie et d'aide Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en de Brusselse Hoofdstedelijke
médicale urgente de la Région de Bruxelles-Capitale (SIAMU), dont Dienst voor Brandbestrijding en Dringende Medische Hulp (DBDMH),
l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 26 juillet 2011, le waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 26 juli
Tribunal de première instance de Bruxelles a posé la question 2011, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Brussel de volgende
préjudicielle suivante : prejudiciële vraag gesteld :
« Interprété en ce sens qu'il (l'article 1022 du Code judiciaire) ne « Schendt artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, in die zin
s'appliquerait pas aux procédures devant le Conseil d'Etat et ne geïnterpreteerd dat het niet van toepassing zou zijn op de
donnerait pas droit, de plein droit, à au moins l'indemnité moyenne de rechtsplegingen voor de Raad van State en niet van rechtswege recht
procédure prévue par cette disposition (selon le barème fixé par zou geven op ten minste de gemiddelde rechtsplegingsvergoeding waarin
l'A.R. du 21 avril 2007), l'article 1022 du Code judiciaire combiné die bepaling voorziet (volgens het in het koninklijk besluit van 21
april 2007 vastgestelde barema), en in samenhang gelezen met artikel
avec l'article 1382 du Code civil, viole-t-il les articles 10 et 11 de 1382 van het Burgerlijk Wetboek, de artikelen 10 en 11 van de
la Constitution en ce que la partie adverse qui obtient gain de cause Grondwet, in zoverre de tegenpartij die in het gelijk wordt gesteld in
dans le cadre d'une procédure devant le Conseil d'Etat ne peut être het raam van een rechtspleging voor de Raad van State niet kan worden
indemnisée pour les frais exposés dans le cadre de cette procédure vergoed voor de in het raam van die rechtspleging gemaakte kosten
alors que si le litige avait été porté devant les juridictions terwijl, indien het geschil bij de gewone rechtscolleges aanhangig was
judiciaires, elle aurait obtenu le remboursement forfaitaire des frais gemaakt, zij de forfaitaire terugbetaling zou hebben verkregen van de
et honoraires exposés pour sa défense ? ». voor haar verdediging gemaakte kosten en betaalde erelonen ? ».
(...) (...)
III. En droit III. In rechte
(...) (...)
Quant à la recevabilité de l'intervention de l'ASBL « Syndicat des Ten aanzien van de ontvankelijkheid van de tussenkomst van de vzw «
Avocats pour la Démocratie » Syndicat des Avocats pour la Démocratie »
B.1.1. Le Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale et le B.1.1. De Brusselse Hoofdstedelijke Regering en de Brusselse
Service d'incendie et d'aide médicale urgente de la Région de Hoofdstedelijke Dienst voor Brandbestrijding en Dringende Medische
Bruxelles-Capitale contestent la recevabilité de l'intervention de Hulp betwisten de ontvankelijkheid van de tussenkomst van de vzw «
l'ASBL « Syndicat des Avocats pour la Démocratie ». Ils estiment que Syndicat des Avocats pour la Démocratie ». Zij zijn van mening dat die
cette ASBL, qui n'est partie ni à la procédure devant la juridiction a vzw, die geen partij is bij de rechtspleging voor het verwijzende
quo, ni à une procédure analogue, ne peut justifier de l'intérêt rechtscollege, noch bij een vergelijkbare rechtspleging, niet kan doen
requis pour intervenir. blijken van het vereiste belang om tussen te komen.
B.1.2. Si la Cour doit éviter que n'interviennent devant elle des B.1.2. Ofschoon het Hof moet vermijden dat voor het Hof personen in
personnes qui n'ont qu'un intérêt hypothétique aux questions rechte treden die slechts een hypothetisch belang hebben bij de aan
préjudicielles qui lui sont posées, elle doit avoir égard à l'autorité het Hof gestelde prejudiciële vragen, dient het rekening te houden met
de chose jugée renforcée qui découle de l'article 26, § 2, alinéa 2, het versterkte gezag van gewijsde dat voortvloeit uit artikel 26, § 2,
2°, de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour constitutionnelle tweede lid, 2°, van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het
et prévenir la multiplication de questions préjudicielles portant sur Grondwettelijk Hof en ervoor te zorgen dat prejudiciële vragen met
des problèmes identiques. En permettant que toute personne justifiant betrekking tot identieke problemen niet worden vermenigvuldigd. Door
toe te staan dat elke persoon die doet blijken van een belang de
d'un intérêt puisse demander l'annulation d'une disposition dont la vernietiging kan vorderen van een bepaling waarvan het Hof, uitspraak
Cour, statuant sur question préjudicielle, a constaté qu'elle violait doende op een prejudiciële vraag, heeft vastgesteld dat ze de Grondwet
la Constitution, l'article 4, alinéa 2, qui a été introduit dans la schendt, heeft artikel 4, tweede lid, dat in de bijzondere wet van 6
loi spéciale du 6 janvier 1989 par la loi spéciale du 9 mars 2003, a januari 1989 is ingevoerd bij de bijzondere wet van 9 maart 2003, het
accru l'effet que peut avoir un arrêt préjudiciel sur des personnes gevolg versterkt dat een op prejudiciële vraag gewezen arrest kan
qui n'étaient pas parties à cet arrêt. hebben voor de personen die geen partij waren bij dat arrest.
B.1.3. Il convient donc d'admettre que justifient d'un intérêt à B.1.3. Er dient dus te worden aangenomen dat de personen die het
intervenir devant la Cour les personnes qui apportent la preuve afdoende bewijs leveren van het rechtstreekse gevolg dat het antwoord
suffisante de l'effet direct que peut avoir sur leur situation dat het Hof op een prejudiciële vraag zal geven, voor hun persoonlijke
personnelle la réponse que va donner la Cour à une question situatie kan hebben, doen blijken van een belang om voor het Hof
préjudicielle. tussen te komen.
B.1.4. Il convient également d'admettre que justifient d'un intérêt à B.1.4. Er dient eveneens te worden aangenomen dat doen blijken van een
intervenir devant la Cour les personnes morales qui, défendant un belang om tussen te komen voor het Hof, de rechtspersonen die een
intérêt collectif, disposeraient à ce titre d'un intérêt suffisant à collectief belang verdedigen en in die zin zouden beschikken over een
introduire un recours en annulation subséquent à un arrêt rendu sur toereikend belang om een beroep tot vernietiging in te dienen volgend
une question préjudicielle, en application de l'article 4, alinéa 2, op een arrest gewezen op een prejudiciële vraag, met toepassing van
de la loi spéciale du 6 janvier 1989, ou à intervenir dans une telle artikel 4, tweede lid, van de bijzondere wet van 6 januari 1989, of om
procédure en annulation et qui apportent la preuve suffisante de in een dergelijke vernietigingsprocedure tussen te komen, en die het
l'effet direct que peut avoir sur cet intérêt collectif la réponse que afdoende bewijs leveren van het rechtstreekse gevolg dat het antwoord
va donner la Cour à la question préjudicielle. dat het Hof op de prejudiciële vraag zal geven, voor dat collectieve
B.1.5. L'ASBL « Syndicat des Avocats pour la Démocratie » a, en vertu belang kan hebben. B.1.5. De vzw « Syndicat des Avocats pour la Démocratie » heeft, op
de ses statuts, notamment pour objet de « promouvoir et garantir les grond van haar statuten, met name tot doel « de rechten van de
droits de la défense » et de « promouvoir et garantir, pour les verdediging te bevorderen en te waarborgen » en « voor met name de
citoyens, notamment les plus démunis ou victimes d'atteintes aux meest noodlijdende burgers of slachtoffers van inbreuken op de
droits de l'homme, l'accès au meilleur droit et à une justice mensenrechten de toegang tot het beste recht en een democratische,
démocratique, moderne et humaine ». Un tel objet social est moderne en menselijke justitie te bevorderen en te waarborgen ». Een
susceptible d'être directement affecté par la réponse que la Cour dergelijk maatschappelijk doel kan rechtstreeks worden geraakt door
donnera à une question préjudicielle relative à la prise en charge des het antwoord dat het Hof zal geven op een prejudiciële vraag met
honoraires de l'avocat de l'autorité administrative par la partie betrekking tot de tenlasteneming van de erelonen van de advocaat van
requérante devant le Conseil d'Etat. de administratieve overheid door de verzoekende partij voor de Raad van State.
B.1.6. L'intervention est recevable. B.1.6. De tussenkomst is ontvankelijk.
Quant au fond Ten gronde
B.2.1. La question préjudicielle porte sur l'article 1022 du Code B.2.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op artikel 1022 van het
judiciaire, qui disposait, avant sa modification par la loi du 21 Gerechtelijk Wetboek, dat, vóór de wijziging ervan bij de wet van 21
février 2010 : februari 2010, bepaalde :
« L'indemnité de procédure est une intervention forfaitaire dans les « De rechtsplegingsvergoeding is een forfaitaire tegemoetkoming in de
frais et honoraires d'avocat de la partie ayant obtenu gain de cause. kosten en erelonen van de advocaat van de in het gelijk gestelde partij.
Na het advies te hebben ingewonnen van de Orde van Vlaamse Balies en
Après avoir pris l'avis de l'Ordre des barreaux francophones et van de Ordre des barreaux francophones et germanophone, stelt de
Koning, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad de
germanophone et de l'Orde van Vlaamse Balies, le Roi établit par basis-, minimum- en maximumbedragen vast van de
arrêté délibéré en Conseil des ministres, les montants de base, minima rechtsplegingsvergoeding, onder meer in functie van de aard van de
et maxima de l'indemnité de procédure, en fonction notamment de la zaak en van de belangrijkheid van het geschil.
nature de l'affaire et de l'importance du litige. Op verzoek van een van de partijen, dat in voorkomend geval wordt
A la demande d'une des parties, éventuellement formulée sur gedaan na ondervraging door de rechter, kan deze bij een met
interpellation par le juge, celui-ci peut, par décision spécialement bijzondere redenen omklede beslissing ofwel de vergoeding verminderen,
motivée, soit réduire l'indemnité soit l'augmenter, sans pour autant ofwel die verhogen, zonder de door de Koning bepaalde maximum- en
dépasser les montants maxima et minima prévus par le Roi. Dans son minimumbedragen te overschrijden. Bij zijn beoordeling houdt de
appréciation, le juge tient compte : rechter rekening met :
- de la capacité financière de la partie succombante, pour diminuer le - de financiële draagkracht van de verliezende partij, om het bedrag
montant de l'indemnité; van de vergoeding te verminderen;
- de la complexité de l'affaire; - de complexiteit van de zaak;
- des indemnités contractuelles convenues pour la partie qui obtient - de contractueel bepaalde vergoedingen voor de in het gelijk gestelde
gain de cause; partij;
- du caractère manifestement déraisonnable de la situation. - het kennelijk onredelijk karakter van de situatie.
Si la partie succombante bénéficie de l'aide juridique de deuxième Indien de in het ongelijk gestelde partij van de tweedelijns
ligne, l'indemnité de procédure est fixée au minimum établi par le Roi, sauf en cas de situation manifestement déraisonnable. Le juge motive spécialement sa décision sur ce point. Lorsque plusieurs parties bénéficient de l'indemnité de procédure à charge d'une même partie succombante, son montant est au maximum le double de l'indemnité de procédure maximale à laquelle peut prétendre le bénéficiaire qui est fondé à réclamer l'indemnité la plus élevée. Elle est répartie entre les parties par le juge. Aucune partie ne peut être tenue au paiement d'une indemnité pour l'intervention de l'avocat d'une autre partie au-delà du montant de juridische bijstand geniet, wordt de rechtsplegingsvergoeding vastgelegd op het door de Koning vastgestelde minimum, tenzij in geval van een kennelijk onredelijke situatie. De rechter motiveert in het bijzonder zijn beslissing op dat punt. Wanneer meerdere partijen de rechtsplegingsvergoeding ten laste van dezelfde in het ongelijk gestelde partij genieten, bedraagt het bedrag ervan maximum het dubbel van de maximale rechtsplegingsvergoeding waarop de begunstigde die gerechtigd is om de hoogste vergoeding te eisen aanspraak kan maken. Ze wordt door de rechter tussen de partijen verdeeld. Geen partij kan boven het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding worden aangesproken tot betaling van een vergoeding voor de
l'indemnité de procédure ». tussenkomst van de advocaat van een andere partij ».
B.2.2. L'article 2 de la loi du 21 février 2010 « modifiant les B.2.2. Artikel 2 van de wet van 21 februari 2010 « tot wijziging van
articles 1022 du Code judiciaire et 162bis du Code d'instruction de artikelen 1022 van het Gerechtelijk Wetboek en 162bis van het
criminelle et abrogeant l'article 6 de la loi du 2 août 2002 Wetboek van strafvordering en tot opheffing van artikel 6 van de wet
concernant la lutte contre le retard de paiement dans les transactions van 2 augustus 2002 betreffende de bestrijding van de
commerciales » modifie l'article 1022 du Code judiciaire de la façon betalingsachterstand bij handelstransacties » wijzigt artikel 1022 van
suivante : het Gerechtelijk Wetboek als volgt :
1° à l'alinéa 4, les mots « Le juge motive spécialement sa décision 1° in het vierde lid, worden de woorden « De rechter motiveert in het
sur ce point » sont remplacés par les mots « Sur ce point, le juge bijzonder zijn beslissing op dat punt » vervangen door de woorden «
Wat dit punt betreft, omkleedt de rechter zijn beslissing tot
motive spécialement sa décision de réduction »; verlaging met bijzondere redenen »;
2° l'alinéa 5 est remplacé par ce qui suit : 2° het vijfde lid wordt vervangen als volgt :
« Lorsque, dans un même lien d'instance, plusieurs parties bénéficient « Wanneer binnen eenzelfde gerechtelijke band meerdere partijen de
de l'indemnité de procédure à charge d'une ou de plusieurs parties rechtsplegingsvergoeding ten laste van één of meer in het ongelijk
succombantes, ce montant est au maximum le double de l'indemnité de gestelde partijen genieten, bedraagt het bedrag ervan maximum het
procédure maximale à laquelle peut prétendre le bénéficiaire qui est dubbel van de maximale rechtsplegingsvergoeding waarop de begunstigde
fondé à réclamer l'indemnité la plus élevée. Elle est répartie entre die gerechtigd is om de hoogste vergoeding te eisen aanspraak kan
les parties par le juge »; maken. Ze wordt door de rechter tussen de partijen verdeeld »;
3° l'article est complété par deux alinéas, rédigés comme suit : 3° het artikel wordt aangevuld met twee leden, luidende :
« Lorsque l'instance se clôture par une décision rendue par défaut et « Wanneer het geding wordt afgesloten met een beslissing gewezen bij
verstek en geen enkele in het ongelijk gestelde partij ooit is
qu'aucune partie succombante n'a jamais comparu ou lorsque toutes les verschenen, of wanneer alle in het ongelijk gestelde partijen op de
parties succombantes ont comparu à l'audience d'introduction mais inleidende zitting zijn verschenen maar de rechtsvordering niet hebben
n'ont pas contesté la demande ou qu'elles demandent exclusivement des betwist, of wanneer zij uitsluitend uitstel van betaling vragen, is
termes et délais, le montant de l'indemnité de procédure est celui de het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding dat van de
l'indemnité minimale. minimumvergoeding.
Aucune indemnité n'est due à charge de l'Etat : Geen enkele vergoeding is verschuldigd ten laste van de Staat :
1° lorsque le ministère public intervient par voie d'action dans les 1° wanneer het openbaar ministerie bij wege van rechtsvordering in
procédures civiles conformément à l'article 138bis, § 1er; burgerlijke procedures tussenkomt overeenkomstig artikel 138bis, § 1;
2° lorsque l'auditorat du travail intente une action devant les 2° wanneer het arbeidsauditoraat een rechtsvordering instelt voor de
juridictions du travail conformément à l'article 138bis, § 2 ». arbeidsgerechten overeenkomstig artikel 138bis, § 2 ».
En vertu de l'article 6 de la loi du 21 février 2010, ces Krachtens artikel 6 van de wet van 21 februari 2010 zullen die
modifications entreront en vigueur à une date que le Roi fixera. wijzigingen in werking treden op een door de Koning vast te stellen
B.3. La Cour est invitée à se prononcer sur la compatibilité, avec les datum. B.3. Het Hof wordt verzocht zich uit te spreken over de
articles 10 et 11 de la Constitution, de l'article 1022 du Code bestaanbaarheid met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet van artikel
1022 van het Gerechtelijk Wetboek, in samenhang gelezen met artikel
judiciaire, combiné avec l'article 1382 du Code civil. La juridiction 1382 van het Burgerlijk Wetboek. Het verwijzende rechtscollege
a quo interprète l'article 1022 du Code judiciaire en ce sens qu'il interpreteert artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek in die zin dat
n'est pas applicable aux procédures devant le Conseil d'Etat, de sorte het niet van toepassing is op de rechtsplegingen voor de Raad van
que la partie qui obtient gain de cause devant cette juridiction ne State, zodat de partij die voor dat rechtscollege in het gelijk wordt
peut y réclamer l'indemnité de procédure qu'il prévoit, ce qui lui gesteld er de rechtsplegingsvergoeding niet kan eisen waarin dat
artikel voorziet, waardoor hij ertoe wordt verplicht een nieuwe
impose d'introduire une nouvelle procédure devant le juge civil afin procedure in te stellen voor de burgerlijke rechter teneinde, op grond
d'obtenir, sur la base des articles 1382 et suivants du Code civil, le van de artikelen 1382 en volgende van het Burgerlijk Wetboek, de
remboursement de ses frais et honoraires d'avocat. terugbetaling van zijn kosten en erelonen van de advocaat te
B.4.1. Cette interprétation, qui repose sur une lecture combinée de verkrijgen. B.4.1. Die interpretatie, die berust op een gecombineerde lezing van
l'article 2 du Code judiciaire, de l'article 30, §§ 5 à 9, des lois artikel 2 van het Gerechtelijk Wetboek, van artikel 30, §§ 5 tot 9,
sur le Conseil d'Etat, coordonnées le 12 janvier 1973, et de l'article van de op 12 januari 1973 gecoördineerde wetten op de Raad van State
66 de l'arrêté du Régent du 23 août 1948 « déterminant la procédure en van artikel 66 van het besluit van de Regent van 23 augustus 1948 «
tot regeling van de rechtspleging voor de afdeling bestuursrechtspraak
devant la section du contentieux administratif du Conseil d'Etat », van de Raad van State », wordt bevestigd door de rechtspraak van de
est confortée par la jurisprudence du Conseil d'Etat (CE, 4 mars 2008, Raad van State (RvSt, 4 maart 2008, nr. 180.510; RvSt, 22 mei 2008,
n° 180.510; CE, 22 mai 2008, n° 183.222; CE, 15 juillet 2008, n° nr. 183.222; RvSt, 15 juli 2008, nr. 185.410; RvSt, 16 februari 2009,
185.410; CE, 16 février 2009, n° 190.518). nr. 190.518).
B.4.2. Par l'arrêt n° 118/2009 du 16 juillet 2009, la Cour a jugé B.4.2. Bij het arrest nr. 118/2009 van 16 juli 2009 heeft het Hof
qu'ainsi interprété, l'article 1022 du Code judiciaire ne viole pas geoordeeld dat artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, aldus
les articles 10 et 11 de la Constitution, dès lors que, par geïnterpreteerd, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet schendt,
aangezien, door de gecombineerde toepassing, voor de justitiële
l'application combinée, devant le juge judiciaire, des articles 1382 rechter, van de artikelen 1382 van het Burgerlijk Wetboek en 1022 van
du Code civil et 1022 du Code judiciaire, la différence de traitement het Gerechtelijk Wetboek, het verschil in behandeling tussen de
entre la partie requérante qui obtient gain de cause devant le Conseil verzoekende partij die in het gelijk wordt gesteld voor de Raad van
d'Etat et la partie qui obtient gain de cause devant une juridiction State, en de partij die in het gelijk wordt gesteld voor een
justitieel gerecht, gevolgen heeft die niet als onevenredig kunnen
de l'ordre judiciaire a des effets qui ne peuvent être considérés worden beschouwd. Immers, de verzoekende partij die de
comme disproportionnés. En effet, la partie requérante qui obtient nietigverklaring, door de Raad van State, van de door haar bestreden
l'annulation par le Conseil d'Etat de l'acte qu'elle a attaqué peut handeling verkrijgt, kan vervolgens de zaak bij de justitiële rechter
ensuite saisir le juge judiciaire sur la base de l'article 1382 du aanhangig maken op grond van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek.
Code civil. Elle peut à cette occasion soutenir que l'illégalité Zij kan daarbij aanvoeren dat de onwettigheid die zij door de Raad van
qu'elle a fait censurer par le Conseil d'Etat constitue une faute et State heeft laten afkeuren, een fout inhoudt en dat haar nadeel onder
faire valoir que son dommage consiste notamment à avoir dû faire appel meer erin bestaat dat zij een beroep heeft moeten doen op een
à un avocat. C'est d'ailleurs ce que le juge a quo a admis en l'espèce advocaat. Dat is overigens wat de verwijzende rechter te dezen heeft
en ce qui concerne les procédures devant le Conseil d'Etat dans aanvaard ten aanzien van de rechtsplegingen voor de Raad van State
lesquelles la partie requérante a obtenu gain de cause. waarin de verzoekende partij in het gelijk is gesteld.
B.5. L'action devant le juge judiciaire sur la base de l'article 1382 B.5. De vordering voor de justitiële rechter op grond van artikel 1382
du Code civil ne permet cependant pas à la partie adverse qui obtient van het Burgerlijk Wetboek maakt het de tegenpartij die voor de Raad
gain de cause devant le Conseil d'Etat d'obtenir le remboursement des van State in het gelijk is gesteld, evenwel niet mogelijk de
frais d'avocat qu'elle a dû exposer pour mener la procédure devant la terugbetaling te verkrijgen van de advocatenkosten die zij heeft
juridiction administrative. En effet, il ne peut être soutenu, hors opgelopen om de rechtspleging voor het administratieve rechtscollege
l'hypothèse des procédures téméraires et vexatoires, que le fait te kunnen voeren. Er kan immers niet worden aangevoerd, buiten de
d'intenter un recours en annulation devant le Conseil d'Etat, lorsque hypothese van tergend en roekeloos geding, dat het feit een beroep tot
ce recours est rejeté, serait constitutif d'une faute au sens de nietigverklaring voor de Raad van State in te stellen, wanneer dat
beroep is verworpen, voor de verzoekende partij een fout zou inhouden
l'article 1382 du Code civil dans le chef de la partie requérante. in de zin van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek.
B.6. L'application combinée des articles 1022 du Code judiciaire et B.6. De gecombineerde toepassing van de artikelen 1022 van het
1382 du Code civil crée dès lors deux différences de traitement : Gerechtelijk Wetboek en 1382 van het Burgerlijk Wetboek voert
d'une part, la partie adverse devant le Conseil d'Etat, qui ne peut bijgevolg twee verschillen in behandeling in : enerzijds, wordt de
obtenir une indemnisation pour les frais et honoraires de son avocat tegenpartij voor de Raad van State, die geen vergoeding kan verkrijgen
même lorsqu'elle obtient gain de cause, est traitée différemment de voor de kosten en erelonen van haar advocaat, zelfs wanneer zij in het
l'autorité publique, partie à un litige porté devant une juridiction gelijk is gesteld, anders behandeld dan de overheid, partij bij een
de l'ordre judiciaire, qui obtient gain de cause devant cette geschil voor een justitieel gerecht, die in het gelijk wordt gesteld
juridiction et bénéficie de l'application de l'article 1022 du Code voor dat rechtscollege en die de toepassing van artikel 1022 van het
judiciaire; d'autre part, la partie requérante devant le Conseil Gerechtelijk Wetboek geniet; anderzijds, worden de verzoekende partij
d'Etat et la partie adverse devant cette juridiction sont aussi voor de Raad van State en de tegenpartij voor dat rechtscollege ook
traitées différemment en ce qui concerne la possibilité d'obtenir le verschillend behandeld ten aanzien van de mogelijkheid om de
remboursement forfaitaire des frais et honoraires d'avocat qu'elles forfaitaire terugbetaling te verkrijgen van de door hen opgelopen
ont exposés lorsqu'elles obtiennent gain de cause devant le Conseil kosten en erelonen van de advocaat wanneer zij voor de Raad van State
d'Etat, seule la première ayant la possibilité d'obtenir sur la base in het gelijk zijn gesteld, waarbij alleen de eerstgenoemde de
de l'article 1382 du Code civil le remboursement des frais et mogelijkheid heeft op grond van artikel 1382 van het Burgerlijk
Wetboek de terugbetaling te verkrijgen van de door haar opgelopen
honoraires qu'elle a exposés. kosten en erelonen.
B.7. Tijdens de parlementaire voorbereiding betreffende het in het
B.7. Au cours des travaux préparatoires relatifs à l'article 1022 du geding zijnde artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek werd
Code judiciaire en cause, il a été fait état, à plusieurs reprises, de herhaaldelijk het voornemen van de wetgever vermeld om een wetgeving
l'intention du législateur d'adopter une législation relative à la aan te nemen met betrekking tot de verhaalbaarheid van de kosten en de
répétibilité des frais et honoraires d'avocat devant le Conseil d'Etat
(Doc. parl., Sénat, 2006-2007, n° 3-1686/1, p. 3; ibid., n° 3-1686/5, erelonen van een advocaat voor de Raad van State (Parl. St., Senaat,
pp. 26 et 30). La section de législation du Conseil d'Etat avait 2006-2007, nr. 3-1686/1, p. 3; ibid., nr. 3-1686/5, pp. 26 en 30). De
relevé qu'il conviendrait de justifier, au regard des articles 10 et afdeling wetgeving van de Raad van State had opgemerkt dat, in het
11 de la Constitution, pour quelle raison la répétibilité ne serait licht van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, zou moeten worden
pas applicable notamment devant le Conseil d'Etat (Doc. parl., Sénat, verantwoord waarom de verhaalbaarheid niet zou gelden voor met name de
2006-2007, n° 3-1686/3, p. 2). Il avait été répondu que cette Raad van State (Parl. St., Senaat, 2006-2007, nr. 3-1686/3, p. 2). Er
extension ne pourrait provenir que d'autres lois dont l'élaboration ne werd geantwoord dat die uitbreiding enkel kon voortvloeien uit andere
pouvait ralentir le processus législatif en cours (Doc. parl., Sénat, wetten waarvan de totstandkoming het lopende wetgevend proces niet
2006-2007, n° 3-1685/5, p. 26). mocht vertragen (Parl. St., Senaat, 2006-2007, nr. 3-1686/5, p. 26).
B.8. Il relève du pouvoir d'appréciation du législateur d'estimer s'il B.8. Het staat aan de wetgever te beoordelen of het opportuun is een
est opportun d'établir un régime de répétibilité des frais et stelsel voor de verhaalbaarheid van de kosten en erelonen van de
honoraires d'avocat applicable aux procédures menées devant le Conseil advocaat in te voeren dat van toepassing is op de rechtsplegingen voor
d'Etat. de Raad van State.
B.9. L'article 1022 du Code judiciaire ne s'applique pas dans toutes B.9. Artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek is niet van toepassing
les hypothèses où l'autorité publique obtient gain de cause devant une in alle gevallen waarin de overheid in het gelijk wordt gesteld voor
juridiction de l'ordre judiciaire, de sorte qu'elle n'obtient pas een justitieel gerecht, zodat zij niet stelselmatig de forfaitaire
systématiquement le remboursement forfaitaire de ses frais d'avocats terugbetaling van haar advocatenkosten verkrijgt in alle geschillen
dans tous les litiges qu'elle gagne. Ainsi, en vertu de l'article die zij wint. Op grond van artikel 1017, tweede lid, van het
1017, alinéa 2, du Code judiciaire, la condamnation aux dépens est Gerechtelijk Wetboek wordt de verwijzing in de kosten aldus steeds
toujours prononcée, pour certains contentieux visés par cette uitgesproken, voor bepaalde geschillen die in die bepaling worden
disposition, à charge de l'autorité publique ou de l'organisme public, beoogd, ten laste van de overheid of de openbare instelling, ongeacht
quelle que soit l'issue du litige. de afloop van het geschil.
Le législateur a pu estimer qu'il existe des contentieux dans lesquels De wetgever vermocht ervan uit te gaan dat er geschillen bestaan
il ne serait pas justifié que la personne qui conteste une décision waarin het niet verantwoord zou zijn dat de persoon die een hem
administrative la concernant et qui échoue dans cette contestation betreffende administratieve beslissing betwist en het niet haalt in
soit tenue de rembourser une part des frais et honoraires d'avocat die betwisting, ertoe zou zijn gehouden een deel van de kosten en
exposés par l'administration défendant la légalité de la décision. erelonen van de advocaat terug te betalen die de administratie heeft
opgelopen bij de verdediging van de wettigheid van de beslissing.
B.10. Quant à la différence de traitement entre les parties à la B.10. Het verschil in behandeling onder de procespartijen voor de Raad
procédure devant le Conseil d'Etat, elle repose sur un critère van State berust op een relevant criterium. De overheid, steller van
pertinent. En effet, l'autorité publique auteur de l'acte, partie de handeling, tegenpartij voor de Raad van State, beschikt immers in
adverse devant le Conseil d'Etat, dispose en principe, antérieurement beginsel, vóór de geschilprocedure, over alle nuttige middelen en
à la procédure contentieuse, de toutes les ressources et informations gegevens die haar in staat stellen de wettigheid van de handeling te
verdedigen, waardoor zij zich bevindt in een specifieke situatie ten
utiles lui permettant de défendre la légalité de l'acte, ce qui la aanzien van de noodzaak om een beroep te doen op de bijstand van een
place dans une situation spécifique quant à la nécessité de recourir à advocaat. In de omgekeerde situatie kan de verzoekende partij die kan
l'assistance d'un avocat. Dans la situation inverse, la partie aantonen dat zij schade heeft geleden als gevolg van de onwettige
requérante qui peut prouver qu'elle a subi un dommage du fait de handeling, aanvoeren dat de kosten die zij heeft opgelopen, aangezien
l'acte illégal peut faire valoir que les frais qu'elle a dû exposer, zij de nietigverklaring van de handeling die haar benadeelde, niet zou
dès lors qu'elle n'aurait pu obtenir l'annulation de l'acte qui lui hebben kunnen verkrijgen zonder de bijstand van een advocaat, deel
faisait grief sans l'assistance d'un avocat, font partie de ce uitmaken van die schade. Dat verschil in situaties verantwoordt dat de
dommage. Cette différence de situations justifie que l'autorité ne overheid de terugbetaling van de kosten en erelonen van haar advocaat
puisse obtenir le remboursement des frais et honoraires de son avocat ten laste van de verzoekende partij wier beroep is verworpen, niet kan
à charge de la partie requérante dont le recours est rejeté, alors que verkrijgen, terwijl de verzoekende partij die de nietigverklaring van
la partie requérante qui obtient l'annulation de l'acte peut obtenir de handeling verkrijgt, de forfaitaire terugbetaling van haar kosten
le remboursement forfaitaire de ses frais et honoraires d'avocat. en erelonen van de advocaat kan verkrijgen.
B.11. Enfin, l'absence de possibilité, pour l'autorité publique qui B.11. Ten slotte brengt de ontstentenis van de mogelijkheid, voor de
obtient gain de cause au Conseil d'Etat, de récupérer une partie des overheid die in het gelijk wordt gesteld voor de Raad van State, om
frais et honoraires de son avocat auprès de la partie requérante n'a een deel van de kosten en erelonen van haar advocaat te recupereren
pas de conséquences disproportionnées. Même s'il est exact que toutes bij de verzoekende partij, geen onevenredige gevolgen met zich mee.
les autorités publiques appelées à être parties adverses dans des Hoewel het juist is dat alle overheden die ertoe worden gebracht
tegenpartij te zijn in de rechtsplegingen voor de Raad van State, niet
procédures au Conseil d'Etat ne disposent pas des mêmes moyens, over dezelfde middelen beschikken, met name op het vlak van personeel
notamment en termes de personnel spécialisé dans le contentieux dat in het administratief contentieux is gespecialiseerd, kan worden
administratif, il peut être admis qu'en règle générale, l'autorité qui aangenomen dat, in het algemeen, de overheid die de handeling aanneemt
a adopté l'acte dont la légalité a été mise en cause dispose, pour waarvan de wettigheid in het geding is gebracht, beschikt over
organiser de manière satisfaisante la défense de la légalité de l'acte menselijke en financiële middelen waarover de verzoekende partij niet
attaqué, de ressources humaines et financières suffisantes dont ne noodzakelijk beschikt, om de verdediging van de wettigheid van de
dispose pas nécessairement la partie requérante. bestreden handeling op bevredigende wijze te regelen.
B.12. La question préjudicielle appelle une réponse négative. B.12. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord.
Par ces motifs, Om die redenen,
la Cour het Hof
dit pour droit : zegt voor recht :
Interprété en ce sens qu'il ne s'applique pas aux procédures devant le In die zin geïnterpreteerd dat het niet van toepassing is op de
Conseil d'Etat, l'article 1022 du Code judiciaire, combiné avec rechtsplegingen voor de Raad van State, schendt artikel 1022 van het
Gerechtelijk Wetboek, in samenhang gelezen met artikel 1382 van het
l'article 1382 du Code civil, ne viole pas les articles 10 et 11 de la Burgerlijk Wetboek, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet.
Constitution. Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise, Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het
la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 19 juillet 2012. Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 19 juli 2012.
Le greffier, De griffier,
P.-Y. Dutilleux P.-Y. Dutilleux
Le président, De voorzitter,
R. Henneuse R. Henneuse
^