← Retour vers "Extrait de l'arrêt n° 96/2012 du 19 juillet 2012 Numéro du rôle : 5190 En cause :
la question préjudicielle concernant l'article 1022 du Code judiciaire, tel qu'il a été remplacé par
l'article 7 de la loi du 21 avril 2007 relative à la répéti La
Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De(...)"
Extrait de l'arrêt n° 96/2012 du 19 juillet 2012 Numéro du rôle : 5190 En cause : la question préjudicielle concernant l'article 1022 du Code judiciaire, tel qu'il a été remplacé par l'article 7 de la loi du 21 avril 2007 relative à la répéti La Cour constitutionnelle, composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De(...) | Uittreksel uit arrest nr. 96/2012 van 19 juli 2012 Rolnummer 5190 In zake : de prejudiciële vraag over artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, zoals vervangen bij artikel 7 van de wet van 21 april 2007 betreffende de verhaalbaarheid van de Het Grondwettelijk Hof, samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de rechter(...) |
---|---|
COUR CONSTITUTIONNELLE | GRONDWETTELIJK HOF |
Extrait de l'arrêt n° 96/2012 du 19 juillet 2012 | Uittreksel uit arrest nr. 96/2012 van 19 juli 2012 |
Numéro du rôle : 5190 | Rolnummer 5190 |
En cause : la question préjudicielle concernant l'article 1022 du Code | In zake : de prejudiciële vraag over artikel 1022 van het Gerechtelijk |
judiciaire, tel qu'il a été remplacé par l'article 7 de la loi du 21 | Wetboek, zoals vervangen bij artikel 7 van de wet van 21 april 2007 |
avril 2007 relative à la répétibilité des honoraires et des frais | betreffende de verhaalbaarheid van de erelonen en de kosten verbonden |
d'avocat et modifié par la loi du 22 décembre 2008, posée par le | aan de bijstand van een advocaat en gewijzigd bij de wet van 22 |
Tribunal de première instance de Bruxelles. | december 2008, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te Brussel. |
La Cour constitutionnelle, | Het Grondwettelijk Hof, |
composée des présidents R. Henneuse et M. Bossuyt, et des juges E. De | samengesteld uit de voorzitters R. Henneuse en M. Bossuyt, en de |
Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Derycke, | rechters E. De Groot, L. Lavrysen, A. Alen, J.-P. Snappe, J.-P. |
J. Spreutels, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul et F. Daoût, assistée du | Moerman, E. Derycke, J. Spreutels, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul en F. |
greffier P.-Y. Dutilleux, présidée par le président R. Henneuse, | Daoût, bijgestaan door de griffier P.-Y. Dutilleux, onder voorzitterschap van voorzitter R. Henneuse, |
après en avoir délibéré, rend l'arrêt suivant : | wijst na beraad het volgende arrest : |
I. Objet de la question préjudicielle et procédure | I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging |
Par jugement du 12 juin 2011 en cause de Jean-Paul Labruyère contre la | Bij vonnis van 12 juni 2011 in zake Jean-Paul Labruyère tegen het |
Région de Bruxelles-Capitale et le Service d'incendie et d'aide | Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en de Brusselse Hoofdstedelijke |
médicale urgente de la Région de Bruxelles-Capitale (SIAMU), dont | Dienst voor Brandbestrijding en Dringende Medische Hulp (DBDMH), |
l'expédition est parvenue au greffe de la Cour le 26 juillet 2011, le | waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 26 juli |
Tribunal de première instance de Bruxelles a posé la question | 2011, heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Brussel de volgende |
préjudicielle suivante : | prejudiciële vraag gesteld : |
« Interprété en ce sens qu'il (l'article 1022 du Code judiciaire) ne | « Schendt artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, in die zin |
s'appliquerait pas aux procédures devant le Conseil d'Etat et ne | geïnterpreteerd dat het niet van toepassing zou zijn op de |
donnerait pas droit, de plein droit, à au moins l'indemnité moyenne de | rechtsplegingen voor de Raad van State en niet van rechtswege recht |
procédure prévue par cette disposition (selon le barème fixé par | zou geven op ten minste de gemiddelde rechtsplegingsvergoeding waarin |
l'A.R. du 21 avril 2007), l'article 1022 du Code judiciaire combiné | die bepaling voorziet (volgens het in het koninklijk besluit van 21 |
april 2007 vastgestelde barema), en in samenhang gelezen met artikel | |
avec l'article 1382 du Code civil, viole-t-il les articles 10 et 11 de | 1382 van het Burgerlijk Wetboek, de artikelen 10 en 11 van de |
la Constitution en ce que la partie adverse qui obtient gain de cause | Grondwet, in zoverre de tegenpartij die in het gelijk wordt gesteld in |
dans le cadre d'une procédure devant le Conseil d'Etat ne peut être | het raam van een rechtspleging voor de Raad van State niet kan worden |
indemnisée pour les frais exposés dans le cadre de cette procédure | vergoed voor de in het raam van die rechtspleging gemaakte kosten |
alors que si le litige avait été porté devant les juridictions | terwijl, indien het geschil bij de gewone rechtscolleges aanhangig was |
judiciaires, elle aurait obtenu le remboursement forfaitaire des frais | gemaakt, zij de forfaitaire terugbetaling zou hebben verkregen van de |
et honoraires exposés pour sa défense ? ». | voor haar verdediging gemaakte kosten en betaalde erelonen ? ». |
(...) | (...) |
III. En droit | III. In rechte |
(...) | (...) |
Quant à la recevabilité de l'intervention de l'ASBL « Syndicat des | Ten aanzien van de ontvankelijkheid van de tussenkomst van de vzw « |
Avocats pour la Démocratie » | Syndicat des Avocats pour la Démocratie » |
B.1.1. Le Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale et le | B.1.1. De Brusselse Hoofdstedelijke Regering en de Brusselse |
Service d'incendie et d'aide médicale urgente de la Région de | Hoofdstedelijke Dienst voor Brandbestrijding en Dringende Medische |
Bruxelles-Capitale contestent la recevabilité de l'intervention de | Hulp betwisten de ontvankelijkheid van de tussenkomst van de vzw « |
l'ASBL « Syndicat des Avocats pour la Démocratie ». Ils estiment que | Syndicat des Avocats pour la Démocratie ». Zij zijn van mening dat die |
cette ASBL, qui n'est partie ni à la procédure devant la juridiction a | vzw, die geen partij is bij de rechtspleging voor het verwijzende |
quo, ni à une procédure analogue, ne peut justifier de l'intérêt | rechtscollege, noch bij een vergelijkbare rechtspleging, niet kan doen |
requis pour intervenir. | blijken van het vereiste belang om tussen te komen. |
B.1.2. Si la Cour doit éviter que n'interviennent devant elle des | B.1.2. Ofschoon het Hof moet vermijden dat voor het Hof personen in |
personnes qui n'ont qu'un intérêt hypothétique aux questions | rechte treden die slechts een hypothetisch belang hebben bij de aan |
préjudicielles qui lui sont posées, elle doit avoir égard à l'autorité | het Hof gestelde prejudiciële vragen, dient het rekening te houden met |
de chose jugée renforcée qui découle de l'article 26, § 2, alinéa 2, | het versterkte gezag van gewijsde dat voortvloeit uit artikel 26, § 2, |
2°, de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur la Cour constitutionnelle | tweede lid, 2°, van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het |
et prévenir la multiplication de questions préjudicielles portant sur | Grondwettelijk Hof en ervoor te zorgen dat prejudiciële vragen met |
des problèmes identiques. En permettant que toute personne justifiant | betrekking tot identieke problemen niet worden vermenigvuldigd. Door |
toe te staan dat elke persoon die doet blijken van een belang de | |
d'un intérêt puisse demander l'annulation d'une disposition dont la | vernietiging kan vorderen van een bepaling waarvan het Hof, uitspraak |
Cour, statuant sur question préjudicielle, a constaté qu'elle violait | doende op een prejudiciële vraag, heeft vastgesteld dat ze de Grondwet |
la Constitution, l'article 4, alinéa 2, qui a été introduit dans la | schendt, heeft artikel 4, tweede lid, dat in de bijzondere wet van 6 |
loi spéciale du 6 janvier 1989 par la loi spéciale du 9 mars 2003, a | januari 1989 is ingevoerd bij de bijzondere wet van 9 maart 2003, het |
accru l'effet que peut avoir un arrêt préjudiciel sur des personnes | gevolg versterkt dat een op prejudiciële vraag gewezen arrest kan |
qui n'étaient pas parties à cet arrêt. | hebben voor de personen die geen partij waren bij dat arrest. |
B.1.3. Il convient donc d'admettre que justifient d'un intérêt à | B.1.3. Er dient dus te worden aangenomen dat de personen die het |
intervenir devant la Cour les personnes qui apportent la preuve | afdoende bewijs leveren van het rechtstreekse gevolg dat het antwoord |
suffisante de l'effet direct que peut avoir sur leur situation | dat het Hof op een prejudiciële vraag zal geven, voor hun persoonlijke |
personnelle la réponse que va donner la Cour à une question | situatie kan hebben, doen blijken van een belang om voor het Hof |
préjudicielle. | tussen te komen. |
B.1.4. Il convient également d'admettre que justifient d'un intérêt à | B.1.4. Er dient eveneens te worden aangenomen dat doen blijken van een |
intervenir devant la Cour les personnes morales qui, défendant un | belang om tussen te komen voor het Hof, de rechtspersonen die een |
intérêt collectif, disposeraient à ce titre d'un intérêt suffisant à | collectief belang verdedigen en in die zin zouden beschikken over een |
introduire un recours en annulation subséquent à un arrêt rendu sur | toereikend belang om een beroep tot vernietiging in te dienen volgend |
une question préjudicielle, en application de l'article 4, alinéa 2, | op een arrest gewezen op een prejudiciële vraag, met toepassing van |
de la loi spéciale du 6 janvier 1989, ou à intervenir dans une telle | artikel 4, tweede lid, van de bijzondere wet van 6 januari 1989, of om |
procédure en annulation et qui apportent la preuve suffisante de | in een dergelijke vernietigingsprocedure tussen te komen, en die het |
l'effet direct que peut avoir sur cet intérêt collectif la réponse que | afdoende bewijs leveren van het rechtstreekse gevolg dat het antwoord |
va donner la Cour à la question préjudicielle. | dat het Hof op de prejudiciële vraag zal geven, voor dat collectieve |
B.1.5. L'ASBL « Syndicat des Avocats pour la Démocratie » a, en vertu | belang kan hebben. B.1.5. De vzw « Syndicat des Avocats pour la Démocratie » heeft, op |
de ses statuts, notamment pour objet de « promouvoir et garantir les | grond van haar statuten, met name tot doel « de rechten van de |
droits de la défense » et de « promouvoir et garantir, pour les | verdediging te bevorderen en te waarborgen » en « voor met name de |
citoyens, notamment les plus démunis ou victimes d'atteintes aux | meest noodlijdende burgers of slachtoffers van inbreuken op de |
droits de l'homme, l'accès au meilleur droit et à une justice | mensenrechten de toegang tot het beste recht en een democratische, |
démocratique, moderne et humaine ». Un tel objet social est | moderne en menselijke justitie te bevorderen en te waarborgen ». Een |
susceptible d'être directement affecté par la réponse que la Cour | dergelijk maatschappelijk doel kan rechtstreeks worden geraakt door |
donnera à une question préjudicielle relative à la prise en charge des | het antwoord dat het Hof zal geven op een prejudiciële vraag met |
honoraires de l'avocat de l'autorité administrative par la partie | betrekking tot de tenlasteneming van de erelonen van de advocaat van |
requérante devant le Conseil d'Etat. | de administratieve overheid door de verzoekende partij voor de Raad van State. |
B.1.6. L'intervention est recevable. | B.1.6. De tussenkomst is ontvankelijk. |
Quant au fond | Ten gronde |
B.2.1. La question préjudicielle porte sur l'article 1022 du Code | B.2.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op artikel 1022 van het |
judiciaire, qui disposait, avant sa modification par la loi du 21 | Gerechtelijk Wetboek, dat, vóór de wijziging ervan bij de wet van 21 |
février 2010 : | februari 2010, bepaalde : |
« L'indemnité de procédure est une intervention forfaitaire dans les | « De rechtsplegingsvergoeding is een forfaitaire tegemoetkoming in de |
frais et honoraires d'avocat de la partie ayant obtenu gain de cause. | kosten en erelonen van de advocaat van de in het gelijk gestelde partij. |
Na het advies te hebben ingewonnen van de Orde van Vlaamse Balies en | |
Après avoir pris l'avis de l'Ordre des barreaux francophones et | van de Ordre des barreaux francophones et germanophone, stelt de |
Koning, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad de | |
germanophone et de l'Orde van Vlaamse Balies, le Roi établit par | basis-, minimum- en maximumbedragen vast van de |
arrêté délibéré en Conseil des ministres, les montants de base, minima | rechtsplegingsvergoeding, onder meer in functie van de aard van de |
et maxima de l'indemnité de procédure, en fonction notamment de la | zaak en van de belangrijkheid van het geschil. |
nature de l'affaire et de l'importance du litige. | Op verzoek van een van de partijen, dat in voorkomend geval wordt |
A la demande d'une des parties, éventuellement formulée sur | gedaan na ondervraging door de rechter, kan deze bij een met |
interpellation par le juge, celui-ci peut, par décision spécialement | bijzondere redenen omklede beslissing ofwel de vergoeding verminderen, |
motivée, soit réduire l'indemnité soit l'augmenter, sans pour autant | ofwel die verhogen, zonder de door de Koning bepaalde maximum- en |
dépasser les montants maxima et minima prévus par le Roi. Dans son | minimumbedragen te overschrijden. Bij zijn beoordeling houdt de |
appréciation, le juge tient compte : | rechter rekening met : |
- de la capacité financière de la partie succombante, pour diminuer le | - de financiële draagkracht van de verliezende partij, om het bedrag |
montant de l'indemnité; | van de vergoeding te verminderen; |
- de la complexité de l'affaire; | - de complexiteit van de zaak; |
- des indemnités contractuelles convenues pour la partie qui obtient | - de contractueel bepaalde vergoedingen voor de in het gelijk gestelde |
gain de cause; | partij; |
- du caractère manifestement déraisonnable de la situation. | - het kennelijk onredelijk karakter van de situatie. |
Si la partie succombante bénéficie de l'aide juridique de deuxième | Indien de in het ongelijk gestelde partij van de tweedelijns |
ligne, l'indemnité de procédure est fixée au minimum établi par le Roi, sauf en cas de situation manifestement déraisonnable. Le juge motive spécialement sa décision sur ce point. Lorsque plusieurs parties bénéficient de l'indemnité de procédure à charge d'une même partie succombante, son montant est au maximum le double de l'indemnité de procédure maximale à laquelle peut prétendre le bénéficiaire qui est fondé à réclamer l'indemnité la plus élevée. Elle est répartie entre les parties par le juge. Aucune partie ne peut être tenue au paiement d'une indemnité pour l'intervention de l'avocat d'une autre partie au-delà du montant de | juridische bijstand geniet, wordt de rechtsplegingsvergoeding vastgelegd op het door de Koning vastgestelde minimum, tenzij in geval van een kennelijk onredelijke situatie. De rechter motiveert in het bijzonder zijn beslissing op dat punt. Wanneer meerdere partijen de rechtsplegingsvergoeding ten laste van dezelfde in het ongelijk gestelde partij genieten, bedraagt het bedrag ervan maximum het dubbel van de maximale rechtsplegingsvergoeding waarop de begunstigde die gerechtigd is om de hoogste vergoeding te eisen aanspraak kan maken. Ze wordt door de rechter tussen de partijen verdeeld. Geen partij kan boven het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding worden aangesproken tot betaling van een vergoeding voor de |
l'indemnité de procédure ». | tussenkomst van de advocaat van een andere partij ». |
B.2.2. L'article 2 de la loi du 21 février 2010 « modifiant les | B.2.2. Artikel 2 van de wet van 21 februari 2010 « tot wijziging van |
articles 1022 du Code judiciaire et 162bis du Code d'instruction | de artikelen 1022 van het Gerechtelijk Wetboek en 162bis van het |
criminelle et abrogeant l'article 6 de la loi du 2 août 2002 | Wetboek van strafvordering en tot opheffing van artikel 6 van de wet |
concernant la lutte contre le retard de paiement dans les transactions | van 2 augustus 2002 betreffende de bestrijding van de |
commerciales » modifie l'article 1022 du Code judiciaire de la façon | betalingsachterstand bij handelstransacties » wijzigt artikel 1022 van |
suivante : | het Gerechtelijk Wetboek als volgt : |
1° à l'alinéa 4, les mots « Le juge motive spécialement sa décision | 1° in het vierde lid, worden de woorden « De rechter motiveert in het |
sur ce point » sont remplacés par les mots « Sur ce point, le juge | bijzonder zijn beslissing op dat punt » vervangen door de woorden « |
Wat dit punt betreft, omkleedt de rechter zijn beslissing tot | |
motive spécialement sa décision de réduction »; | verlaging met bijzondere redenen »; |
2° l'alinéa 5 est remplacé par ce qui suit : | 2° het vijfde lid wordt vervangen als volgt : |
« Lorsque, dans un même lien d'instance, plusieurs parties bénéficient | « Wanneer binnen eenzelfde gerechtelijke band meerdere partijen de |
de l'indemnité de procédure à charge d'une ou de plusieurs parties | rechtsplegingsvergoeding ten laste van één of meer in het ongelijk |
succombantes, ce montant est au maximum le double de l'indemnité de | gestelde partijen genieten, bedraagt het bedrag ervan maximum het |
procédure maximale à laquelle peut prétendre le bénéficiaire qui est | dubbel van de maximale rechtsplegingsvergoeding waarop de begunstigde |
fondé à réclamer l'indemnité la plus élevée. Elle est répartie entre | die gerechtigd is om de hoogste vergoeding te eisen aanspraak kan |
les parties par le juge »; | maken. Ze wordt door de rechter tussen de partijen verdeeld »; |
3° l'article est complété par deux alinéas, rédigés comme suit : | 3° het artikel wordt aangevuld met twee leden, luidende : |
« Lorsque l'instance se clôture par une décision rendue par défaut et | « Wanneer het geding wordt afgesloten met een beslissing gewezen bij |
verstek en geen enkele in het ongelijk gestelde partij ooit is | |
qu'aucune partie succombante n'a jamais comparu ou lorsque toutes les | verschenen, of wanneer alle in het ongelijk gestelde partijen op de |
parties succombantes ont comparu à l'audience d'introduction mais | inleidende zitting zijn verschenen maar de rechtsvordering niet hebben |
n'ont pas contesté la demande ou qu'elles demandent exclusivement des | betwist, of wanneer zij uitsluitend uitstel van betaling vragen, is |
termes et délais, le montant de l'indemnité de procédure est celui de | het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding dat van de |
l'indemnité minimale. | minimumvergoeding. |
Aucune indemnité n'est due à charge de l'Etat : | Geen enkele vergoeding is verschuldigd ten laste van de Staat : |
1° lorsque le ministère public intervient par voie d'action dans les | 1° wanneer het openbaar ministerie bij wege van rechtsvordering in |
procédures civiles conformément à l'article 138bis, § 1er; | burgerlijke procedures tussenkomt overeenkomstig artikel 138bis, § 1; |
2° lorsque l'auditorat du travail intente une action devant les | 2° wanneer het arbeidsauditoraat een rechtsvordering instelt voor de |
juridictions du travail conformément à l'article 138bis, § 2 ». | arbeidsgerechten overeenkomstig artikel 138bis, § 2 ». |
En vertu de l'article 6 de la loi du 21 février 2010, ces | Krachtens artikel 6 van de wet van 21 februari 2010 zullen die |
modifications entreront en vigueur à une date que le Roi fixera. | wijzigingen in werking treden op een door de Koning vast te stellen |
B.3. La Cour est invitée à se prononcer sur la compatibilité, avec les | datum. B.3. Het Hof wordt verzocht zich uit te spreken over de |
articles 10 et 11 de la Constitution, de l'article 1022 du Code | bestaanbaarheid met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet van artikel |
1022 van het Gerechtelijk Wetboek, in samenhang gelezen met artikel | |
judiciaire, combiné avec l'article 1382 du Code civil. La juridiction | 1382 van het Burgerlijk Wetboek. Het verwijzende rechtscollege |
a quo interprète l'article 1022 du Code judiciaire en ce sens qu'il | interpreteert artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek in die zin dat |
n'est pas applicable aux procédures devant le Conseil d'Etat, de sorte | het niet van toepassing is op de rechtsplegingen voor de Raad van |
que la partie qui obtient gain de cause devant cette juridiction ne | State, zodat de partij die voor dat rechtscollege in het gelijk wordt |
peut y réclamer l'indemnité de procédure qu'il prévoit, ce qui lui | gesteld er de rechtsplegingsvergoeding niet kan eisen waarin dat |
artikel voorziet, waardoor hij ertoe wordt verplicht een nieuwe | |
impose d'introduire une nouvelle procédure devant le juge civil afin | procedure in te stellen voor de burgerlijke rechter teneinde, op grond |
d'obtenir, sur la base des articles 1382 et suivants du Code civil, le | van de artikelen 1382 en volgende van het Burgerlijk Wetboek, de |
remboursement de ses frais et honoraires d'avocat. | terugbetaling van zijn kosten en erelonen van de advocaat te |
B.4.1. Cette interprétation, qui repose sur une lecture combinée de | verkrijgen. B.4.1. Die interpretatie, die berust op een gecombineerde lezing van |
l'article 2 du Code judiciaire, de l'article 30, §§ 5 à 9, des lois | artikel 2 van het Gerechtelijk Wetboek, van artikel 30, §§ 5 tot 9, |
sur le Conseil d'Etat, coordonnées le 12 janvier 1973, et de l'article | van de op 12 januari 1973 gecoördineerde wetten op de Raad van State |
66 de l'arrêté du Régent du 23 août 1948 « déterminant la procédure | en van artikel 66 van het besluit van de Regent van 23 augustus 1948 « |
tot regeling van de rechtspleging voor de afdeling bestuursrechtspraak | |
devant la section du contentieux administratif du Conseil d'Etat », | van de Raad van State », wordt bevestigd door de rechtspraak van de |
est confortée par la jurisprudence du Conseil d'Etat (CE, 4 mars 2008, | Raad van State (RvSt, 4 maart 2008, nr. 180.510; RvSt, 22 mei 2008, |
n° 180.510; CE, 22 mai 2008, n° 183.222; CE, 15 juillet 2008, n° | nr. 183.222; RvSt, 15 juli 2008, nr. 185.410; RvSt, 16 februari 2009, |
185.410; CE, 16 février 2009, n° 190.518). | nr. 190.518). |
B.4.2. Par l'arrêt n° 118/2009 du 16 juillet 2009, la Cour a jugé | B.4.2. Bij het arrest nr. 118/2009 van 16 juli 2009 heeft het Hof |
qu'ainsi interprété, l'article 1022 du Code judiciaire ne viole pas | geoordeeld dat artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek, aldus |
les articles 10 et 11 de la Constitution, dès lors que, par | geïnterpreteerd, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet schendt, |
aangezien, door de gecombineerde toepassing, voor de justitiële | |
l'application combinée, devant le juge judiciaire, des articles 1382 | rechter, van de artikelen 1382 van het Burgerlijk Wetboek en 1022 van |
du Code civil et 1022 du Code judiciaire, la différence de traitement | het Gerechtelijk Wetboek, het verschil in behandeling tussen de |
entre la partie requérante qui obtient gain de cause devant le Conseil | verzoekende partij die in het gelijk wordt gesteld voor de Raad van |
d'Etat et la partie qui obtient gain de cause devant une juridiction | State, en de partij die in het gelijk wordt gesteld voor een |
justitieel gerecht, gevolgen heeft die niet als onevenredig kunnen | |
de l'ordre judiciaire a des effets qui ne peuvent être considérés | worden beschouwd. Immers, de verzoekende partij die de |
comme disproportionnés. En effet, la partie requérante qui obtient | nietigverklaring, door de Raad van State, van de door haar bestreden |
l'annulation par le Conseil d'Etat de l'acte qu'elle a attaqué peut | handeling verkrijgt, kan vervolgens de zaak bij de justitiële rechter |
ensuite saisir le juge judiciaire sur la base de l'article 1382 du | aanhangig maken op grond van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek. |
Code civil. Elle peut à cette occasion soutenir que l'illégalité | Zij kan daarbij aanvoeren dat de onwettigheid die zij door de Raad van |
qu'elle a fait censurer par le Conseil d'Etat constitue une faute et | State heeft laten afkeuren, een fout inhoudt en dat haar nadeel onder |
faire valoir que son dommage consiste notamment à avoir dû faire appel | meer erin bestaat dat zij een beroep heeft moeten doen op een |
à un avocat. C'est d'ailleurs ce que le juge a quo a admis en l'espèce | advocaat. Dat is overigens wat de verwijzende rechter te dezen heeft |
en ce qui concerne les procédures devant le Conseil d'Etat dans | aanvaard ten aanzien van de rechtsplegingen voor de Raad van State |
lesquelles la partie requérante a obtenu gain de cause. | waarin de verzoekende partij in het gelijk is gesteld. |
B.5. L'action devant le juge judiciaire sur la base de l'article 1382 | B.5. De vordering voor de justitiële rechter op grond van artikel 1382 |
du Code civil ne permet cependant pas à la partie adverse qui obtient | van het Burgerlijk Wetboek maakt het de tegenpartij die voor de Raad |
gain de cause devant le Conseil d'Etat d'obtenir le remboursement des | van State in het gelijk is gesteld, evenwel niet mogelijk de |
frais d'avocat qu'elle a dû exposer pour mener la procédure devant la | terugbetaling te verkrijgen van de advocatenkosten die zij heeft |
juridiction administrative. En effet, il ne peut être soutenu, hors | opgelopen om de rechtspleging voor het administratieve rechtscollege |
l'hypothèse des procédures téméraires et vexatoires, que le fait | te kunnen voeren. Er kan immers niet worden aangevoerd, buiten de |
d'intenter un recours en annulation devant le Conseil d'Etat, lorsque | hypothese van tergend en roekeloos geding, dat het feit een beroep tot |
ce recours est rejeté, serait constitutif d'une faute au sens de | nietigverklaring voor de Raad van State in te stellen, wanneer dat |
beroep is verworpen, voor de verzoekende partij een fout zou inhouden | |
l'article 1382 du Code civil dans le chef de la partie requérante. | in de zin van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek. |
B.6. L'application combinée des articles 1022 du Code judiciaire et | B.6. De gecombineerde toepassing van de artikelen 1022 van het |
1382 du Code civil crée dès lors deux différences de traitement : | Gerechtelijk Wetboek en 1382 van het Burgerlijk Wetboek voert |
d'une part, la partie adverse devant le Conseil d'Etat, qui ne peut | bijgevolg twee verschillen in behandeling in : enerzijds, wordt de |
obtenir une indemnisation pour les frais et honoraires de son avocat | tegenpartij voor de Raad van State, die geen vergoeding kan verkrijgen |
même lorsqu'elle obtient gain de cause, est traitée différemment de | voor de kosten en erelonen van haar advocaat, zelfs wanneer zij in het |
l'autorité publique, partie à un litige porté devant une juridiction | gelijk is gesteld, anders behandeld dan de overheid, partij bij een |
de l'ordre judiciaire, qui obtient gain de cause devant cette | geschil voor een justitieel gerecht, die in het gelijk wordt gesteld |
juridiction et bénéficie de l'application de l'article 1022 du Code | voor dat rechtscollege en die de toepassing van artikel 1022 van het |
judiciaire; d'autre part, la partie requérante devant le Conseil | Gerechtelijk Wetboek geniet; anderzijds, worden de verzoekende partij |
d'Etat et la partie adverse devant cette juridiction sont aussi | voor de Raad van State en de tegenpartij voor dat rechtscollege ook |
traitées différemment en ce qui concerne la possibilité d'obtenir le | verschillend behandeld ten aanzien van de mogelijkheid om de |
remboursement forfaitaire des frais et honoraires d'avocat qu'elles | forfaitaire terugbetaling te verkrijgen van de door hen opgelopen |
ont exposés lorsqu'elles obtiennent gain de cause devant le Conseil | kosten en erelonen van de advocaat wanneer zij voor de Raad van State |
d'Etat, seule la première ayant la possibilité d'obtenir sur la base | in het gelijk zijn gesteld, waarbij alleen de eerstgenoemde de |
de l'article 1382 du Code civil le remboursement des frais et | mogelijkheid heeft op grond van artikel 1382 van het Burgerlijk |
Wetboek de terugbetaling te verkrijgen van de door haar opgelopen | |
honoraires qu'elle a exposés. | kosten en erelonen. |
B.7. Tijdens de parlementaire voorbereiding betreffende het in het | |
B.7. Au cours des travaux préparatoires relatifs à l'article 1022 du | geding zijnde artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek werd |
Code judiciaire en cause, il a été fait état, à plusieurs reprises, de | herhaaldelijk het voornemen van de wetgever vermeld om een wetgeving |
l'intention du législateur d'adopter une législation relative à la | aan te nemen met betrekking tot de verhaalbaarheid van de kosten en de |
répétibilité des frais et honoraires d'avocat devant le Conseil d'Etat | |
(Doc. parl., Sénat, 2006-2007, n° 3-1686/1, p. 3; ibid., n° 3-1686/5, | erelonen van een advocaat voor de Raad van State (Parl. St., Senaat, |
pp. 26 et 30). La section de législation du Conseil d'Etat avait | 2006-2007, nr. 3-1686/1, p. 3; ibid., nr. 3-1686/5, pp. 26 en 30). De |
relevé qu'il conviendrait de justifier, au regard des articles 10 et | afdeling wetgeving van de Raad van State had opgemerkt dat, in het |
11 de la Constitution, pour quelle raison la répétibilité ne serait | licht van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, zou moeten worden |
pas applicable notamment devant le Conseil d'Etat (Doc. parl., Sénat, | verantwoord waarom de verhaalbaarheid niet zou gelden voor met name de |
2006-2007, n° 3-1686/3, p. 2). Il avait été répondu que cette | Raad van State (Parl. St., Senaat, 2006-2007, nr. 3-1686/3, p. 2). Er |
extension ne pourrait provenir que d'autres lois dont l'élaboration ne | werd geantwoord dat die uitbreiding enkel kon voortvloeien uit andere |
pouvait ralentir le processus législatif en cours (Doc. parl., Sénat, | wetten waarvan de totstandkoming het lopende wetgevend proces niet |
2006-2007, n° 3-1685/5, p. 26). | mocht vertragen (Parl. St., Senaat, 2006-2007, nr. 3-1686/5, p. 26). |
B.8. Il relève du pouvoir d'appréciation du législateur d'estimer s'il | B.8. Het staat aan de wetgever te beoordelen of het opportuun is een |
est opportun d'établir un régime de répétibilité des frais et | stelsel voor de verhaalbaarheid van de kosten en erelonen van de |
honoraires d'avocat applicable aux procédures menées devant le Conseil | advocaat in te voeren dat van toepassing is op de rechtsplegingen voor |
d'Etat. | de Raad van State. |
B.9. L'article 1022 du Code judiciaire ne s'applique pas dans toutes | B.9. Artikel 1022 van het Gerechtelijk Wetboek is niet van toepassing |
les hypothèses où l'autorité publique obtient gain de cause devant une | in alle gevallen waarin de overheid in het gelijk wordt gesteld voor |
juridiction de l'ordre judiciaire, de sorte qu'elle n'obtient pas | een justitieel gerecht, zodat zij niet stelselmatig de forfaitaire |
systématiquement le remboursement forfaitaire de ses frais d'avocats | terugbetaling van haar advocatenkosten verkrijgt in alle geschillen |
dans tous les litiges qu'elle gagne. Ainsi, en vertu de l'article | die zij wint. Op grond van artikel 1017, tweede lid, van het |
1017, alinéa 2, du Code judiciaire, la condamnation aux dépens est | Gerechtelijk Wetboek wordt de verwijzing in de kosten aldus steeds |
toujours prononcée, pour certains contentieux visés par cette | uitgesproken, voor bepaalde geschillen die in die bepaling worden |
disposition, à charge de l'autorité publique ou de l'organisme public, | beoogd, ten laste van de overheid of de openbare instelling, ongeacht |
quelle que soit l'issue du litige. | de afloop van het geschil. |
Le législateur a pu estimer qu'il existe des contentieux dans lesquels | De wetgever vermocht ervan uit te gaan dat er geschillen bestaan |
il ne serait pas justifié que la personne qui conteste une décision | waarin het niet verantwoord zou zijn dat de persoon die een hem |
administrative la concernant et qui échoue dans cette contestation | betreffende administratieve beslissing betwist en het niet haalt in |
soit tenue de rembourser une part des frais et honoraires d'avocat | die betwisting, ertoe zou zijn gehouden een deel van de kosten en |
exposés par l'administration défendant la légalité de la décision. | erelonen van de advocaat terug te betalen die de administratie heeft |
opgelopen bij de verdediging van de wettigheid van de beslissing. | |
B.10. Quant à la différence de traitement entre les parties à la | B.10. Het verschil in behandeling onder de procespartijen voor de Raad |
procédure devant le Conseil d'Etat, elle repose sur un critère | van State berust op een relevant criterium. De overheid, steller van |
pertinent. En effet, l'autorité publique auteur de l'acte, partie | de handeling, tegenpartij voor de Raad van State, beschikt immers in |
adverse devant le Conseil d'Etat, dispose en principe, antérieurement | beginsel, vóór de geschilprocedure, over alle nuttige middelen en |
à la procédure contentieuse, de toutes les ressources et informations | gegevens die haar in staat stellen de wettigheid van de handeling te |
verdedigen, waardoor zij zich bevindt in een specifieke situatie ten | |
utiles lui permettant de défendre la légalité de l'acte, ce qui la | aanzien van de noodzaak om een beroep te doen op de bijstand van een |
place dans une situation spécifique quant à la nécessité de recourir à | advocaat. In de omgekeerde situatie kan de verzoekende partij die kan |
l'assistance d'un avocat. Dans la situation inverse, la partie | aantonen dat zij schade heeft geleden als gevolg van de onwettige |
requérante qui peut prouver qu'elle a subi un dommage du fait de | handeling, aanvoeren dat de kosten die zij heeft opgelopen, aangezien |
l'acte illégal peut faire valoir que les frais qu'elle a dû exposer, | zij de nietigverklaring van de handeling die haar benadeelde, niet zou |
dès lors qu'elle n'aurait pu obtenir l'annulation de l'acte qui lui | hebben kunnen verkrijgen zonder de bijstand van een advocaat, deel |
faisait grief sans l'assistance d'un avocat, font partie de ce | uitmaken van die schade. Dat verschil in situaties verantwoordt dat de |
dommage. Cette différence de situations justifie que l'autorité ne | overheid de terugbetaling van de kosten en erelonen van haar advocaat |
puisse obtenir le remboursement des frais et honoraires de son avocat | ten laste van de verzoekende partij wier beroep is verworpen, niet kan |
à charge de la partie requérante dont le recours est rejeté, alors que | verkrijgen, terwijl de verzoekende partij die de nietigverklaring van |
la partie requérante qui obtient l'annulation de l'acte peut obtenir | de handeling verkrijgt, de forfaitaire terugbetaling van haar kosten |
le remboursement forfaitaire de ses frais et honoraires d'avocat. | en erelonen van de advocaat kan verkrijgen. |
B.11. Enfin, l'absence de possibilité, pour l'autorité publique qui | B.11. Ten slotte brengt de ontstentenis van de mogelijkheid, voor de |
obtient gain de cause au Conseil d'Etat, de récupérer une partie des | overheid die in het gelijk wordt gesteld voor de Raad van State, om |
frais et honoraires de son avocat auprès de la partie requérante n'a | een deel van de kosten en erelonen van haar advocaat te recupereren |
pas de conséquences disproportionnées. Même s'il est exact que toutes | bij de verzoekende partij, geen onevenredige gevolgen met zich mee. |
les autorités publiques appelées à être parties adverses dans des | Hoewel het juist is dat alle overheden die ertoe worden gebracht |
tegenpartij te zijn in de rechtsplegingen voor de Raad van State, niet | |
procédures au Conseil d'Etat ne disposent pas des mêmes moyens, | over dezelfde middelen beschikken, met name op het vlak van personeel |
notamment en termes de personnel spécialisé dans le contentieux | dat in het administratief contentieux is gespecialiseerd, kan worden |
administratif, il peut être admis qu'en règle générale, l'autorité qui | aangenomen dat, in het algemeen, de overheid die de handeling aanneemt |
a adopté l'acte dont la légalité a été mise en cause dispose, pour | waarvan de wettigheid in het geding is gebracht, beschikt over |
organiser de manière satisfaisante la défense de la légalité de l'acte | menselijke en financiële middelen waarover de verzoekende partij niet |
attaqué, de ressources humaines et financières suffisantes dont ne | noodzakelijk beschikt, om de verdediging van de wettigheid van de |
dispose pas nécessairement la partie requérante. | bestreden handeling op bevredigende wijze te regelen. |
B.12. La question préjudicielle appelle une réponse négative. | B.12. De prejudiciële vraag dient ontkennend te worden beantwoord. |
Par ces motifs, | Om die redenen, |
la Cour | het Hof |
dit pour droit : | zegt voor recht : |
Interprété en ce sens qu'il ne s'applique pas aux procédures devant le | In die zin geïnterpreteerd dat het niet van toepassing is op de |
Conseil d'Etat, l'article 1022 du Code judiciaire, combiné avec | rechtsplegingen voor de Raad van State, schendt artikel 1022 van het |
Gerechtelijk Wetboek, in samenhang gelezen met artikel 1382 van het | |
l'article 1382 du Code civil, ne viole pas les articles 10 et 11 de la | Burgerlijk Wetboek, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet. |
Constitution. Ainsi prononcé en langue française et en langue néerlandaise, | Aldus uitgesproken in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig |
conformément à l'article 65 de la loi spéciale du 6 janvier 1989 sur | artikel 65 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het |
la Cour constitutionnelle, à l'audience publique du 19 juillet 2012. | Grondwettelijk Hof, op de openbare terechtzitting van 19 juli 2012. |
Le greffier, | De griffier, |
P.-Y. Dutilleux | P.-Y. Dutilleux |
Le président, | De voorzitter, |
R. Henneuse | R. Henneuse |